4 nhóm giải pháp phòng ngừa tình trạng lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật

Trả lời câu hỏi của phóng viên Văn Hóa về tình trạng các đối tượng sử dụng AI và công nghệ Deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói của các cơ quan chức năng, lãnh đạo ngân hàng nhằm lừa đảo đang diễn ra rất phức tạp, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản cho rằng, công nghệ đang phát triển vô cùng nhanh chóng, đem lại cơ hội cũng như lợi ích chưa từng có, nhưng đi cùng với đó là thách thức. Đây là vấn đề của cả thế giới chứ không phải riêng Việt Nam.

Họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 5.2026

Theo ông Nguyễn Quốc Toản, tình trạng lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật là một vấn đề mang tính chất quy luật. Chỗ nào có hoạt động sôi động thì sẽ dẫn đến hoạt động lợi dụng vi phạm pháp luật. Trong đó, không gian mạng đang trở thành môi trường cũng như phương tiện hoạt động vi phạm pháp luật.

Trước những vấn đề này, Bộ Công an luôn chủ động từ sớm và tổ chức quyết liệt các mặt công tác phòng ngừa, đấu tranh, tập trung vào 4 nhóm giải pháp:

Thứ nhất là hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặc biệt là những quy định để xử lý các hành vi mới xuất hiện trên không gian số, trên môi trường số. Vừa qua, Việt Nam đã xây dựng được Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh mạng sửa đổi; hiện đang dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong đó có nhiều quy định liên quan đến việc xử lý các hành vi lợi dụng công nghệ như AI, Deepfake để tạo dựng, phát tán các thông tin sai sự thật.

Bộ Công an cũng phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng và tham mưu để triển khai Luật Trí tuệ nhân tạo và đã được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 1.3.2026. Trong đó có những điều khoản quy định rất rõ về các hành vi nghiêm cấm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo như: cấm lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức con người, cấm thu thập sử dụng dữ liệu trái quy định pháp luật.

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ Công an tại cuộc họp báo

Về thể chế, đây là công việc cần được thực hiện thường xuyên, không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng những diễn biến của quá trình phát triển kinh tế - xã hội, phát triển kinh tế số, xã hội số và không gian số.

Thứ hai là tăng cường các giải pháp quản trị trí tuệ nhân tạo. Công tác quản trị này tập trung vào 4 nhóm lớn: kiểm soát các thuật toán; gắn nhãn nội dung AI (Bộ Công an phối hợp rất chặt với các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan chức năng và doanh nghiệp công nghệ để triển khai nội dung này); triển khai xác định định danh người dùng trên mạng xã hội (đây cũng là phương thức rất quan trọng để phòng ngừa và truy nguồn khi có các hoạt động vi phạm); công tác quản trị trong việc xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh.

Đây là những nội dung vừa mang tính chiến lược vừa đáp ứng yêu cầu cấp bách, sẽ được Bộ Công an tham mưu để triển khai trong thời gian tới.

Thứ ba là tập trung các biện pháp đấu tranh, xử lý quyết liệt đối với tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao. Bộ Công an đang đẩy mạnh thực hiện nhiệm vụ này, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi mua bán dữ liệu, làm lộ, lọt thông tin. Thời gian qua, lực lượng công an và các đơn vị chức năng, đặc biệt là các đơn vị chuyên trách về an ninh mạng, đã triển khai nhiều biện pháp quyết liệt nhằm ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm.

Thứ tư là đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng và phòng chống tội phạm mạng, bảo vệ dữ liệu. Đặc biệt là tập trung vào việc thúc đẩy triển khai Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, còn gọi là Công ước Hà Nội. Đây là nội dung mang tính chất toàn cầu, các nước cùng chia sẻ.

Bộ Công an sẽ tăng cường các cơ chế hợp tác cả đa phương và song phương, đặc biệt với các nước láng giềng, trong việc phát hiện, đấu tranh xử lý tận gốc tội phạm, xóa bỏ tâm lý phạm tội ở nước ngoài thì yên tâm. Vừa qua, trong quá trình triển khai các chuyên án, lực lượng chức năng Việt Nam đã phối hợp với nước bạn để đấu tranh, xử lý tận nơi các đối tượng vi phạm, qua đó tăng cường tính răn đe.

Người phát ngôn Bộ Công an nhấn mạnh, đây là những nhóm giải pháp rất lớn và gắn với công tác tuyên truyền. Để thực hiện hành vi phạm tội trên không gian mạng, nhất là các hành vi lợi dụng công nghệ cao, cần có cả “điều kiện cần” và “điều kiện đủ”. Điều kiện cần là các đối tượng phải có môi trường hoạt động là không gian mạng và sử dụng công nghệ để che giấu, ẩn danh, thao túng tâm lý nhằm thực hiện hành vi phạm tội. Tuy nhiên, để hành vi đó thành công thì còn cần “điều kiện đủ”, mà yếu tố này lại xuất phát từ chính người dân.

Vì vậy, Bộ Công an đề nghị mỗi người dân cần chủ động trang bị cho mình kỹ năng nhận diện, cảnh giác và tham gia an toàn trên không gian mạng. Đây là yếu tố rất quan trọng để cùng xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.

Thực tế cho thấy, các đối tượng lừa đảo thường tập trung khai thác, thao túng ba trạng thái tâm lý của người bị hại. Thứ nhất là tâm lý lo sợ; thứ hai là tâm lý tình cảm; thứ ba là tâm lý hám lợi. Do đó, mỗi người dân khi tham gia không gian mạng cần xây dựng văn hóa ứng xử văn minh, đồng thời nâng cao ý thức tự cảnh giác, tự kiểm tra, xác minh thông tin.

Đặc biệt, khi phát hiện những dấu hiệu bất thường, người dân nên chủ động kiểm tra, trao đổi và liên hệ với cơ quan chức năng. Cơ quan Công an sẽ có hướng dẫn cụ thể để giúp người dân phòng ngừa hiệu quả các hành vi lừa đảo, vi phạm pháp luật trên không gian mạng.