40 năm Đổi mới: Hành trình chuyển mình của điện ảnh Việt Nam

Hành trình ấy được nhìn lại từ nhiều góc độ tại Hội thảo Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới, diễn ra chiều 29/6 trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV).

Quy tụ các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, đạo diễn, nhà sản xuất, nghệ sĩ điện ảnh cùng chuyên gia trong và ngoài nước, Hội thảo không chỉ nhìn lại những chuyển động nổi bật của điện ảnh Việt Nam từ sau công cuộc Đổi mới năm 1986 mà còn mở ra diễn đàn trao đổi về cơ hội, thách thức và định hướng phát triển của điện ảnh trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự chuyển đổi mạnh mẽ của ngành công nghiệp nghe nhìn.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF, cho rằng, hành trình 40 năm Đổi mới của Việt Nam có thể được kể bằng nhiều cách, nhưng điện ảnh là một trong những cách kể sinh động nhất.

Theo bà Ngô Phương Lan, trong mỗi giai đoạn phát triển của đất nước, điện ảnh luôn lưu giữ những dấu ấn của thời đại, từ những đổi thay trong đời sống xã hội, sự chuyển biến trong tư duy đến khát vọng của con người và dân tộc. Vì vậy, nhìn lại điện ảnh thời Đổi mới cũng chính là nhìn lại một phần hành trình phát triển của đất nước.

Theo TS. Ngô Phương Lan, công cuộc Đổi mới không chỉ tạo nên những thay đổi về kinh tế - xã hội mà còn mở ra không gian sáng tạo mới cho văn học, nghệ thuật. Tinh thần “nhìn thẳng vào sự thật, phản ánh đúng sự thật” đã trở thành động lực để nhiều nhà làm phim mạnh dạn đi sâu vào đời sống, phản ánh những chuyển biến trong xã hội và tâm thức con người Việt Nam. Từ đó, nhiều tác phẩm không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn trở thành những tư liệu tinh thần về một đất nước đang chuyển mình.

Bà cũng nhìn nhận, điện ảnh Việt Nam từng trải qua không ít thử thách khi chuyển từ cơ chế bao cấp sang tự chủ, tự hạch toán. Tuy nhiên, chính trong quá trình vận động ấy, điện ảnh đã từng bước khẳng định sức sống của mình.

Từ những bộ phim đầu tiên của thời kỳ Đổi mới đến các tác phẩm được quốc tế ghi nhận sau này đều cho thấy một hành trình không ngừng tìm tòi, đổi mới và hội nhập, nhưng vẫn giữ được mối quan tâm sâu sắc đối với con người, đời sống và bản sắc văn hóa Việt Nam.

Ở góc độ địa phương đăng cai DANAFF, bà Trương Thị Hồng Hạnh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng cho rằng, điện ảnh luôn là loại hình nghệ thuật có sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần lưu giữ ký ức dân tộc, bồi đắp các giá trị văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

Trong tiến trình Đổi mới, điện ảnh Việt Nam đã từng bước thích ứng với cơ chế thị trường, mở rộng hợp tác quốc tế, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, đổi mới phương thức sản xuất và phát hành, đồng thời ghi dấu ấn cả về nghệ thuật lẫn thương mại.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo thành phố, điện ảnh Việt Nam cũng đang đứng trước nhiều yêu cầu mới như nâng cao chất lượng tác phẩm, phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện cơ chế chính sách, mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và xây dựng ngành công nghiệp điện ảnh hiện đại có khả năng cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Chính vì vậy, Hội thảo được kỳ vọng sẽ mang đến những gợi mở chính sách, đồng thời tạo cơ hội để Đà Nẵng tăng cường kết nối với các nhà làm phim, các tổ chức điện ảnh trong và ngoài nước; thúc đẩy hợp tác trong đào tạo nhân lực, sản xuất phim, quảng bá bối cảnh quay và phát triển môi trường thuận lợi cho các hoạt động điện ảnh.

Từ góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhận định, sau 40 năm Đổi mới, điện ảnh Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận, từ cơ chế bao cấp đến cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, từ môi trường sáng tạo tương đối khép kín đến quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng.

Nhiều thế hệ nghệ sĩ đã không ngừng đổi mới ngôn ngữ nghệ thuật, phản ánh chân thực đời sống xã hội, góp phần nuôi dưỡng các giá trị nhân văn, khơi dậy lòng yêu nước và khát vọng phát triển dân tộc.

Theo Thứ trưởng, trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, điện ảnh cần được nhìn nhận như lĩnh vực hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và công nghiệp sáng tạo. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo, thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới nghệ sĩ, đồng thời hỗ trợ điện ảnh Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện ảnh toàn cầu.

Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng cho rằng, điện ảnh cần tiếp tục tìm lời giải cho những bài toán lớn, từ việc tạo ra các tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật nhưng vẫn chinh phục được thị trường, đến việc kể những câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, có sức lan tỏa quốc tế.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các tham luận tập trung trao đổi về nhiều nội dung như quá trình chuyển đổi của điện ảnh Việt Nam từ bao cấp đến thị trường; sự đổi mới trong ngôn ngữ điện ảnh; vai trò của các thế hệ tác giả; bài toán cân bằng giữa nghệ thuật và thương mại; vị thế của điện ảnh Việt Nam trong không gian quốc tế cũng như những cơ hội, thách thức của điện ảnh trong kỷ nguyên số.

Thông qua các tham luận và trao đổi chuyên môn, Hội thảo không chỉ nhìn lại những thành tựu và bài học của điện ảnh Việt Nam sau gần 40 năm Đổi mới mà còn hướng tới tìm kiếm lời giải cho những vấn đề của hiện tại, từ việc tiếp nối các giá trị đã làm nên sức sống của điện ảnh thời Đổi mới đến định hướng để điện ảnh Việt Nam tiếp tục đổi mới, sáng tạo và khẳng định vị thế trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.