420 lá thư hé lộ con người thật của Claude Monet

Tuyển tập thư mới của Claude Monet (1840-1926) hé lộ một khía cạnh khác về người tiên phong của trường phái Ấn tượng. Trong thư, ông thẳng thắn chia sẻ về mối quan hệ với những họa sĩ như Édouard Manet, tình cảm dành cho các thành viên trong gia đình và lý do ban đầu không hài lòng với đề xuất của chính phủ Pháp về nơi trưng bày loạt tranh nổi tiếng Water Lilies (Hoa súng).

“Đó là giọng nói của ông, chính ông đang kể câu chuyện của mình. Chúng tôi muốn giữ cho giọng nói ấy được cất lên một cách chân thực”, Teresa Krasny, một trong 5 người tham gia biên soạn cuốn sách, chia sẻ với The Art Newspaper về cách tiếp cận của nhóm biên tập.

Được tuyển chọn từ kho thư từ đồ sộ mà Monet viết từ năm 18 tuổi cho đến khi qua đời ở tuổi 86, cuốn sách tập hợp khoảng 420 bức thư gửi đến 93 người. Những người nhận thư nhiều nhất là Paul Durand-Ruel, nhà buôn tranh chính của Monet, và Alice Hoschedé, người vợ thứ hai của ông.

Cơ sở để nhóm biên tập lựa chọn thư gồm hơn 3.200 bức thư đã được phiên âm trong bộ danh mục tác phẩm của Monet do Daniel Wildenstein biên soạn, xuất bản trong giai đoạn 1974-1991, cùng 393 bức thư chưa từng được ghi nhận trước đó.

420 bức thư được góp nhặt trong cuốn sách mới về cuộc đời Claude Monet. Ảnh: Thames & Hudson.

“Những bức thư này vốn là nguồn tư liệu quen thuộc với giới học giả, sử gia nghệ thuật và chuyên gia tại các nhà đấu giá, nhưng chưa được phổ biến rộng rãi đến công chúng”, Krasny cho biết. Bà cũng giải thích tiểu sử Monet trong sách được chia thành 6 giai đoạn theo những mốc thời gian có ý nghĩa, tương ứng với từng phần nội dung. Trong đó có giai đoạn Những năm tháng gian khó (1873-1881) và Chiến tranh và Hoa súng (1915-1926).

Một số bức thư thời kỳ đầu cho thấy Monet từng bất an trước những vấn đề trong đời sống gia đình. Ngày 22/2/1886, khi Hoschedé đề nghị hai người ly thân, ông viết: “Ôi, tôi đau khổ biết bao, buồn bã đến tuyệt vọng. Tôi chẳng còn tâm trí làm bất cứ việc gì. Người họa sĩ trong tôi đã chết, chỉ còn lại một tâm trí giày vò”.

Trong thư gửi nhà phê bình nghệ thuật Pháp Théodore Duret ngày 9/12/1880, Monet tự nhận mình lười viết thư, rồi kể về cuộc gặp với Édouard Manet: “Tôi vốn rất lười viết thư. Tôi vừa gặp Manet. Ông ấy khá khỏe và đang bận vẽ một bức tranh mà ông tin sẽ gây tiếng vang tại Salon, triển lãm nghệ thuật chính thức của Pháp. Tác phẩm khắc họa cuộc vượt ngục bằng đường biển của nhà báo Henri Rochefort trên một chiếc thuyền chèo”.

Henri Rochefort là nhà báo bị bắt giữ và đày đến New Caledonia, vùng lãnh thổ ở Thái Bình Dương, vào năm 1873.

Bức thư Claude Monet gửi người vợ thứ hai, Alice, năm 1900, khi ông ở London. Ảnh: Nikki Brickett/RR Auction.

Những bức thư gửi các họa sĩ cùng thời như Auguste Rodin và Camille Pissarro là phần quan trọng của tuyển tập. Đáng chú ý, một phần nội dung kể lại chiến dịch Monet vận động quyên góp 20.000 franc để Nhà nước Pháp mua lại bức tranh gây tranh cãi Olympia, sáng tác năm 1863 của Manet, từ người vợ góa Suzanne.

Ngày 7/2/1880, sau khi huy động đủ 20.000 franc để Nhà nước Pháp mua lại bức Olympia, Monet gửi thư cho Armand Fallières, Bộ trưởng Giáo dục công cộng Pháp. Ông viết: “Những tranh cãi xoay quanh các tác phẩm của Manet và sự thù địch mà ông phải đối mặt nay đã dịu đi. Ngay cả khi sự chống đối một nghệ sĩ độc đáo như Manet vẫn tiếp diễn, chúng ta vẫn tin tưởng vào tầm quan trọng của sự nghiệp nghệ thuật và thành công cuối cùng của ông”.

Năm 1907, Olympia được đưa vào trưng bày tại Bảo tàng Louvre (Pháp).

Cuốn sách cũng dành một phần đáng chú ý cho những bất đồng giữa Monet và chính phủ Pháp về nơi trưng bày loạt tranh Hoa súng vào cuối Thế chiến I. Ngày 12/11/1918, một ngày sau khi hiệp định đình chiến được ký kết, Monet viết thư cho người bạn thân Georges Clemenceau, khi đó là Thủ tướng Pháp, đề nghị tặng Nhà nước 2 tác phẩm thuộc bộ tranh khổ lớn Grandes Décorations, trong đó có loạt Hoa súng, nhằm “tôn vinh chiến thắng và hòa bình”.

Theo Sylvie Patry, một trong những tác giả tham gia biên soạn sách, địa điểm trưng bày ban đầu được đề xuất là Hôtel Biron ở Paris, nơi trở thành Bảo tàng Rodin vào năm 1919. Jeu de Paume sau đó cũng được cân nhắc, nhưng phương án này không được lựa chọn. Cuối cùng, hai bên thống nhất đưa loạt tranh đến Bảo tàng Orangerie, nằm trong vườn Tuileries ở Paris (Pháp).

Danh họa người Pháp Claude Monet trong bức ảnh chụp khoảng năm 1920. Ông viết thư thường xuyên trong suốt cuộc đời. Ảnh: Christie’s.

Ngày 31/10/1921, Monet viết thư cho Clemenceau, khẳng định không chấp nhận địa điểm trưng bày tại Jeu de Paume. Ông đồng ý chuyển sang Orangerie với điều kiện Cục Mỹ thuật thực hiện những hạng mục cải tạo cần thiết theo yêu cầu của mình.

Theo Krasny, Monet kiên quyết bảo vệ phương án trưng bày tranh trên những bức tường cong. Khi thiết kế do chính phủ đưa ra không đáp ứng yêu cầu này, ông tìm cách thuyết phục các bên điều chỉnh để đạt được phương án mong muốn.

“Những năm cuối đời Monet đầy kịch tính và háo hức. Ông đang thực hiện dự án lớn nhất sự nghiệp, một công trình được công chúng chú ý và sẽ định hình di sản ông để lại. Tuy nhiên, cũng có lúc ông mất niềm tin vào bản thân và tự hỏi: liệu mình có thực sự làm được điều này không?”, Krasny nói.

Tranh chấp cuối cùng được giải quyết. Kế hoạch trưng bày chính thức được thông qua vào tháng 4/1922. Monet tiếp tục hoàn thiện các bức tranh cho đến khi qua đời năm 1926. Bộ tranh ông tặng nước Pháp gồm 8 tác phẩm khổ lớn, chia thành 22 tấm. Năm 1927, các tác phẩm được trưng bày tại Orangerie theo thiết kế của họa sĩ và vẫn được lưu giữ tại đây đến nay.

Qua những bức thư, Krasny nhận thấy Monet nhiều lần bộc lộ cảm xúc mạnh mẽ, trút bỏ nỗi thất vọng rồi trở lại với công việc. Trong khoảng một năm cuối đời, ông vẫn say mê hội họa và viết: “Tôi chẳng mong gì hơn ngoài việc được sống đến 100 tuổi”.

Krasny nhận xét: “Tôi nghĩ đó là một câu nói thật đẹp”.