5.000km đường cao tốc và mục tiêu đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới

Việc phát triển nhanh kết cấu hạ tầng giao thông với phương châm “đi trước một bước” đã và đang làm thay đổi rõ nét diện mạo đất nước, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, đáp ứng tốt hơn nhu cầu đi lại của người dân, thúc đẩy giao thương, kết nối kinh tế – xã hội theo hướng nhanh hơn, an toàn hơn.

Bộ Xây dựng đặt ra mục tiêu hoàn thành 5.000 km vào năm 2030.

Đặc biệt, các dự án cao tốc được triển khai với tinh thần “qua sông thì bắc cầu, qua núi thì khoét núi, qua đồng bằng thì đổ đất, đổ cát”, tiết kiệm chi phí đầu tư, mở ra không gian phát triển mới, như chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính.

Diện mạo mạng lưới cao tốc trong 5 năm tới

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, từ năm 2004 đến năm 2020, cả nước mới có 1.163km đường bộ cao tốc. Tuy nhiên, chỉ trong 5 năm gần đây (giai đoạn 2021–2025), nhờ sự quan tâm của Đảng, Quốc hội, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương và sự đồng thuận của nhân dân, đã có thêm 1.313km cao tốc được hoàn thành, đưa vào khai thác – tương đương gần 20 năm trước cộng lại. Đây là giai đoạn có tốc độ phát triển nhanh nhất trong lịch sử ngành giao thông vận tải Việt Nam.

Bên cạnh đó, Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, định hướng hình thành 41 tuyến cao tốc với tổng chiều dài khoảng 9.000km, kết nối các trung tâm chính trị, kinh tế, vùng động lực và cửa ngõ quốc tế. Quy hoạch này được xác định là bước đi nền tảng, bảo đảm phát triển hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại và có tầm nhìn dài hạn.

Việc đưa tổng chiều dài đường bộ cao tốc cả nước lên hơn 3.000km trong nhiệm kỳ 2021 - 2025 cùng các kinh nghiệm đã có sẽ là động lực lớn để nước ta sớm hoàn thành mục tiêu 5.000km cao tốc vào năm 2030.

Theo kế hoạch, đến hết năm 2025 sẽ hoàn thành khoảng 3.803km đường bộ cao tốc (trong đó tuyến chính 3.345km, nút giao và đường dẫn 458km). Giai đoạn 2026–2030, dự kiến hoàn thành thêm 1.052km các dự án đã khởi công, đang thi công và chuyển tiếp, gồm nhiều tuyến quan trọng như Hữu Nghị – Chi Lăng, Gia Nghĩa – Chơn Thành, Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng, Ninh Bình – Hải Phòng, Vành đai 4 Hà Nội…

Bên cạnh đó, khoảng 460km cao tốc thuộc các dự án đang chuẩn bị đầu tư, đã được bố trí vốn cũng sẽ được triển khai, như Quy Nhơn – Pleiku, Dầu Giây – Tân Phú, TP.HCM – Mộc Bài, Vành đai 4 TP.HCM. Nhiều dự án quan trọng, cấp bách khác với tổng chiều dài khoảng 759km đang được nghiên cứu đầu tư, huy động nguồn lực để triển khai.

Nếu các dự án đáp ứng tiến độ, đến năm 2030, tổng chiều dài đường bộ cao tốc trên cả nước có thể đạt khoảng 5.561km.

Một đoạn tuyến của cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết.

Theo ông Trần Minh Phương, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính (Bộ Xây dựng), với việc hoàn thành mục tiêu 3.000km vào năm 2025 và đang triển khai, chuẩn bị đầu tư trên 2.000km, mục tiêu đạt 5.000km cao tốc vào năm 2030 là khả thi. Mạng lưới này sẽ tạo bộ khung đường bộ kết nối trục dọc Bắc – Nam, các trục Đông – Tây, các cảng biển, cửa khẩu quốc tế và sân bay lớn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Riêng lĩnh vực cao tốc, dự kiến cần bố trí khoảng 160.744 tỷ đồng cho 10 dự án để bảo đảm mục tiêu này.

“Bệ phóng” cho mục tiêu 5.000km cao tốc

Phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại tiếp tục được xác định là nền tảng mở rộng không gian phát triển, tạo động lực lan tỏa, đưa đất nước bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh và bền vững.

Theo ông Cao Đăng Hoạt, Chủ tịch HĐTV Công ty cổ phần Tập đoàn Định An, khối lượng công việc trong nhiệm kỳ tới dự kiến gấp 4–5 lần giai đoạn trước, đòi hỏi các doanh nghiệp xây dựng giao thông phải tăng quy mô, nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu. Các nhà thầu mong muốn có môi trường làm việc thuận lợi hơn, đặc biệt là trong đào tạo nguồn nhân lực, tháo gỡ cơ chế về vật tư, vật liệu và lựa chọn những nhà thầu đủ mạnh, đủ kinh nghiệm.

Một đoạn tuyến của cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn.

“Các nhà thầu giao thông mong muốn là Đảng và Chính phủ sẽ tạo cho các doanh nghiệp có môi trường làm việc tốt hơn, đặc biệt trong việc đào tạo nhân lực - yếu tố gần như quyết định tới việc thành bại của các dự án trong thời gian tới, bên cạnh đó là việc tháo gỡ các cơ chế bứt phá về nguồn vật tư, vật liệu địa phương; lựa chọn những nhà thầu đủ mạnh, đủ kinh nghiệm thi công”, ông Hoạt nói.

Ở góc độ quản lý dự án, ông Lê Quốc Dũng, Giám đốc Ban Quản lý dự án 7 (Bộ Xây dựng) cho rằng, để đạt tiến độ vượt trội cần lựa chọn đúng nhà thầu có năng lực; công tác duyệt thiết kế, dự toán phải kịp thời, phù hợp thực tiễn thi công; tổ chức thi công khoa học, nghiệm thu – thanh toán linh hoạt, tạo điều kiện để dòng vốn đến với nhà thầu nhanh nhất.

Theo ông Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, để hoàn thành mục tiêu 5.000km cao tốc vào năm 2030, cần có cơ chế, chính sách đột phá, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng hành của Nhà nước với doanh nghiệp, cùng việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ. Thực tiễn các dự án vừa qua cho thấy, khi địa phương vào cuộc quyết liệt, các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng đã được tháo gỡ nhanh chóng.

Các doanh nghiệp trong nước đã có bước phát triển khá nhanh về tài chính, trình độ quản lý và hoàn toàn làm chủ công nghệ thi công đường cao tốc.

Đột phá trong thu hút nguồn lực đầu tư

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), trong kế hoạch 5.000km cao tốc, cần ưu tiên nguồn lực cho các dự án có tính kết nối vùng và vai trò động lực phát triển. Khi các tuyến này hoàn thành, mạng lưới cao tốc quốc gia sẽ kết nối thông suốt từ Bắc vào Nam, từ miền núi đến đồng bằng và ven biển, hình thành các trục phát triển chiến lược, lan tỏa động lực tăng trưởng trên phạm vi cả nước.

Bên cạnh nguồn vốn Nhà nước, việc huy động vốn xã hội thông qua hình thức đối tác công – tư (PPP) được xác định là giải pháp quan trọng. Các địa phương cần tiếp tục rà soát tổ chức bộ máy, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, cấp mỏ vật liệu; các bộ, ngành, chủ đầu tư, nhà thầu đổi mới tư duy, cách làm, bảo đảm nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền.

Ông Phùng Đức Dũng, Trưởng phòng Quản lý đầu tư công tư (Cục Đường bộ Việt Nam) cho biết, việc sửa đổi Luật PPP trong giai đoạn 2024–2025 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tháo gỡ khó khăn cho các dự án BOT, khơi thông nguồn lực, củng cố niềm tin của doanh nghiệp và tổ chức tín dụng. Đây được xem là một trong những giải pháp then chốt góp phần hoàn thành mục tiêu 5.000km đường bộ cao tốc vào năm 2030.

Phi Long/VOV.VN