5 chỉ tiêu đánh giá doanh nghiệp nhà nước theo quy định mới

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 365/2025/NĐ-CP quy định về giám sát, kiểm tra, đánh giá, xếp loại, báo cáo và công khai thông tin trong quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, tăng tính minh bạch, kỷ luật và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Nghị định quy định việc đánh giá dựa trên so sánh giữa chỉ tiêu được giao và kết quả thực hiện.

Theo Nghị định, đánh giá doanh nghiệp nhằm làm cơ sở cho xếp loại doanh nghiệp; còn kết quả xếp loại được sử dụng để trích lập Quỹ khen thưởng, phúc lợi, đánh giá người đại diện chủ sở hữu trực tiếp, Kiểm soát viên, đồng thời làm căn cứ xem xét đầu tư bổ sung vốn điều lệ cho doanh nghiệp.

Đối tượng trọng tâm là các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, bên cạnh đó là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 100% vốn điều lệ.

Căn cứ lĩnh vực hoạt động, chuyên ngành và đặc thù sản xuất - kinh doanh, cơ quan đại diện chủ sở hữu giao các chỉ tiêu cơ bản để đánh giá doanh nghiệp, gồm: Tổng doanh thu; Lợi nhuận sau thuế; Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE), trường hợp ROE không khả dụng thì sử dụng ROA; Giá trị khối lượng thực hiện hoặc giải ngân các dự án đầu tư do doanh nghiệp làm chủ quản hoặc được cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt; Thực hiện nhiệm vụ được giao, bao gồm nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công; nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh.

Các chỉ tiêu được xác định trên cơ sở báo cáo tài chính năm đã kiểm toán, báo cáo thống kê và tài liệu liên quan. Với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bí mật nhà nước, số liệu được thông qua bởi Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty và được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán (nếu có).

Việc đánh giá, xếp loại doanh nghiệp dựa trên 5 căn cứ chính: mức độ hoàn thành nhiệm vụ được giao; báo cáo tài chính đã kiểm toán; kết quả giám sát, kiểm tra quản lý vốn nhà nước; hiệu quả hoạt động tổng thể (có loại trừ tác động khách quan); và các vấn đề phát sinh ảnh hưởng đến kết quả sản xuất - kinh doanh, đầu tư phát triển.

Cách tiếp cận này giúp việc xếp loại không thuần túy dựa vào con số tài chính, mà phản ánh đúng vai trò, nhiệm vụ và bối cảnh hoạt động của từng doanh nghiệp.

Nghị định quy định việc đánh giá dựa trên so sánh giữa chỉ tiêu được giao và kết quả thực hiện. Với các doanh nghiệp hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, cơ quan đại diện chủ sở hữu có thể không giao chỉ tiêu lợi nhuận và ROE/ROA, bảo đảm phù hợp với tính chất đặc thù.

Cụ thể, doanh nghiệp được đánh giá “Đạt” khi: doanh thu, lợi nhuận, ROE/ROA đạt hoặc vượt kế hoạch; giải ngân đầu tư đạt từ 90% trở lên; sản lượng, chất lượng sản phẩm, dịch vụ đáp ứng tiêu chuẩn hoặc hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao.

Đồng thời, cơ quan đại diện chủ sở hữu xem xét loại trừ các yếu tố tác động khách quan, như thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, hoặc tác động từ việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, thử nghiệm công nghệ mới.

Xếp loại doanh nghiệp theo 3 mức: A - B - C

Trên cơ sở đánh giá tổng thể, doanh nghiệp được xếp loại A, B hoặc C.

Với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh, xếp loại A khi đồng thời đạt các chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận và ROE/ROA; xếp loại C khi có từ 3 chỉ tiêu không đạt hoặc không đạt đồng thời doanh thu và lợi nhuận; còn lại là xếp loại B.

Đối với doanh nghiệp chủ yếu cung ứng dịch vụ công, nhiệm vụ quốc phòng – an ninh, tiêu chí xếp loại được điều chỉnh phù hợp, nhấn mạnh cả hiệu quả kinh tế và mức độ hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Nghị định 365/2025/NĐ-CP cũng quy định rõ việc đánh giá doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 100% vốn điều lệ. Việc đánh giá căn cứ vào kết quả thực hiện kế hoạch kinh doanh được Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng thành viên thông qua; thực hiện nhiệm vụ chính trị, dịch vụ công; hiệu quả hoạt động tổng thể (có loại trừ yếu tố khách quan); và kết quả giám sát, kiểm tra vốn nhà nước.

Hằng năm, người đại diện phần vốn nhà nước phải lập báo cáo đánh giá và gửi cơ quan đại diện chủ sở hữu trước ngày 15/8. Trên cơ sở đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu thực hiện đánh giá theo quy định của Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Với hệ thống tiêu chí rõ ràng, cách tiếp cận toàn diện và cơ chế loại trừ yếu tố khách quan hợp lý, Nghị định 365/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ siết chặt kỷ cương quản lý vốn nhà nước, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất - kinh doanh, quản trị minh bạch và thực hiện tốt hơn các nhiệm vụ chính trị - xã hội được giao. Đây cũng là nền tảng quan trọng để vốn nhà nước tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt trong giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế.

Phương Thảo