50 năm Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM: Di sản đào tạo, nền tảng kiến tạo đô thị
Từ dấu mốc thành lập năm 1976 đến hành trình 100 năm đào tạo kiến trúc sư Việt Nam, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM (UAH) đã không ngừng phát triển trở...
Di sản lớn nhất của nhà trường không chỉ nằm ở những công trình được hình thành từ các bản vẽ, mà còn ở hàng chục nghìn kiến trúc sư, kỹ sư, nhà thiết kế đã trưởng thành, đóng góp cho quá trình phát triển đất nước.
Từ hành trình 100 năm đào tạo kiến trúc sư
Năm 2026 đánh dấu một cột mốc đặc biệt: 100 năm đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam và 50 năm Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM chính thức được thành lập. Đây không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường phát triển của một cơ sở giáo dục đại học, mà còn là hành trình tiếp nối những giá trị học thuật, văn hóa và nghề nghiệp đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh tại số 196, Pasteur, phường Xuân Hòa, TP.HCM.
Theo tư liệu, lịch sử đào tạo kiến trúc tại Việt Nam bắt đầu từ năm 1926, khi Ban Kiến trúc được thành lập tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Hoạt động đào tạo sau đó trải qua nhiều chặng đường, từ Hà Nội chuyển vào Đà Lạt năm 1944, rồi đến Sài Gòn năm 1950, hình thành Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn.
Ngày 27/10/1976, theo Quyết định số 426-TTg, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM được thành lập, mở ra một giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ khôi phục, xây dựng và phát triển sau chiến tranh.
Từ một cơ sở còn nhiều hạn chế về điều kiện ban đầu, nhà trường từng bước mở rộng lĩnh vực đào tạo, đáp ứng yêu cầu ngày càng đa dạng của ngành xây dựng và quá trình đô thị hóa. Từ đào tạo kiến trúc, trường phát triển thêm các lĩnh vực quy hoạch, kỹ thuật xây dựng, kỹ thuật cơ sở hạ tầng, mỹ thuật công nghiệp, thiết kế nội thất và các ngành liên quan.
Năm 1996, trường bắt đầu đào tạo chuyên ngành mỹ thuật công nghiệp; năm 1998 thành lập Khoa Quy hoạch. Năm 2000, trường tách khỏi Đại học Quốc gia TP.HCM; từ năm 2002 trực thuộc Bộ Xây dựng và mở rộng đào tạo chuyên ngành kỹ thuật đô thị. Hoạt động đào tạo tiếp tục được mở rộng tại Cần Thơ từ năm 2010 và Đà Lạt từ năm 2011.
Những bước phát triển đó cho thấy UAH không chỉ duy trì thế mạnh truyền thống về kiến trúc mà còn từng bước hình thành một hệ sinh thái đào tạo đa ngành, gắn với các lĩnh vực có quan hệ mật thiết trong quá trình hình thành và phát triển đô thị.
Đến năm 2026, trong 50 năm hoạt động dưới tên gọi Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM, nhà trường đã cấp bằng tốt nghiệp đại học cho 35.182 người, gồm 14.577 kiến trúc sư, 14.950 kỹ sư và 5.655 cử nhân thuộc các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, xây dựng, kỹ thuật cơ sở hạ tầng, mỹ thuật và thiết kế. Đây là nguồn nhân lực đã và đang tham gia vào nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, từ thiết kế công trình, tư vấn quy hoạch, quản lý xây dựng đến nghiên cứu và quản lý đô thị.

Nhà trường chú trọng đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội trong bối cảnh mới.
Bản sắc được tạo nên từ văn hóa học thuật và trách nhiệm nghề nghiệp
Theo PGS.TS.KTS Phạm Tứ, nguyên Hiệu trưởng UAH, một trong những giá trị đáng chú ý của môi trường đào tạo kiến trúc là phương pháp hình thành tư duy làm việc tập thể. Ông cho rằng sinh viên không chỉ được rèn luyện cách làm bài, cách tư duy chuyên môn mà còn học cách phối hợp, trao đổi và cùng giải quyết vấn đề.
"Chính cái chất làm việc tập thể đó đã giúp cho các em khi ra trường, dù không làm nghề kiến trúc nữa thì vẫn có nhiều khả năng thành công hơn", ông chia sẻ.
Đây cũng là nét đặc trưng của đào tạo kiến trúc, nơi mỗi đồ án không đơn thuần là sản phẩm cá nhân mà còn là quá trình nghiên cứu, phản biện và hoàn thiện ý tưởng. Sinh viên phải bảo vệ phương án, tiếp nhận góp ý, điều chỉnh thiết kế và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Số liệu tại gian trưng bày của UAH tại Triển lãm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành Xây dựng năm 2026, ngày 16/11 vừa qua.
KTS Nguyễn Văn Tất, cựu sinh viên nhà trường, nhắc đến những giá trị được truyền lại giữa các thế hệ bằng một câu chuyện giản dị: "Có những điều được trao lại mà không nằm trong giáo án, đó là cách một người thầy nhìn vào bản vẽ của học trò và hỏi: Vì sao em chọn đường nét này?".
Theo ông, phía sau câu hỏi về một đường nét là sự nghiêm khắc với nghề, tinh thần trách nhiệm với cuộc sống và niềm tin vào ý tưởng sáng tạo. Đó là những giá trị được hình thành qua quá trình học tập, trao đổi giữa thầy và trò, giữa người đi trước và thế hệ kế cận.
"Gìn giữ di sản không phải là giữ mọi thứ đứng yên; di sản cần có hơi thở, cần được thấu hiểu để tiếp tục sống trong những không gian hôm nay", KTS Nguyễn Văn Tất nhấn mạnh.
Góc nhìn này cũng phản ánh một yêu cầu quan trọng đối với các cơ sở đào tạo chuyên ngành: truyền thống không thể chỉ được bảo tồn bằng việc nhắc lại những thành tựu trong quá khứ, mà phải tiếp tục được làm giàu bằng tri thức, phương pháp và sản phẩm sáng tạo của thế hệ mới.
Đánh giá về vai trò của UAH, TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng quá trình phát triển của nhà trường đã góp phần hình thành môi trường học tập, đội ngũ chuyên gia và các giá trị nghề nghiệp trong lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, xây dựng, nghệ thuật ứng dụng và thiết kế.
Những đóng góp ấy được thể hiện không chỉ qua số lượng người học tốt nghiệp mà còn qua sự hiện diện của các thế hệ cựu sinh viên trong hoạt động nghề nghiệp, trong các cơ quan quản lý, tổ chức tư vấn, doanh nghiệp và cộng đồng kiến trúc sư.
Trong đào tạo sau đại học, UAH hiện có các chương trình thạc sĩ thuộc những lĩnh vực như kiến trúc, quy hoạch vùng và đô thị, quản lý đô thị và công trình, kỹ thuật xây dựng, kỹ thuật cơ sở hạ tầng, thiết kế nội thất và mỹ thuật ứng dụng; đồng thời đào tạo tiến sĩ ở các ngành kiến trúc, quy hoạch vùng và đô thị, quản lý đô thị và công trình.
Đây là nền tảng để nhà trường tiếp tục phát triển đội ngũ chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhân lực trình độ cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của ngành xây dựng và quá trình phát triển đô thị.

PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật phát biểu tại Lễ Kỷ niệm 50 năm UAH.
Nhìn lại chặng đường 50 năm, PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng UAH, cho rằng điều đáng trân trọng là nhà trường đã từng bước xây dựng được vị thế và bản sắc riêng, gắn với quá trình kiến thiết, đổi mới và phát triển đất nước, đặc biệt là sự chuyển mình của TP.HCM và các tỉnh phía Nam.
Với 100 năm truyền thống đào tạo kiến trúc sư và 50 năm phát triển dưới tên gọi UAH, nhà trường đang tiếp tục kế thừa di sản học thuật, đồng thời mở ra những hướng đi mới. Di sản ấy không chỉ được đo bằng những dấu mốc lịch sử hay số lượng văn bằng đã cấp, mà còn được tiếp nối trong từng công trình, đồ án, ý tưởng và đóng góp của những con người trưởng thành từ mái trường này.

