6 con đường dẫn Việt Nam tới mục tiêu giảm phát thải khí mê-tan

Sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm vì thế được xem như những “mảnh ghép” cần triển khai song song để giảm mê-tan hiệu quả và lâu dài.

Tình hình ô nhiễm môi trường không khí tại Thành phố Hồ Chí Minh diễn biến phức tạp. Ảnh: Trọng Đạt - TTXVN

Từ mục tiêu 30% đến những việc phải làm

Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), Việt Nam tham gia Cam kết giảm phát thải mê-tan toàn cầu, hướng tới giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020. Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030. 

Điểm đáng chú ý là kế hoạch không xem giảm mê-tan như nhiệm vụ riêng của một ngành. Các nguồn phát thải được phân bổ ở nhiều lĩnh vực, từ trồng trọt, chăn nuôi, quản lý chất thải rắn và nước thải đến khai thác dầu khí, khai thác than và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch. Điều này cho thấy giảm mê-tan là một bài toán liên ngành. Một cánh đồng lúa cần thay đổi cách quản lý nước; trang trại chăn nuôi cần xử lý chất thải tốt hơn; bãi rác cần giảm chôn lấp và tăng thu hồi khí; còn ngành dầu khí và khai thác than cần kiểm soát rò rỉ, thu hồi và sử dụng nguồn khí có giá trị.

Nhưng để những giải pháp đó không dừng lại ở các mô hình riêng lẻ, Việt Nam cần đồng thời thực hiện sáu nhóm nhiệm vụ có tính nền tảng.

Công nghệ, con người và nguồn lực cùng đi với nhau

Trước hết là xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách. Đây có thể xem là “khung xương” của toàn bộ quá trình giảm mê-tan. Chính sách cần xác định rõ nguồn phát thải, mục tiêu giảm theo từng lĩnh vực, trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các chủ nguồn phát thải, đồng thời tạo hành lang để các giải pháp mới được triển khai.

Nhiệm vụ thứ hai là nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Khí mê-tan có một đặc điểm quan trọng: nguồn phát thải rất đa dạng nên giải pháp kỹ thuật cũng phải rất khác nhau. Không thể dùng một công nghệ để xử lý cả mê-tan trên ruộng lúa, trong chất thải chăn nuôi và trong các mỏ than. Điều quan trọng là công nghệ phải phù hợp với điều kiện thực tế. Một giải pháp quá đắt đỏ hoặc phức tạp sẽ khó nhân rộng ở khu vực nông thôn; ngược lại, một giải pháp đơn giản nhưng không đo được hiệu quả cũng khó tạo ra sự thay đổi lâu dài.

Giảm mê-tan có thể mang lại những lợi ích rất gần với cuộc sống: tiết kiệm nước, giảm chi phí, tận dụng chất thải, nâng cao hiệu quả sản xuất và mở thêm cơ hội cho một nền kinh tế xanh, tuần hoàn và phát thải thấp. Ảnh minh họa. Nguồn: TTXVN

Nhiệm vụ thứ ba vì thế là đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Người nông dân cần hiểu tại sao tưới ngập - khô xen kẽ có thể làm giảm mê-tan và áp dụng đúng kỹ thuật. Người chăn nuôi cần biết cách vận hành hệ thống xử lý chất thải. Công nhân và kỹ thuật viên trong các ngành khai thác cần có năng lực phát hiện, kiểm soát và xử lý nguồn rò rỉ.

Nhiệm vụ thứ tư là tuyên truyền, phổ biến kiến thức và nâng cao nhận thức. Hành động giảm phát thải khí mê-tan cần được nói bằng ngôn ngữ gần gũi với từng nhóm đối tượng. Với người trồng lúa, đó có thể là câu chuyện tiết kiệm nước và giảm chi phí. Với hộ chăn nuôi, đó là tận dụng chất thải để tạo khí sinh học. Với người dân đô thị, đó là phân loại rác và giảm lượng rác hữu cơ đưa đi chôn lấp. Với doanh nghiệp, đó là giảm thất thoát tài nguyên, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nhiệm vụ thứ năm là tăng cường hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực. Giảm phát thải khí mê-tan đòi hỏi nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm mà không phải địa phương hay doanh nghiệp nào cũng có thể tự đáp ứng. Vì vậy, Việt Nam cần tận dụng hợp tác với các tổ chức quốc tế, các đối tác phát triển và khu vực tư nhân để tiếp nhận công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm và huy động tài chính cho các dự án giảm phát thải.

Cuối cùng là nhiệm vụ giám sát, đánh giá. Đây chính là bước giúp trả lời một câu hỏi rất quan trọng: Việt Nam đã thực sự giảm được bao nhiêu mê-tan? Muốn biết điều đó, không thể chỉ dựa vào số lượng mô hình đã triển khai. Cần có hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV), dữ liệu phát thải được cập nhật thường xuyên và phương pháp tính toán thống nhất.

Sáu nhiệm vụ vì thế có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Chính sách tạo hành lang; khoa học và công nghệ tạo công cụ; nhân lực tạo khả năng thực hiện; tuyên truyền tạo sự đồng thuận; hợp tác và tài chính tạo nguồn lực; còn giám sát, đánh giá giúp bảo đảm kết quả là thực chất.

Nếu thiếu một trong những mắt xích ấy, mục tiêu giảm 30% mê-tan sẽ khó đạt được ở quy mô quốc gia. Nhưng nếu cả sáu nhóm nhiệm vụ được triển khai đồng bộ, những thay đổi tưởng như rất nhỏ sẽ có thể cộng hưởng thành kết quả lớn. Khi đó, mục tiêu giảm ít nhất 30% phát thải mê-tan vào năm 2030 không còn chỉ là một con số trong một văn bản chính sách. Và quan trọng hơn, giảm mê-tan có thể mang lại những lợi ích rất gần với cuộc sống: tiết kiệm nước, giảm chi phí, tận dụng chất thải, nâng cao hiệu quả sản xuất và mở thêm cơ hội cho một nền kinh tế xanh, tuần hoàn và phát thải thấp.