6 giây quý giá trước trận động đất thế kỷ ở Venezuela

Chỉ vài giây trước khi hai trận động đất mạnh rung chuyển Venezuela, hơn 11 triệu người đã nhận cảnh báo trên Android nhờ công nghệ phát hiện địa chấn của Google. Ảnh: Reuters.

Khi đang lái xe cùng gia đình đi xem bộ phim Toy Story 5 tại thủ đô Caracas hôm 25/6, ông Jose Flores bất ngờ nghe thấy âm thanh cảnh báo động đất vang lên từ chiếc điện thoại Android của vợ.

Chỉ khoảng 6 giây sau, mặt đất bắt đầu rung chuyển dữ dội.

Dù Venezuela chưa có hệ thống cảnh báo động đất sớm quốc gia, hàng triệu người sử dụng điện thoại Android vẫn nhận được cảnh báo nhờ hệ thống Google Earthquake Alerts của Google, theo New York Times.

Hệ thống này tận dụng dữ liệu từ hơn 2 tỷ điện thoại Android trên toàn thế giới, vốn được tích hợp cảm biến gia tốc (accelerometer). Đây cũng chính là cảm biến giúp điện thoại tự xoay màn hình, đồng thời có khả năng phát hiện các rung động do sóng địa chấn tạo ra.

Google cho biết hệ thống hiện hoạt động tại gần 100 quốc gia và đã gửi cảnh báo tới khoảng 11,4 triệu người trước khi hai trận động đất mạnh liên tiếp xảy ra tại Venezuela hôm 25/6. Tùy khoảng cách tới tâm chấn, người dùng có thể nhận được cảnh báo trước từ vài giây đến gần hai phút.

Hiện nhiều quốc gia như Nhật Bản, Mexico, Canada và Mỹ đã xây dựng các hệ thống cảnh báo động đất sớm do chính phủ vận hành. Những hệ thống này chủ yếu dựa trên mạng lưới cảm biến địa chấn đặt dưới lòng đất để phát hiện động đất, sau đó gửi cảnh báo đến hầu hết điện thoại, bất kể chạy hệ điều hành Android hay iPhone, thông qua hệ thống cảnh báo khẩn cấp thường được kích hoạt mặc định.

Điện thoại phát hiện động đất như thế nào?

Khi một trận động đất xảy ra, nó tạo ra hai loại sóng địa chấn lan truyền với tốc độ khác nhau. Đầu tiên là sóng sơ cấp (P-wave), truyền với tốc độ khoảng 6,4 km/giây. Đây là loại sóng di chuyển nhanh nhưng có cường độ yếu hơn và thường ít gây thiệt hại.

Tiếp theo là sóng thứ cấp (S-wave), chỉ truyền với tốc độ bằng khoảng một nửa sóng P nhưng lại tạo ra rung lắc mạnh và là nguyên nhân chính gây đổ sập công trình.

Ngay khi sóng P bắt đầu lan truyền từ tâm chấn, các điện thoại Android đang ở trạng thái đứng yên - chẳng hạn đặt trên bàn hoặc trong túi xách đặt dưới sàn - sẽ ghi nhận những rung động bất thường thông qua cảm biến gia tốc.

Các thiết bị sau đó tự động gửi dữ liệu về máy chủ của Google. Hệ thống sẽ tổng hợp thông tin từ hàng nghìn, thậm chí hàng triệu điện thoại để xác định liệu một trận động đất có đang xảy ra hay không.

Theo Google, điện thoại phải ở trạng thái cố định mới có thể phân biệt được rung động địa chấn với chuyển động do con người tạo ra. Nếu người dùng đang cầm điện thoại hoặc bỏ trong túi quần khi di chuyển, thiết bị sẽ không thể phát hiện chính xác động đất.

Sau khi xác định vị trí, cường độ và phạm vi ảnh hưởng của trận động đất, hệ thống sẽ lập tức gửi cảnh báo tới tất cả điện thoại Android trong khu vực có nguy cơ.

Hệ thống phát hiện động đất Venezuela chỉ sau 6 giây

Theo Marc Stogaitis, kỹ sư trưởng phụ trách hệ thống cảnh báo động đất của Google, hai trận động đất tại Venezuela xảy ra ngay bên dưới khu vực đông dân cư.

Chỉ sau 3 giây, các điện thoại Android đã ghi nhận sóng P của trận động đất đầu tiên. Đến giây thứ 6, hệ thống xác định đây là một trận động đất và bắt đầu phát đi những cảnh báo đầu tiên.

Ông Stogaitis cho biết hệ thống luôn tiếp nhận và xử lý dữ liệu theo thời gian thực. Khi có thêm thông tin, Google sẽ liên tục cập nhật cường độ, vị trí, thời điểm cũng như phạm vi cần phát cảnh báo.

Trong trường hợp Venezuela, khi cường độ động đất tăng lên, khu vực nhận cảnh báo cũng được mở rộng tương ứng.

Chỉ vài giây sau trận động đất đầu tiên, một trận động đất mạnh hơn tiếp tục xảy ra và hệ thống lập tức phát thêm các cảnh báo mới.

"Khi sóng địa chấn từ hai trận động đất chồng lấn lên nhau, hệ thống đã coi đây là một sự kiện địa chấn quy mô lớn duy nhất để cảnh báo những người chịu ảnh hưởng của cả hai trận động đất", ông Stogaitis giải thích.

Người càng xa tâm chấn càng có nhiều thời gian ứng phó

Theo Google, khoảng cách tới tâm chấn quyết định thời gian người dân nhận được cảnh báo. Những người ở càng xa khu vực xảy ra động đất sẽ có nhiều thời gian hơn để chuẩn bị trước khi rung lắc xuất hiện.

Ngược lại, những người ở rất gần tâm chấn thường chỉ nhận được cảnh báo khi mặt đất đã bắt đầu rung chuyển, do sóng địa chấn truyền đi gần như đồng thời với tín hiệu cảnh báo.

Google chỉ phát cảnh báo đối với các trận động đất có độ lớn từ 4,5 trở lên, mức được đánh giá có khả năng gây thiệt hại.

Tùy theo cường độ rung lắc dự kiến tại từng khu vực, người dùng sẽ nhận được ba cấp độ cảnh báo khác nhau.

Mức nghiêm trọng nhất phát âm thanh lớn cùng thông điệp khẩn cấp yêu cầu người dân lập tức tìm nơi trú ẩn. Cấp độ tiếp theo sử dụng âm báo để nhắc người dân chuẩn bị ứng phó, trong khi cấp thấp nhất chỉ khuyến cáo người dùng nâng cao cảnh giác nếu khu vực có thể xuất hiện rung lắc nhẹ.

Hai trận động đất tại Venezuela đều rất mạnh, lần lượt đạt 7,2 và 7,5 độ richter, trong đó trận thứ hai được đánh giá là mạnh nhất tại nước này kể từ năm 1900.

Google cho biết toàn bộ các cấp độ cảnh báo đã được kích hoạt. Riêng cảnh báo khẩn cấp nhất - mang tên "Take Action" - đã được gửi tới gần 1,4 triệu người ở những khu vực chịu rung lắc mạnh nhất.

Có thể cứu mạng người chỉ với vài giây

Hiện khoảng 70% điện thoại thông minh trên toàn cầu sử dụng hệ điều hành Android.

Theo một nghiên cứu công bố năm 2025, hệ thống phát hiện động đất của Google có thể hoạt động ở bất kỳ nơi nào người dân sử dụng điện thoại Android, kể cả những quốc gia chưa xây dựng hệ thống cảnh báo động đất quốc gia.

Google bắt đầu triển khai tính năng này từ năm 2021 tại New Zealand, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Philippines và khu vực Trung Á, trước khi mở rộng lên 98 quốc gia vào năm 2023.

Đến nay vẫn còn quá sớm để khẳng định những cảnh báo này đã cứu được bao nhiêu người trong trận động đất ở Venezuela.

Tuy nhiên, chỉ vài giây chuẩn bị cũng đủ giúp nhiều người kịp tìm nơi trú ẩn hoặc thực hiện khuyến cáo phòng tránh động đất phổ biến trên thế giới: "Nằm xuống, tìm nơi che chắn và bám chắc" (Drop, Cover and Hold On).

Cảnh hoảng loạn kinh hoàng khi động đất tại Venezuela Hai trận động đất liên tiếp xảy ra tại Venezuela ngày 25/6 có cường độ mạnh 7,2 và 7,5 độ. Giới chức Venezuela cho biết đã có ít nhất 164 người thiệt mạng và 700 người bị thương.

Đối với ông Jose Flores, người nhận được cảnh báo khi đang lái xe tại Caracas, trải nghiệm ấy vẫn còn nguyên cảm giác khó tin. Ban đầu, ngay cả khi mặt đất đã rung chuyển, cả gia đình vẫn nghĩ chiếc xe chỉ đang đi qua đoạn đường xóc - điều vốn rất quen thuộc ở Venezuela.

"Chúng tôi tưởng mặt đường quá gồ ghề, chuyện đó ở Venezuela là bình thường. Nhưng rồi nhìn thấy những cột đèn đường rung lắc dữ dội, chúng tôi mới nhận ra đây thực sự là một trận động đất", ông Flores kể.

Sau trải nghiệm này, ông cho biết sẽ bình tĩnh và chủ động hơn nếu tiếp tục nhận được cảnh báo trong tương lai.

"Đó thực sự là một tính năng rất hữu ích. Cảm giác như chiếc điện thoại đã 'biết trước' trận động đất sẽ xảy ra", ông nói.