6 thực phẩm chức năng nên cân nhắc dùng trong mùa đông

1. Vì sao mùa đông khiến hệ miễn dịch dễ suy giảm?

Những tháng mùa đông luôn là thách thức lớn đối với sức khỏe, đặc biệt là khi thời tiết lạnh, khô, ít ánh nắng mặt trời và các virus gây cảm lạnh, cúm lưu hành mạnh. Việc sinh hoạt trong không gian kín, ít vận động ngoài trời cũng góp phần làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Mặc dù thực phẩm chức năng không phải là "lá chắn tuyệt đối" trước bệnh tật, nhiều nghiên cứu cho thấy một số vi chất và thảo dược nhất định có thể hỗ trợ chức năng miễn dịch, giúp cơ thể phản ứng hiệu quả hơn trước tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả này phụ thuộc rất lớn vào liều dùng, thời điểm sử dụng và tình trạng sức khỏe cá nhân.

2. Một số thực phẩm chức năng nên dùng

2.1. Kẽm: Vi chất giúp rút ngắn thời gian cảm lạnh

Kẽm là một trong những khoáng chất quan trọng nhất đối với hệ miễn dịch. Nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu được bổ sung trong vòng 24 giờ đầu khi xuất hiện triệu chứng cảm lạnh, kẽm có thể giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh và giảm mức độ nghiêm trọng của triệu chứng.

Thực phẩm chức năng chứa kẽm có khả năng ức chế sự nhân lên của virus tại mũi và họng…

Theo verywellhealth, kẽm có khả năng ức chế sự nhân lên của virus tại mũi và họng, đồng thời hỗ trợ sự phát triển và chức năng của các tế bào miễn dịch chủ chốt như tế bào T và tế bào tiêu diệt tự nhiên (NK cells).

Liều khuyến nghị:

Khi đang bị cảm lạnh: 75–90 mg/ngày, chia nhỏ, dùng cách nhau 2–3 giờ.
Duy trì miễn dịch hằng ngày: 15–30 mg/ngày.

Lưu ý: Bạn không nên lạm dụng kẽm. Các dấu hiệu ngộ độc kẽm (buồn nôn, mệt mỏi, đau đầu) có thể dễ nhầm lẫn với triệu chứng cảm lạnh, gây khó khăn trong theo dõi bệnh.

2.2. Vitamin D: "Chìa khóa" miễn dịch bị thiếu hụt phổ biến vào mùa đông

Thiếu vitamin D đã được chứng minh là có liên quan đến nguy cơ gia tăng các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Vào mùa đông, việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời giảm đáng kể khiến nhiều người rơi vào tình trạng thiếu hụt vi chất này.

Vitamin D đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ miễn dịch bẩm sinh – tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể, đặc biệt tại niêm mạc đường hô hấp. Các tế bào miễn dịch có thụ thể vitamin D, giúp kích hoạt sản xuất các chất kháng khuẩn tự nhiên và điều hòa phản ứng miễn dịch để vừa hiệu quả vừa không quá mức.

Một số nghiên cứu cho thấy, những người có nồng độ vitamin D thấp nếu được bổ sung đều đặn sẽ giảm tần suất mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp.

Liều tham khảo:

1.000 - 2.000 IU/ngày, nên uống cùng bữa ăn có chất béo để hấp thu tốt hơn.
Người thiếu hụt vitamin D có thể cần liều cao hơn theo chỉ định y tế.

2.3. Vitamin C: Chất chống oxy hóa không thể thiếu

Vitamin C là vi chất tham gia trực tiếp vào hoạt động của bạch cầu và bạch cầu trung tính – hai "chiến binh" chủ lực khi cơ thể chống lại nhiễm trùng. Khi xảy ra viêm nhiễm, các tế bào này tiêu thụ vitamin C rất nhanh. Ngoài ra, vitamin C còn là một chất chống oxy hóa mạnh, giúp trung hòa các gốc tự do sinh ra trong quá trình cơ thể chống lại virus và vi khuẩn.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc bổ sung vitamin C thường xuyên có thể rút ngắn thời gian cảm lạnh và giảm mức độ nặng của triệu chứng, dù không hoàn toàn ngăn ngừa bệnh.

Liều dùng gợi ý:

Khi đang bị bệnh: 500 - 1.000 mg, 1 - 2 lần/ngày.
Phòng ngừa: 200 - 500 mg/ngày.

Lưu ý: Người có tiền sử sỏi thận nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng liều cao, vì vitamin C dư thừa có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi ở một số đối tượng.

2.4. Men vi sinh: Nền tảng miễn dịch đến từ đường ruột

Ít ai ngờ rằng, đường ruột khỏe mạnh lại là nền tảng của một hệ miễn dịch vững vàng. Hệ vi sinh vật đường ruột tham gia điều hòa phản ứng miễn dịch, giúp cơ thể nhận diện và phản ứng phù hợp với tác nhân gây bệnh. Men vi sinh giúp duy trì sự cân bằng của hệ vi sinh này, từ đó hỗ trợ miễn dịch gián tiếp nhưng bền vững.

Nguồn bổ sung men vi sinh bao gồm:

Sữa chua, sữa chua không sữa
Thực phẩm lên men như kim chi, dưa cải bắp
Các chế phẩm bổ sung men vi sinh...

2.5. Cây cơm cháy: Thảo dược tiềm năng trong hỗ trợ điều trị cúm

Quả cơm cháy (elderberry) được cho là có khả năng ức chế sự nhân lên của virus và ngăn virus bám, xâm nhập vào tế bào người. Đồng thời, nó còn kích thích cơ thể sản xuất các phân tử tín hiệu giúp tăng cường đáp ứng miễn dịch. Một số thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng quy mô nhỏ cho thấy, khi sử dụng trong vòng 24 - 48 giờ đầu, cơm cháy có thể giảm thời gian và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng cúm.

Tuy nhiên, dữ liệu về liều lượng tối ưu và hiệu quả khi sử dụng lâu dài để phòng bệnh hiện vẫn còn hạn chế.

2.6. Cây cúc tím (Echinacea): Hỗ trợ miễn dịch nhưng cần dùng đúng thời điểm

Echinacea được cho là có khả năng điều hòa phản ứng miễn dịch và giảm viêm, từ đó giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh nếu được sử dụng sớm. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu về hiệu quả của cúc tím vẫn chưa hoàn toàn thống nhất và chưa có đủ dữ liệu khoa học mạnh về chiến lược liều dùng tối ưu. Người sử dụng nên thận trọng và không kỳ vọng quá mức.

3. Những lưu ý khi dùng thực phẩm chức năng trong mùa đông

Thực phẩm chức năng không thể thay thế vắc-xin, thuốc điều trị, nước uống đầy đủ hay chế độ ăn lành mạnh. Vitamin và khoáng chất luôn được hấp thu tốt nhất thông qua thực phẩm tự nhiên. Việc sử dụng nên cá nhân hóa theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo chuyên môn.

Mời độc giả xem thêm:

DS. Nguyễn Hương Giang