60 năm văn học, nghệ thuật Thủ đô: Tiếp nối truyền thống, khơi nguồn sáng tạo

Bồi đắp diện mạo văn học, nghệ thuật Hà Nội

Ngày 29-10, tại Hà Nội, Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội tổ chức tọa đàm “Văn học, nghệ thuật Thủ đô - 60 năm xây dựng và phát triển”, nhìn lại hành trình hình thành, trưởng thành của tổ chức Hội và những đóng góp của các thế hệ văn nghệ sĩ đối với đời sống văn hóa Thủ đô, đồng thời trao đổi về yêu cầu đổi mới hoạt động sáng tạo trong giai đoạn mới.

Đại hội Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội nhiệm kỳ 2021-2026. Ảnh: Đ.Thủy

Tháng 10-1966, Chi hội Văn nghệ Hà Nội ra đời với 5 phân hội: Văn - Thơ, Mỹ thuật, Nhiếp ảnh - Điện ảnh, Sân khấu và Âm nhạc. Từ những tổ chức ban đầu, Hội từng bước phát triển về quy mô, mở rộng các lĩnh vực hoạt động, hình thành Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội với 9 hội chuyên ngành. Đến nay, Hội có hơn 4.500 hội viên, quy tụ đội ngũ sáng tác, biểu diễn, nghiên cứu, lý luận và phê bình thuộc nhiều lĩnh vực. Trong đó, 53 hội viên được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, 182 hội viên được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật; đội ngũ nghệ sĩ có 152 Nghệ sĩ nhân dân và 356 Nghệ sĩ ưu tú.

Những con số ấy cho thấy sự trưởng thành của tổ chức Hội, đồng thời phản ánh chiều sâu của một hành trình sáng tạo được vun đắp qua nhiều thế hệ. Văn nghệ sĩ các lĩnh vực đã góp phần ghi lại những chặng đường lịch sử, khắc họa con người Hà Nội và những biến chuyển của đời sống đô thị, tạo nên những sắc thái riêng trong bức tranh văn học, nghệ thuật Thủ đô.

Phát biểu đề dẫn tọa đàm, NSND Trần Quốc Chiêm, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội nhấn mạnh, trong sáu thập niên qua, Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội đã tập hợp đông đảo văn nghệ sĩ tâm huyết, tạo điều kiện để các chuyên ngành phát triển, đóng góp nhiều tác phẩm và công trình nghệ thuật cho công chúng Thủ đô và cả nước.

NSND Trần Quốc Chiêm, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội phát biểu. Ảnh: Thủy Đặng

Theo NSND Trần Quốc Chiêm, văn học, nghệ thuật Thủ đô đã hình thành dòng chảy sáng tạo gắn bó với vận mệnh dân tộc, phản ánh cuộc sống và lao động của nhân dân, góp phần giáo dục con người, cổ vũ những giá trị nhân văn, đấu tranh với cái xấu và những biểu hiện tiêu cực. Nhiều tác phẩm về lịch sử, cách mạng, đời sống đương đại cùng các công trình nghiên cứu, lý luận, phê bình đã góp phần khẳng định vị thế của văn học, nghệ thuật Hà Nội trong nền văn học, nghệ thuật Việt Nam.

Nhìn lại hành trình ấy, nhà thơ Bùi Việt Mỹ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà văn Hà Nội nhắc đến những năm đầu hình thành tổ chức Hội Nhà văn Hà Nội, gắn với phong trào sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ và quá trình xây dựng lực lượng văn nghệ sĩ Thủ đô. Qua các giai đoạn lịch sử, Hà Nội luôn là nguồn cảm hứng phong phú cho sáng tác. Sự gắn bó với thực tiễn đã tạo nên dòng chảy văn học mang dấu ấn riêng của vùng đất nghìn năm văn hiến, để những ký ức lịch sử và nhịp sống hôm nay cùng hiện diện trong trang viết.

Ở lĩnh vực âm nhạc, nhạc sĩ Bá Môn cho biết, trong 30 năm hoạt động với tư cách hội chuyên ngành, Hội Âm nhạc Hà Nội đã giới thiệu gần 2.000 tác phẩm mới, tổ chức 415 buổi tọa đàm, thông tin âm nhạc và duy trì chương trình “Tình yêu Hà Nội”. Nhiều ca khúc về Thủ đô đã đi vào đời sống, cùng các tác phẩm giao hưởng, hợp xướng và thanh xướng kịch góp phần làm phong phú diện mạo âm nhạc. Thông qua sáng tác, biểu diễn, trao đổi chuyên môn và xuất bản tuyển tập, thành quả của các thế hệ nhạc sĩ được lưu giữ, tạo thêm cơ hội để tác phẩm tiếp tục đến với công chúng.

Phát huy tài năng, tạo bứt phá trong giai đoạn mới

Bước vào chặng đường phát triển mới, việc triển khai Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu phát huy vai trò của Hội Liên hiệp văn học, nghệ thuật Hà Nội và đội ngũ văn nghệ sĩ Thủ đô, khơi thông nguồn lực sáng tạo và nâng cao sức lan tỏa của các tác phẩm. Từ thực tiễn từng chuyên ngành, các ý kiến tại tọa đàm cùng nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao chất lượng sáng tác, bảo tồn thành quả nghề nghiệp, bồi dưỡng lực lượng kế cận và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.

Các đại biểu tham luận tại tọa đàm. Ảnh: Thụy Du

Trong lĩnh vực điện ảnh, NSND Hà Bắc (Hội Điện ảnh Hà Nội) cho rằng, Hà Nội có nguồn chất liệu dồi dào từ lịch sử, kiến trúc, làng nghề đến những đổi thay của đời sống đô thị. Để khai thác hiệu quả nguồn lực ấy, người làm phim cần đi sâu vào đời sống, lấy con người làm trung tâm và tạo nên những tác phẩm có chiều sâu nhân văn. Cùng với việc làm chủ công nghệ mới, xây dựng kho dữ liệu số về phim, kịch bản, hình ảnh và tư liệu nghề nghiệp sẽ góp phần lưu giữ ký ức điện ảnh, hỗ trợ nghiên cứu, đào tạo và mở thêm cơ hội sáng tạo cho thế hệ trẻ.

Với nghệ thuật múa, nghệ sĩ Đinh Mạnh Cường (Hội Nghệ sĩ Múa Hà Nội) nhấn mạnh việc bảo tồn múa cổ truyền Thăng Long - Hà Nội cần gắn với thực hành, truyền dạy và sáng tạo. Tư liệu được sưu tầm, phục dựng cần tiếp tục hiện diện trong trường học, không gian văn hóa và các chương trình nghệ thuật cộng đồng, tạo điều kiện để người trẻ hiểu truyền thống, tiếp nối di sản bằng ngôn ngữ biểu đạt phù hợp với đời sống hôm nay.

Ở lĩnh vực sân khấu, nhà viết kịch Lê Quý Hiền đặt vấn đề về việc lưu giữ và phát huy giá trị các vở diễn sau khi rời sàn diễn. Theo ông, cần quan tâm đến “tuổi thọ” của tác phẩm thông qua ghi hình chất lượng, xây dựng hệ thống tư liệu, lưu trữ và phục dựng những vở diễn tiêu biểu. Đây là cơ sở để các thế hệ sau tiếp cận thành tựu sân khấu, phục vụ nghiên cứu, đào tạo và khơi gợi những hướng sáng tạo mới.

Từ yêu cầu của từng chuyên ngành, NSND Trần Quốc Chiêm cho rằng, Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội cần đổi mới tư duy lãnh đạo, quản lý, tạo môi trường thuận lợi để văn nghệ sĩ phát huy năng lực. Công tác phát hiện, bồi dưỡng tài năng trẻ cần đi cùng các cuộc vận động sáng tác, trại sáng tác, hoạt động thực tế và cơ chế đặt hàng phù hợp. Đồng thời, việc phát huy giá trị tác phẩm đã có, gắn văn học, nghệ thuật với giáo dục, văn hóa đọc và hoạt động của các thiết chế văn hóa là cần thiết.

Chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo mở ra thêm phương thức sáng tác, lưu trữ, quảng bá, giúp tác phẩm tiếp cận công chúng rộng rãi hơn, nhất là người trẻ. Tuy nhiên, công nghệ cần phục vụ tư duy sáng tạo và giá trị nghệ thuật, đặt trong yêu cầu về trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ.

Phát huy truyền thống 60 năm qua, Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội cùng các hội chuyên ngành cần tích cực hơn nữa để khơi thông nguồn lực, mở rộng không gian sáng tạo, góp phần xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm văn hóa sáng tạo của cả nước.