65 năm thảm họa da cam ở Việt Nam: Từ nỗi đau xuyên thế hệ đến hành trình chung tay hàn gắn

Khát vọng vươn lên từ cơ thể mang thương tật

Tại Tọa đàm “65 năm thảm họa Da cam ở Việt Nam” vừa tổ chức tại Hà Nội, câu chuyện của chị Vương Thị Quyên, cán bộ Trung tâm Bảo trợ xã hội thuộc Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA), đã khiến cả hội trường lặng đi vì xúc động.

Chị Vương Thị Quyên, cán bộ Trung tâm Bảo trợ xã hội thuộc Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA) chia sẻ. Ảnh: Thu Minh

Sinh năm 1989 tại mảnh đất Quảng Trị, Vương Thị Quyên là con gái của một cựu chiến binh từng chiến đấu trên chiến trường Đông Nam Bộ khốc liệt. Chiến tranh khép lại từ lâu, nhưng khi lên 9 tuổi, những biến dạng cơ thể cùng chứng bệnh u gù, cong vẹo cột sống bẩm sinh bắt đầu ập đến hành hạ chị. Kết luận nghiệt ngã khẳng định chị là nạn nhân chất độc da cam thế hệ thứ hai. Từ một đứa trẻ bình thường, Quyên phải làm quen với những cơn đau đớn triền miên và sự mặc cảm vì thể xác không lành lặn.

Nhưng nỗi đau da cam không dừng lại ở một cá nhân. Trên khắp đất nước, thứ hóa chất độc hại ấy đã di truyền sang thế hệ thứ ba, thứ tư, biến cuộc sống của hàng nghìn gia đình thành chuỗi ngày cùng cực vì bệnh tật bủa vây. Dẫu vậy, bước lên bục diễn đàn, người phụ nữ nhỏ nhắn ấy không chọn than khóc. Chị khẳng định cơ thể mình có thể mang thương tổn, nhưng khát vọng sống và khao khát công lý thì không bao giờ chịu khuất phục.

Chị Vương Thị Quyên không đơn độc trong hành trình vượt qua di chứng chiến tranh. Ảnh: Mai Hoa

Vượt lên nghịch cảnh, Quyên nỗ lực học tập, bước ra thế giới để cất lên tiếng nói đại diện cho hàng triệu nạn nhân không thể tự cất lời. Với chị Quyên, sự im lặng và lãng quên còn độc hại hơn cả dioxin; thảm họa da cam chính là bài học xương máu nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng hòa bình chưa bao giờ là điều hiển nhiên mà phải được gìn giữ bằng lương tri và hành động cụ thể.

Hiện thực hóa trách nhiệm thành hợp tác lâu dài

Nhìn lại dấu mốc lịch sử từ ngày 10-8-1961, Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam Đồng Huy Cương nhấn mạnh thảm họa da cam đã kéo dài suốt 65 năm và vẫn đang hủy hoại môi trường sống cũng như sức khỏe của người dân.

Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam Đồng Huy Cương khẳng định việc giải quyết các di chứng chiến tranh là trách nhiệm, đạo lý thiêng liêng của toàn xã hội và các thế hệ mai sau đối với hòa bình và nhân loại. Ảnh: Thu Minh

Chiến tranh đã kết thúc hơn nửa thế kỷ, song việc giải quyết các di chứng chiến tranh vẫn là trách nhiệm, đạo lý thiêng liêng của toàn xã hội và các thế hệ mai sau đối với hòa bình và nhân loại. Quy mô phức tạp của hậu quả đòi hỏi sự vào cuộc kiên trì, đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng sự chung tay ủng hộ của cộng đồng quốc tế.

Dưới góc độ chuyên môn quân sự, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng đại diện Trung tâm Hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường (NACCET) đã đưa ra bức tranh toàn cảnh với những con số nhức nhối. Trong một thập kỷ, khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học đã bị rải xuống Việt Nam, khiến 4,8 triệu người phơi nhiễm, hơn 3 triệu người chịu di chứng nặng nề và hơn 700.000m3 đất, trầm tích bị ô nhiễm nghiêm trọng.

Quang cảnh tọa đàm. Ảnh: Thu Minh

Thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, quân đội và các lực lượng chức năng đã hoàn thành xử lý triệt để đất ô nhiễm tại sân bay Đà Nẵng, sân bay A So và đang tập trung nguồn lực tẩy độc tại sân bay Biên Hòa, sân bay Phù Cát. Cùng với cải tạo môi trường, các chương trình can thiệp y tế, phục hồi chức năng, hỗ trợ sinh kế cho hơn 40.000 người khuyết tật và phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát cho hàng nghìn hộ gia đình nạn nhân khó khăn đang được triển khai quyết liệt, mang lại chuyển biến rõ nét.

Để công tác khắc phục hậu quả đi vào chiều sâu và thực chất hơn, Tiến sĩ Charles Bailey, chuyên gia quốc tế có hơn hai thập kỷ gắn bó với vấn đề da cam tại Việt Nam, cho rằng phía Hoa Kỳ cần bước qua lối diễn giải dè dặt để công khai thừa nhận sự hỗ trợ dành cho các nạn nhân da cam Việt Nam. Ông Hưng đề xuất nguồn kinh phí viện trợ mới cần được phân bổ trực tiếp và kéo dài cho các hộ gia đình nghèo có người khuyết tật nặng tại các vùng bị phun rải hóa chất. Gói dịch vụ này cần kết hợp đồng bộ từ cải tạo nhà ở phù hợp với người khuyết tật, đào tạo nghề, cho vay vốn phát triển kinh tế gia đình đến vật lý trị liệu chuyên sâu. Đó là phương thức hữu hiệu nhất để trao quyền, giúp nạn nhân và thân nhân từng bước tự chủ cuộc sống, đồng thời tạo nền tảng vững chắc để hai nước xây dựng lòng tin, làm sâu sắc thêm quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.

Lắng nghe tiếng lòng của Vương Thị Quyên và những phân tích xác đáng của các chuyên gia, mỗi người càng nhận thức sâu sắc rằng việc hàn gắn vết thương da cam không thể chỉ dừng lại ở sự cảm thông nhất thời. Đó phải là cam kết lâu dài bằng nguồn lực cụ thể, sự phối hợp đa phương và tinh thần trách nhiệm bền bỉ của cả cộng đồng, để công lý được thực thi trọn vẹn và niềm tin hòa bình mãi được thắp sáng./.