7 dấu hiệu cho thấy bạn đang tự ngược đãi chính mình

Trước khi nhìn nhận bản thân là người "quá tốt" hay luôn sẵn sàng hy sinh vì người khác, bạn có thể tự hỏi liệu những hành động đó xuất phát từ sự tự nguyện hay từ một khuynh hướng âm thầm khiến bản thân luôn đặt mình ở vị trí chịu thiệt?

Trong cuốn Trầm cảm chức năng cao - Vượt qua trầm cảm ẩn và tìm lại niềm vui, bác sĩ Judith Joseph đã điều chỉnh các tiêu chí về rối loạn nhân cách tự ngược đãi trong DSM-III theo cách dễ hiểu hơn, giúp mỗi người tự đánh giá liệu mình có mang những đặc điểm này hay không. Theo bà, càng có nhiều câu trả lời "Có" cho những câu hỏi dưới đây, khả năng bạn mang khuynh hướng tự ngược đãi bản thân càng cao.

7 dấu hiệu tự đánh giá

Giá trị bản thân gắn liền với việc giúp đỡ người khác

Bạn luôn cảm thấy mình phải làm điều gì đó cho người khác mới thấy bản thân có giá trị. Ngay cả khi không ai nhờ vả, bạn vẫn chủ động hy sinh thời gian, sức lực để giúp đỡ.

Những biểu hiện thường gặp gồm thức trắng đêm hoàn thành dự án của con để được các phụ huynh khác công nhận, hoặc dành nhiều giờ xếp hàng mua vé cho người mới hẹn hò với mong muốn được họ chấp nhận.

7 câu hỏi tự đánh giá của bác sĩ Judith Joseph giúp bạn nhận diện liệu mình có đang mang khuynh hướng tự ngược đãi, một đặc điểm thường đi kèm trầm cảm chức năng cao. Ảnh: Magnific.

Không biết cách từ chối

Mọi người thường xuyên tìm đến bạn mỗi khi cần giúp đỡ vì họ biết bạn rất hiếm khi nói "không".

Bạn có thể đồng ý đón con giúp người khác dù rất bất tiện, thường xuyên là người thanh toán hóa đơn dù mọi người sử dụng dịch vụ như nhau, nhận thêm việc từ đồng nghiệp hoặc liên tục ở lại làm ngoài giờ theo yêu cầu của cấp trên ngay cả khi đã kiệt sức.

Thường xuyên đặt mình vào những tình huống bất lợi

Bạn nhiều lần rơi vào các mối quan hệ hoặc hoàn cảnh dễ dẫn đến thất vọng, thất bại hay bị tổn thương.

Ví dụ như yêu người đã có gia đình, tham gia những môi trường tồn tại nhiều hành vi lạm dụng, không thiết lập ranh giới với cha mẹ quá khắt khe, cố gắng theo đuổi những người hoặc môi trường nổi tiếng hà khắc, hoặc luôn bị thu hút bởi những người mà bạn nghĩ mình phải "cứu" hoặc "thay đổi".

Luôn chọn nghĩa vụ thay vì tận hưởng cuộc sống

Ngay cả khi có cơ hội nghỉ ngơi, vui chơi hoặc ăn mừng, bạn vẫn ưu tiên công việc và trách nhiệm.

Bạn có thể bỏ qua buổi gặp gỡ đồng nghiệp sau giờ làm để xử lý thêm công việc, dành thời gian dọn dẹp nhà cửa trong khi cả gia đình nghỉ ngơi, hoặc trở thành người thu dọn mọi thứ trong các dịp lễ khi mọi người khác đang tận hưởng.

Khó chấp nhận sự giúp đỡ

Ngay cả khi người khác chủ động hỗ trợ, bạn vẫn từ chối vì tin rằng mình phải tự làm mọi việc.

Những biểu hiện phổ biến là dọn dẹp nhà cửa trước khi người giúp việc đến, từ chối người khác cùng tổ chức sự kiện, hoặc cố gắng tự mang hành lý nặng dù có người đề nghị giúp.

Không thoải mái khi được đối xử tử tế

Bạn thấy ngượng ngùng khi nhận lời khen, khó chấp nhận sự ghi nhận hoặc cảm thấy mình không xứng đáng với những điều tốt đẹp.

Khi được trao giải thưởng, bạn thường tìm cách hạ thấp giá trị thành tích của mình hoặc từ chối những lời mời dành riêng cho khách mời đặc biệt vì nghĩ bản thân không thuộc về nhóm đó.

Không biết cách ăn mừng thành công của chính mình

Ngay cả khi đạt được những cột mốc quan trọng, bạn cũng không muốn chia sẻ với người khác.

Bạn có thể giấu việc được thăng chức, xin nhận giải thưởng một cách kín đáo hoặc cảm thấy lo lắng khi phải bước lên sân khấu nhận vinh danh vì sâu thẳm vẫn tin rằng mình không xứng đáng được ca ngợi.

Sự tự ngược đãi không chỉ làm tổn thương chính mình

Judith Joseph cũng chia sẻ trải nghiệm cá nhân sau khi bác sĩ tâm lý điều trị nhận định bà là một trường hợp điển hình của khuynh hướng tự ngược đãi.

Trong một buổi trị liệu, bác sĩ thẳng thắn nói với bà rằng việc thường xuyên đến muộn không chỉ ảnh hưởng đến chính mình mà còn khiến toàn bộ lịch hẹn của những bệnh nhân phía sau bị chậm theo.

Sách Trầm cảm chức năng cao - Vượt qua trầm cảm ẩn và tìm lại niềm vui của bác sĩ Judith Joseph. Ảnh: NXB Trẻ.

Khoảnh khắc đó khiến bà nhận ra việc không coi trọng thời gian trị liệu bắt nguồn từ cảm giác mình không xứng đáng nhận được sự quan tâm và hỗ trợ của chuyên gia tâm lý. Tuy nhiên, hành động ấy không chỉ gây bất lợi cho bản thân mà còn tác động tiêu cực đến những người khác.

Sau lời nhắc này, bà bắt đầu ưu tiên các buổi trị liệu, chủ động tìm hiểu bản thân và thay đổi cách tương tác với chuyên gia điều trị.

Theo tác giả, việc nhận diện những biểu hiện của trầm cảm chức năng cao, tình trạng mất hứng thú và khuynh hướng tự ngược đãi là bước đầu giúp mỗi người hiểu rõ chính mình. Khi nhận ra những cơ chế vô thức khiến bản thân luôn hy sinh hoặc xem nhẹ giá trị của mình, mỗi người sẽ có cơ hội từng bước lấy lại cảm nhận về bản thân và hướng tới một cuộc sống cân bằng, nhiều niềm vui hơn.