8 hành vi xâm phạm bản quyền có thể bị xử lý hình sự

Cùng với sự phát triển của internet và mạng xã hội, việc chia sẻ nội dung số trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ với vài thao tác, một bài viết, bộ phim, bài hát hay phần mềm máy tính có thể bị sao chép và phát tán tới hàng nghìn người dùng.

Hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được trưng bày tại Bộ Công Thương. Ảnh minh họa: Trần Việt/TTXVN

Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật Việt Nam, không phải mọi hành vi chia sẻ nội dung đều hợp pháp. Mọi hành vi sử dụng, khai thác hoặc sao chép tác phẩm mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả đều có thể bị xem là xâm phạm bản quyền.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn hiện hành, các hành vi xâm phạm bản quyền phổ biến gồm: Mạo danh tác giả; Công bố hoặc phát hành tác phẩm trái phép; Sao chép tác phẩm không xin phép; Phân phối bản sao tác phẩm trái phép; Tự ý sửa chữa, cắt xén nội dung tác phẩm; Làm tác phẩm phái sinh khi chưa được đồng ý; Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm trái phép; Phá bỏ hoặc vô hiệu hóa các biện pháp công nghệ bảo vệ bản quyền.

Ngoài ra, hành vi sản xuất, mua bán hoặc phát tán thiết bị nhằm vô hiệu hóa các biện pháp kỹ thuật bảo vệ quyền tác giả cũng có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Các vi phạm hiện xuất hiện ở nhiều lĩnh vực như báo chí, xuất bản, âm nhạc, điện ảnh, phần mềm máy tính và thương mại điện tử. Theo giới chuyên gia, nhiều người vẫn có tâm lý cho rằng việc “copy trên mạng” là bình thường. Tuy nhiên, nếu hành vi đó nhằm mục đích thương mại, thu lợi hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu tác phẩm thì hoàn toàn có thể bị xử lý nghiêm.

Tùy tính chất và mức độ vi phạm, cá nhân hoặc tổ chức xâm phạm bản quyền có thể bị xử phạt hành chính, bị kiện dân sự hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 28/2017/NĐ-CP, mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan là 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức.

Trong đó, hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả có thể bị phạt từ 15 - 35 triệu đồng. Hành vi phân phối tác phẩm hoặc bản sao tác phẩm trái phép bị phạt từ 10 - 30 triệu đồng.

Đối với hành vi phá bỏ hoặc làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật bảo vệ quyền tác giả, mức phạt dao động từ 5 - 10 triệu đồng. Nếu sản xuất, phân phối hoặc nhập khẩu thiết bị nhằm vô hiệu hóa công nghệ bảo vệ bản quyền, mức phạt có thể tăng lên từ 10 - 20 triệu đồng.

Ngoài phạt tiền, cơ quan chức năng còn có thể áp dụng nhiều biện pháp xử lý bổ sung như tịch thu tang vật, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm trên internet, tiêu hủy hàng hóa vi phạm hoặc buộc hoàn trả toàn bộ khoản thu lợi bất hợp pháp.

Trong nhiều trường hợp, hàng hóa nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ còn bị áp dụng biện pháp kiểm soát tại cửa khẩu hoặc tạm dừng làm thủ tục hải quan để phục vụ điều tra.

Không chỉ bị xử phạt hành chính, người vi phạm còn có thể bị khởi kiện dân sự nếu gây thiệt hại cho chủ sở hữu tác phẩm.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, tòa án có thể buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi công khai và bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh. Khoản bồi thường bao gồm phần doanh thu bị mất, lợi nhuận bị ảnh hưởng, chi phí khắc phục hậu quả và tổn thất tinh thần. Trong trường hợp không xác định được mức thiệt hại cụ thể, mức bồi thường tổn thất tinh thần tối đa là 50 triệu đồng.

Đáng chú ý, trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 về “Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”.

Theo quy định, cá nhân phạm tội có thể bị phạt tiền từ 50 - 300 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Nếu hành vi phạm tội có tổ chức, thực hiện nhiều lần hoặc thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên, mức hình phạt cao nhất có thể lên tới 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Không chỉ cá nhân, pháp nhân thương mại như doanh nghiệp hoặc tổ chức kinh tế cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu tham gia hoạt động xâm phạm bản quyền.

Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, pháp nhân thương mại vi phạm có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 3 tỷ đồng tùy tính chất vụ việc. Ngoài ra, doanh nghiệp còn có nguy cơ bị đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 2 năm, cấm kinh doanh hoặc cấm huy động vốn trong thời hạn từ 1 - 3 năm.

Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh, việc siết chặt bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ nhằm bảo vệ người sáng tạo mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và lành mạnh.

Điều này cũng đồng nghĩa mọi hành vi “đánh cắp chất xám”, dù diễn ra trên môi trường thực hay không gian mạng, đều có thể phải trả giá đắt nếu vượt quá giới hạn pháp luật cho phép.