800 tấn mì 'ngậm' độc chất: Hàn the sẽ âm thầm ngấm vào gan, nội tạng

Nhân viên của Toàn thực hiện quy trình làm mì sợi. Ảnh: Công an TP.HCM.

Những sợi mì vàng óng, thơm ngon lại đang che giấu góc khuất đen tối trong quy trình chế biến. Ngày 12/1, Phòng Cảnh sát kinh tế (PC03) Công an TP.HCM đã bắt tạm giam Vương Lưỡng Toàn (SN 1981), Huỳnh Cẩm Lài (SN 1982, vợ Toàn) và Thạch Vĩnh (SN 2005, cùng ngụ phường Phú Thạnh) để điều tra hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

Trước đó, lực lượng chức năng kiểm tra hộ kinh doanh Châu Phát và bắt quả tang các đối tượng đang trực tiếp trộn hàn the, soda và dung dịch silicate vào mì sợi.

Tại cơ quan điều tra, Toàn thừa nhận hành vi này đã diễn ra suốt khoảng 10 năm. Riêng trong 3 năm gần đây, khoảng 800 tấn mì tươi chứa hóa chất đã được đưa ra thị trường, âm thầm len lỏi vào bữa ăn của hàng nghìn gia đình.

Ngộ độc không đến ngay nhưng rất nguy hiểm

Trao đổi với Tri Thức - Znews, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, đánh giá việc sử dụng hàn the trong thực phẩm là hành vi phi đạo đức, coi thường pháp luật và sức khỏe cộng đồng.

Hàn the có tên khoa học là natri borat (borax), công thức hóa học Na₂B₄O₇. Chất này có tính sát khuẩn nhẹ và đặc biệt khiến thực phẩm giàu tinh bột, thịt, cá trở nên dai, giòn, khó hỏng, nên từng bị lạm dụng trong chế biến thực phẩm.

Hàn the có tên khoa học là natri borat (borax), công thức hóa học Na₂B₄O₇. Ảnh: Fr.scribd.

Tuy nhiên, hàn the có độc tính cao, không nằm trong danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng. Các nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc kéo dài với hàn the có thể gây tổn thương gan, thận, làm suy nhược cơ thể, biếng ăn và ảnh hưởng đến hệ thần kinh, thậm chí làm sa sút trí tuệ. Vì vậy, Việt Nam đã cấm hoàn toàn hàn the trong thực phẩm.

Theo ông Thịnh, chỉ cần từ 5 gram hàn the trở lên đã có thể gây ngộ độc cấp tính, thậm chí dẫn đến tử vong. Tuy nhiên, trên thực tế, ngộ độc mạn tính thường gặp hơn do hàn the khó bị đào thải, tích tụ dần trong gan và các cơ quan nội tạng. Khi lượng tích lũy đủ lớn, cơ thể sẽ xuất hiện các bệnh lý mạn tính nguy hiểm.

Bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Thiệu, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cảnh báo việc sử dụng hàn the sai cách, vượt ngưỡng cho phép có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe.

Theo bác sĩ Thiệu, khi ăn phải thực phẩm chứa hàn the, cơ thể chỉ có khả năng đào thải khoảng 70%. Phần còn lại sẽ tích tụ dần trong các cơ quan nội tạng.

"Khi lượng hàn the tích lũy đạt khoảng 5 g, người sử dụng có thể bị ngộ độc cấp hoặc mạn tính; trong những trường hợp nặng, nguy cơ tử vong là hoàn toàn có thể xảy ra", vị chuyên gia nói với Tri Thức - Znews.

Với những người có hệ tiêu hóa kém, hàn the dễ gây ra các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn mửa. Nếu tiếp xúc kéo dài, chất độc tích tụ trong gan sẽ làm tổn thương cơ quan này, dẫn đến suy nhược cơ thể và ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe.

Không chỉ dừng lại ở đó, hàn the còn kích thích hệ thần kinh, có thể gây rối loạn tâm thần, thậm chí liên quan đến tình trạng trầm cảm. Thận là cơ quan chịu trách nhiệm lọc thải độc tố, phải hoạt động quá mức trong thời gian dài sẽ dần suy yếu, dẫn đến rối loạn chức năng thận.

Bác sĩ Thiệu cho biết thêm việc tiếp xúc hoặc sử dụng hàn the lâu dài còn có thể gây rụng tóc, rối loạn kinh nguyệt và đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em cũng như thai nhi đang trong giai đoạn phát triển.

Đối với thủy tinh lỏng (natri silicat), đây không phải là hóa chất gây độc cấp tính nhưng có tính kiềm mạnh. Nếu tiếp xúc trực tiếp, chất này có thể gây kích ứng da và mắt. Vì vậy, khi sử dụng cần trang bị găng tay, kính bảo hộ, tránh để dung dịch tiếp xúc với da hoặc hít phải hơi dung dịch trong thời gian dài.

Cơ quan điều tra xác định trong 3 năm gần đây, cơ sở này đã đưa ra thị trường khoảng 800 tấn mì tươi có chứa hóa chất. Ảnh: Công an TP.HCM.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, thủy tinh lỏng phải được pha loãng đúng kỹ thuật để hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến cây trồng và môi trường xung quanh.

Vô cảm với sức khỏe cộng đồng

Theo các chuyên gia, thực phẩm bẩn, nhiễm hóa chất không đơn thuần là câu chuyện vi phạm an toàn thực phẩm. Đó còn là hồi chuông báo động về sự xuống cấp của lương tâm và đạo đức, khi không ít người sẵn sàng đánh đổi sức khỏe cộng đồng để đấy lợi nhuận.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh chỉ ra một thực tế đáng lo ngại rằng hàn the gần như "vô hình" trong thực phẩm. Chất này không làm đổi màu, không tạo mùi lạ, khiến người tiêu dùng rất khó phát hiện bằng mắt thường. Dấu hiệu nhận biết chủ yếu đến từ cảm giác khi ăn. Những món ăn có độ giòn, dai, mịn bất thường - vượt xa đặc tính tự nhiên - có thể đã bị trộn hàn the.

Để tự bảo vệ mình, người dân có thể áp dụng phương pháp kiểm tra định tính bằng giấy nghệ. Giấy được ngâm nước nghệ tươi, phơi khô rồi ấn trực tiếp lên bề mặt thực phẩm. Sau khoảng một phút, nếu giấy chuyển từ màu vàng sang cam đỏ, khả năng cao thực phẩm có chứa hàn the.

Tuy nhiên, theo PGS Thịnh, cách phòng ngừa hiệu quả nhất vẫn là lựa chọn thực phẩm tại các cơ sở uy tín, có nhãn mác và nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Vị chuyên gia cũng cảnh báo nếu các cơ quan chức năng không có biện pháp đủ mạnh, xử lý quyết liệt và triệt để, thì giấc mơ về một thị trường thực phẩm sạch, an toàn cho người tiêu dùng sẽ còn rất xa vời.

Phương Anh