8X hơn 14 năm thổi hồn vào những chiếc đầu lân ở Thái Nguyên

Miệt mài tạo hình những chiếc đầu lân

Tại cơ sở chế tác đầu lân của anh Đoàn Thanh Tùng (SN 1988, Trưởng đoàn Múa lân sư rồng Long Nghĩa Đường, ở tổ 2, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên), không khí làm việc tất bật từ những ngày trước tết Trung thu. Những người thợ miệt mài hoàn thiện từng chiếc đầu lân để kịp phục vụ mùa hội.

Đằng sau một màn múa lân náo nhiệt là cả một quá trình chế tác thủ công công phu. Từ những vật liệu dân dã như mây, giấy, vải, người thợ tạo khung, bồi giấy, tạo hình, phơi khô, sau đó sơn, vẽ và trang trí từng chi tiết. Mỗi chiếc đầu lân vì thế đều mang dấu ấn riêng của người làm ra nó.

Anh Đoàn Thanh Tùng gắn bó với nghề làm đầu lân thủ công hơn 14 năm. Ảnh: Ngọc Ánh

Theo anh Đoàn Thanh Tùng, để làm nên một chiếc đầu lân hoàn chỉnh, người thợ trước hết phải uốn những cây mây theo đúng tỷ lệ, kích thước của khuôn mẫu. Khung lân phải bảo đảm độ chắc chắn, cân đối, đồng thời có đường nét rõ ràng ngay từ đầu.

Sau khi hoàn thiện phần khung, người thợ dùng vải mùng và giấy để tạo khuôn bằng nhiều lớp keo. Loại keo truyền thống được làm từ bột củ rong nấu chín. Công đoạn bồi giấy đòi hỏi sự tỉ mỉ để các lớp giấy bám chắc, bề mặt láng mịn và giữ được hình dáng của đầu lân.

Cơ sở làm đầu lân của anh Tùng tất bật những ngày cận Rằm tháng Tám. Ảnh: Ngọc Ánh

Khi phần khung và lớp giấy đã hoàn thiện, chiếc đầu lân tiếp tục trải qua công đoạn họa lân. Khác với việc vẽ trên giấy phẳng, người thợ phải tạo hình trên bề mặt gồ ghề, nhiều đường cong, đòi hỏi kinh nghiệm và sự khéo léo.

Chị Nguyễn Ngọc Thương, thành viên của cơ sở chế tác, cho biết từ khâu lên khuôn, tạo hình, vặn sườn, đan, dán giấy đến tô màu nền, vẽ hoa văn đều cần sự kiên nhẫn và trau chuốt. Người thợ không chỉ làm thủ công mà còn phải có khả năng tạo hình và cảm nhận màu sắc như một họa sĩ.

Người thợ tỉ mỉ tạo hình từng chiếc đầu lân bằng phương pháp thủ công. Ảnh: Ngọc Ánh

Đôi mắt được chăm chút kỹ lưỡng để tạo thần thái riêng cho mỗi chiếc đầu lân. Ảnh: Minh Tiến

Đặc biệt, đôi mắt được xem là phần khó nhất khi vẽ đầu lân. Theo chị Thương, ánh mắt quyết định phần lớn thần thái của linh vật. Lân mạnh mẽ, uy nghiêm, dữ dằn hay hiền hòa đều có thể được thể hiện qua cách tạo hình và phối màu đôi mắt.

Bên cạnh đó, màu sắc và hoa văn cũng phải được phối hợp hài hòa, phù hợp với từng loại lân. Khi hoàn thiện, đầu lân mang những nét đặc trưng được kết hợp từ hình tượng tứ linh, như hàm rồng, mũi lân, mày phượng và những chi tiết gợi hình ảnh rùa, cá. Qua đó, tạo nên vẻ hùng dũng, uy linh nhưng vẫn gần gũi với quan niệm truyền thống.

Giữ nghề thủ công 

Gắn bó với nghề làm đầu lân hơn 14 năm, anh Tùng cho biết, hiện nay trên thị trường có nhiều loại đầu lân được sản xuất hàng loạt theo khuôn mẫu. Tuy nhiên, cơ sở chế tác của anh vẫn duy trì cách làm thủ công bởi mỗi sản phẩm chứa đựng công sức, kỹ thuật và kinh nghiệm của người thợ.

“Quan trọng nhất của một con lân là cái hồn mà những bàn tay của người thợ thổi vào trong đó”, anh Tùng chia sẻ.

Mỗi chiếc đầu lân sau khi hoàn thiện mang dấu ấn riêng của người nghệ nhân. Ảnh: Minh Tiến

Những chiếc đầu lân rực rỡ sắc màu được hoàn thiện để phục vụ mùa Trung thu. Ảnh: Minh Tiến

Giữa nhịp sống hiện đại, việc làm đầu lân thủ công vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Thế nhưng, những người thợ nơi đây vẫn miệt mài với công việc, từ bồi từng lớp giấy, chỉnh từng đường nét đến truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ trẻ.

Màu sắc được phối hài hòa nhằm làm nổi bật vẻ uy nghi của linh vật. Ảnh: Minh Tiến

Anh Tùng cho rằng, giữ nghề đôi khi không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà từ việc người thợ vẫn kiên nhẫn ngồi bên chiếc khung lân, sửa từng chi tiết và chỉ cho người trẻ cách tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh. Từ những công việc giản dị ấy, nghề thủ công truyền thống có thêm cơ hội được tiếp nối qua nhiều mùa trăng.