9X bỏ việc lương hơn 20 triệu, về Cần Thơ biến quả lêkima thành đặc sản

Trái lêkima (quả trứng gà) vốn quen thuộc với người dân miền Tây, thường được trồng trong vườn nhà và có thời điểm chín rụng đầy gốc vì khó tiêu thụ. Với nhiều người, đây là loại quả bình dân, kén người ăn, giá trị kinh tế không cao.

Sinh ra trong một gia đình thuần nông ở xã Trường Thành, TP Cần Thơ, chị Đỗ Thị Xuân Diệu (35 tuổi) lớn lên giữa những mùa nông sản được mùa mất giá. Chính sự quen thuộc ấy lại khiến chị nhìn thấy cơ hội khởi nghiệp từ loại trái vốn bị xem là bình dân này.

Chị Đỗ Thị Xuân Diệu bỏ công việc có mức lương hơn 20 triệu đồng/tháng để về quê khởi nghiệp với trái lêkima

Bỏ việc lương hơn 20 triệu đồng để về quê

Trước khi khởi nghiệp, chị Diệu từng làm việc tại nhiều doanh nghiệp thực phẩm, từ nhân viên kinh doanh, phân phối đến quản lý chi nhánh. Công việc gần nhất mang lại cho chị thu nhập hơn 20 triệu đồng/tháng.

Dù có công việc ổn định, chị vẫn muốn tạo ra sản phẩm riêng, đặc biệt từ nông sản quê nhà. Khi chị xin nghỉ việc để khởi nghiệp, gia đình không khỏi lo lắng, bởi mức thu nhập hơn 20 triệu đồng ở quê là khá tốt. “Nhìn con gái bỏ thu nhập tốt để đi ‘làm chuyện chưa ai làm’, cha mẹ không hài lòng cũng dễ hiểu”, chị nhớ lại.

Ý tưởng với trái lêkima đến với chị Diệu trong những ngày giãn cách vì COVID-19, khi loại quả này rụng đầy vườn nhưng không bán được. Có những gia đình sở hữu cả chục công đất trồng lêkima nhưng vẫn rơi vào cảnh ế ẩm.

Nhận thấy nông sản địa phương thường phụ thuộc vào thương lái và thị trường, chị Diệu muốn tìm cách nâng giá trị cho loại trái cây sẵn có thay vì chuyển sang cây trồng khác. Chị cũng nhận thấy lêkima được biết đến với giá trị dinh dưỡng nhưng chưa được sử dụng phổ biến vì quả tươi nhanh hư, dễ ngán...

Chị Diệu cùng chồng chèo xuồng kiểm tra vườn lêkima

Nghĩ là làm, chị Diệu cùng chồng, một thạc sĩ công nghệ thực phẩm tốt nghiệp Đại học Cần Thơ, bắt đầu tìm cách chế biến lêkima thành sản phẩm tiện dụng hơn.

Ban đầu, hai vợ chồng định sấy khô rồi nghiền bột, nhưng trong quá trình thử nghiệm bằng nồi chiên không dầu tại nhà, họ phát hiện lêkima sấy dẻo có hương vị đặc biệt, ngọt thanh, thơm và dễ ăn.

Khó khăn lớn nhất lúc ấy không phải vốn mà là công nghệ. Trong nước gần như chưa có sản phẩm chế biến từ lêkima để tham khảo, nên Diệu phải tự thử nghiệm, điều chỉnh từng công đoạn.

“Mình không có sản phẩm cụ thể để tham khảo. Mỗi ngày làm ra một chút, học một chút rồi cải thiện”, chị kể.

Những mẻ đầu tiên được Diệu đem tặng người thân, bạn bè dùng thử, từ đó ghi nhận góp ý về hương vị, độ dẻo, bao bì để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm.

Trong hành trình khởi nghiệp, chị Diệu luôn có chồng đồng hành, cùng nghiên cứu và phát triển các sản phẩm từ trái lêkima

Một trở ngại khác là thuyết phục người tiêu dùng về giá trị của loại trái cây vốn được xem là bình dân. Ở miền Tây, lêkima có giá rẻ, thậm chí nhiều nơi chín rụng không ai nhặt. Vì vậy, khi sản phẩm chế biến có giá cao hơn nhiều so với quả tươi, không ít người cho rằng quá đắt.

“Người ta ăn thử thì khen ngon, nhưng nghe giá lại không mua”, chị Diệu nói.

Theo chị, người tiêu dùng không chỉ trả tiền cho nguyên liệu mà còn cho công nghệ, công sức chế biến, tiêu chuẩn an toàn và giá trị của sản phẩm. Vì vậy, thời gian đầu, chị chủ yếu cho khách dùng thử hoặc bán đúng giá thay vì bán rẻ. 

Cách làm này giúp sản phẩm dần tìm được nhóm khách hàng riêng, nhất là những người quan tâm thực phẩm sạch và sản phẩm từ nông sản bản địa.

Từ trái cây rụng đầy vườn đến OCOP 4 sao

Hành trình khởi nghiệp của chị Diệu không diễn ra trong một sớm một chiều. Từ năm 2022 đến 2025, sản phẩm chủ yếu được bán thử nghiệm với những đơn hàng nhỏ.

Cuối năm 2024, sản phẩm lêkima của chị được công nhận OCOP 4 sao, ghi nhận quá trình kiên trì thử nghiệm một sản phẩm gần như chưa có tiền lệ.

Đến năm 2026, cơ sở được nâng cấp, hoàn thiện điều kiện sản xuất, hướng đến tiêu chuẩn HACCP và đẩy mạnh bán hàng trực tuyến.

Hiện lêkima sấy dẻo là sản phẩm bán chạy nhất, được tiêu thụ từ Bắc vào Nam, đặc biệt được khách hàng tại Hà Nội và TPHCM quan tâm. Một số khách hàng còn mua sản phẩm mang ra nước ngoài theo đường xách tay.

Từ loại trái cây dân dã, lêkima được chị Diệu chế biến thành nhiều sản phẩm như sấy dẻo, bột và sấy thăng hoa

Hiện doanh thu của cơ sở đạt vài chục triệu đồng mỗi tháng và đang tăng theo lượng khách hàng, đơn hàng sỉ, lẻ trên các nền tảng thương mại điện tử.

Không chỉ chế biến sản phẩm, chị Diệu còn hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. Gia đình chị có khoảng 2ha, cùng hơn 10ha liên kết với các hộ dân xung quanh. Hiện có hàng chục hộ trồng lêkima, trong đó có cả những vườn lâu năm và diện tích mới trồng.

Theo chị, nếu thị trường phát triển ổn định, vùng nguyên liệu có thể mở rộng lên hàng trăm ha. Hiện cơ sở tiêu thụ khoảng 5 tấn lêkima mỗi tháng cho chế biến và bán tươi.

Những trái lêkima đạt chất lượng được tuyển chọn để chế biến thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn

Chị Diệu đặt mục tiêu xây dựng vùng nguyên liệu có đầu ra ổn định, giúp người dân hạn chế phụ thuộc vào thương lái. Do lêkima có thể thu hoạch luân phiên, cơ sở tổ chức thu mua theo từng vườn, khoảng 7-15 ngày/lần.

Hiện cơ sở chưa ký hợp đồng bao tiêu với toàn bộ nông dân. Chị Diệu đang tính toán thành lập hợp tác xã, tập hợp các hộ trồng lêkima, từng bước hình thành vùng nguyên liệu và cơ chế bao tiêu rõ ràng.

Cơ sở hiện tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 7 lao động địa phương, chủ yếu là phụ nữ và người trẻ mới ra trường, với thu nhập 4-7 triệu đồng/tháng tùy vị trí, khối lượng công việc.

Với chị Diệu, tạo đầu ra cho nông dân quan trọng không kém việc bán sản phẩm. Từ khi đưa giống lêkima về cho người dân trồng, chị xác định sẽ gắn bó lâu dài với loại cây này.

“Nếu mình đem cây về cho người ta trồng thì mình phải có trách nhiệm với họ, phải bao tiêu và làm tới”, chị nói.

Có lúc công việc khó khăn, doanh số thấp khiến chị mệt mỏi, nhưng chị chưa bao giờ nghĩ đến việc bỏ cuộc.

Sản phẩm lêkima sấy dẻo của chị Diệu

Chị Diệu cho rằng chặng đường phía trước vẫn còn dài. Mục tiêu của chị không chỉ là đưa sản phẩm đến nhiều người tiêu dùng, mà còn xây dựng vùng nguyên liệu đủ lớn, hình thành chuỗi liên kết bền vững với nông dân, từng bước đưa lêkima trở thành sản phẩm đặc trưng của miền Tây.