9X miền sơn cước khởi nghiệp với màu chàm của người Nùng

Cú bắt tay của tình yêu bản sắc

Trong danh sách các dự án lọt vào vòng bán kết cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026 khu vực phía Bắc do T.Ư Đoàn tổ chức, “Nùng Indigo” tạo được ấn tượng khi giao thoa giữa bảo tồn tri thức bản địa và phát triển du lịch cộng đồng. Chủ nhân của dự án là Vương Thị Trang (SN 1998) và Bùi Thị Hoài (SN 1993).

Hoài gắn với công việc review giới thiệu về bản sắc, con người Cao Bằng. Trang lại là người con của làng nghề thủ công nhuộm chàm lâu đời ở xóm Khào (xã Quảng Uyên) và tốt nghiệp ngành Quản trị du lịch và lữ hành, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG Hà Nội. Cả hai đã trò chuyện, chia sẻ và quyết định cùng nhau khởi nghiệp phát triển nghề nhuộm chàm của người Nùng An.

Vương Thị Trang gắn bó với nghề dệt vải, nhuộm chàm trên quê hương. Ảnh: FBNV

Tên “Nùng Indigo” được lựa chọn để chỉ dấu màu chàm của người Nùng. “Nùng” là cội nguồn, là dân tộc Nùng An; còn “Indigo” nghĩa là chàm hoặc màu chàm, là ngôn ngữ mà thế giới có thể dễ dàng nhận diện.

Hoài bộc bạch: “Chàm là một phần rất đặc biệt trong văn hóa của người Nùng An, nhưng chúng tôi không muốn văn hóa chỉ được nhìn như một thứ để trưng bày hay bảo tồn trong bảo tàng. Chúng tôi muốn đưa nó vào đời sống hiện đại, qua một chiếc khăn, một chiếc túi, một workshop, một bữa ăn, một căn homestay hay đơn giản là một cuộc trò chuyện giữa du khách và người bản địa.

Đổi mới cách kể chuyện nhuộm chàm

Hai cô gái 9X đã thực hiện cách kể mới về nghề thủ công nhuộm chàm, đặc biệt làm cuộc cải cách về sản phẩm. Vẫn giữ nguyên kỹ thuật dệt vải, nuôi chàm và nhuộm thủ công, nhưng sản phẩm được biến tấu đa dạng với những món đồ gần gũi như túi xách, khăn quàng, phụ kiện thời trang và đồ lưu niệm mang hơi thở hiện đại.

Theo Hoài, khó khăn lớn nhất của nghề nhuộm chàm là thời gian và sự kiên nhẫn. Từ việc trồng và chăm sóc cây chàm, ngâm, lên men, tạo màu chàm cho đến quá trình nhuộm vải đều cần thời gian, kinh nghiệm. Đặc biệt, để có được màu chàm đậm, đẹp và bền, vải phải được nhuộm nhiều lần, phơi và tiếp tục nhuộm. “Những điều đó tạo nên giá trị của sản phẩm. Tuy nhiên, chúng tôi không cố gắng biến sản phẩm chàm thành một sản phẩm đồng nhất”, cô nói.

Nùng Indigo kể lại câu chuyện dệt vải, nhuộm chàm bằng hình ảnh. Nguồn ảnh: FBNV

Đặc biệt, Nùng Indigo không chỉ dừng lại ở xưởng sản xuất. Họ xây dựng một không gian trải nghiệm văn hóa, nơi du khách có thể trực tiếp chạm vào màu chàm, tự tay vẽ sáp ong hay tham gia các workshop thủ công. Mô hình homestay và dịch vụ ẩm thực địa phương cũng được tích hợp, tạo thành một điểm đến khép kín cho du lịch cộng đồng.

Một trong những kỷ niệm, động lực để hai cô gái 9X tiếp tục là những vị khách quốc tế tự tay nhuộm vải đã tiếp tục dành nhiều thời gian để hỏi về người Nùng An, trang phục, cây chàm và cuộc sống của người dân. Có du khách đã bày tỏ “bây giờ tôi nhìn màu xanh này khác rồi, vì tôi biết nó được tạo ra như thế nào".

Xây dựng chuỗi giá trị cộng đồng

Triết lý của Nùng Indigo rất rõ ràng “bảo tồn không có nghĩa là giữ nghề trong sự nghèo khó. Dự án hướng tới việc xây dựng một chuỗi giá trị có sự tham gia của cả cộng đồng. Từ bà con trồng chàm, hộ nông dân cung cấp thực phẩm đến người thợ dệt, tất cả đều tìm thấy sinh kế trong vòng tròn của dự án.

Bùi Thị Hoài. Ảnh: NVCC

Hai cô gái 9X muốn thông qua dự án khởi nghiệp này, tạo thêm đầu ra cho nông sản địa phương, để bà con không chỉ có thu nhập từ sản xuất mà còn có thêm cơ hội bán sản phẩm trực tiếp cho khách du lịch. Dự án vẫn đang trong quá trình xây dựng và mở rộng mạng lưới này.

“Điều chúng tôi quan tâm không phải là có thật nhiều người tham gia ngay lập tức, mà là mỗi người tham gia đều thực sự có thêm thu nhập và có lý do để tiếp tục giữ nghề”, Hoài nói.

“Chúng tôi coi lợi nhuận là điều kiện để dự án tồn tại lâu dài, chứ không phải mục tiêu duy nhất. Chúng tôi có thể thay đổi mẫu mã, cách bán hàng hay cách truyền thông, nhưng không đánh đổi những giá trị cốt lõi của nghề để lấy lợi nhuận ngắn hạn. Đó cũng là cách chúng tôi muốn Nùng Indigo phát triển: hiện đại trong cách làm, nhưng không hiện đại hóa đến mức đánh mất mình”.

Quy trình nhuộm chàm được thể hiện sinh động. Ảnh: NVCC