Ách tắc 300.000 tấn nông sản ở cửa khẩu: Bộ Nông nghiệp và Môi trường lên tiếng

Cụ thể, các quy định liên quan đến phương thức kiểm tra, trình tự lấy mẫu, thời gian kiểm nghiệm chưa được ban hành đầy đủ; đồng thời chưa có quy định chuyển tiếp đối với các lô hàng đã nhập khẩu hoặc đang làm thủ tục trước thời điểm nghị định có hiệu lực.

Tuy nhiên, với sự chỉ đạo khẩn trương, đồng bộ của lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, theo báo cáo của các Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đến chiều 31/1/2026, tình trạng ách tắc hàng hóa tại nhiều cửa khẩu đã cơ bản được giải quyết, trong đó có các cửa khẩu trọng điểm như Tây Ninh và một số địa bàn khác.

Ách tắc vì nông sản tươi sống, thực phẩm chưa có kết quả kiểm tra (ATTP)

Theo thống kê nhanh của Cục Hải quan, riêng trong ngày 30/1/2026, tại các cửa khẩu biên giới đường bộ và đường thủy vẫn còn hơn 1.300 phương tiện (xe, ghe, thuyền) chở nông sản tươi sống và thực phẩm bị ùn ứ do chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm (ATTP) để thông quan.

Cụ thể, tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai) có khoảng 300 xe chở nông sản tươi sống (rau, củ, quả) và bánh kẹo chưa có kết quả kiểm tra ATTP.

Tại cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai), có 251 xe chở mặt hàng sắn lát, chuối trong tình trạng tương tự.

Ngoài ra, tình trạng ùn ứ thực phẩm còn ghi nhận tại một số cửa khẩu khác như: Lao Bảo (Quảng Trị) khoảng 50 xe; Dinh Bà (Đồng Tháp) 100 xe; Vĩnh Xương (An Giang) 200 ghe, thuyền; Thường Phước (Đồng Tháp) 200 ghe, thuyền; Tịnh Biên khoảng 200 xe.

Theo cơ quan chức năng, việc các lô hàng nêu trên chưa thể thông quan là do các đơn vị thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, theo quy định tại Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, tạm ngưng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và kiểm tra ATTP đối với các lô hàng thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc từ thực vật và động vật.

Đến chiều ngày 31/01/2026, tình trạng ách tắc hàng hóa tại nhiều cửa khẩu đã cơ bản được giải quyết, trong đó có các cửa khẩu trọng điểm như tại Tây Ninh và một số địa bàn khác. (Ảnh minh họa).

Mặc dù Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP có quy định chuyển tiếp đối với việc tự công bố, đăng ký bản công bố sản phẩm và cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, song lại chưa có điều khoản chuyển tiếp về trình tự kiểm tra nhà nước an toàn thực phẩm làm cơ sở ban hành Thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu.

Trong khi đó, thực phẩm nhập khẩu qua các cửa khẩu, đặc biệt tại khu vực biên giới chủ yếu là nông sản, hoa quả tươi sống hoặc bánh kẹo, thực phẩm có hạn sử dụng ngắn. Việc không được thông quan kịp thời, thậm chí chậm ngay trong ngày, có thể gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, phạt chậm giao hàng, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.

Không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp, tình trạng ùn ứ hàng hóa còn tiềm ẩn nguy cơ ách tắc cửa khẩu, ảnh hưởng đến an toàn, an ninh khu vực biên giới, nhất là trong cao điểm dịp Tết Nguyên đán sắp tới.

Do đó, nhằm kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh, ngày 31/1/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn hỏa tốc số 8012/CHQ-GSQL, kiến nghị Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường – với vai trò là cơ quan quản lý an toàn thực phẩm theo lĩnh vực được phân công – sớm có hướng dẫn cụ thể để tháo gỡ khó khăn, hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp, đồng thời tránh ách tắc hàng hóa, bảo đảm an toàn, an ninh tại khu vực cửa khẩu.

Cùng với đó, Cục Hải quan chỉ đạo các Chi cục Hải quan khu vực tăng cường ứng trực, sẵn sàng thực hiện thủ tục thông quan ngay khi các bộ, ngành chuyên môn ban hành giải pháp xử lý các vướng mắc nêu trên.

Cơ bản đã giải quyết ách tắc hàng hóa tại nhiều cửa khẩu

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, theo tổng hợp của các cơ quan chức năng, từ ngày 26/1 đến hết 29/1/2026, tại các cửa khẩu đường bộ, đường thủy và đường hàng không trên cả nước đã phát sinh tình trạng tồn đọng hơn 700 lô hàng nhập khẩu, với tổng khối lượng khoảng 300.000 tấn. Các mặt hàng bị ảnh hưởng chủ yếu là nông sản tươi, sản phẩm sơ chế có nguồn gốc thực vật như rau, củ, quả, gạo, lúa, sắn, cùng một số thực phẩm đã qua chế biến, đóng gói sẵn.

Nguyên nhân chính được xác định do Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực ngay khi chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về phương thức kiểm tra, trình tự lấy mẫu, thời gian kiểm nghiệm; đồng thời chưa quy định cơ chế chuyển tiếp đối với các lô hàng đã nhập khẩu hoặc đang làm thủ tục trước thời điểm nghị định có hiệu lực.

“Việc áp dụng đồng loạt phương thức kiểm tra mới với thời gian trả kết quả từ 5–7 ngày đã tạo áp lực lớn cho cơ quan kiểm tra, hệ thống kiểm nghiệm cũng như doanh nghiệp nhập khẩu, đặc biệt đối với các mặt hàng tươi sống, dễ hư hỏng”, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh.

Trước thông tin về tình trạng ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật và Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã chủ động phối hợp với Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) – cơ quan đầu mối của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm và là đơn vị chủ trì tham mưu trình ban hành Nghị định số 46 – để rà soát, đánh giá tình hình.

Ngay sau đó, các đơn vị đã tổ chức họp với các Cơ quan kiểm dịch thực vật vùng – là các đơn vị được giao thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật nhằm nắm bắt đầy đủ tình hình thực tế, khó khăn, vướng mắc tại từng cửa khẩu; đồng thời tổng hợp, báo cáo và đề xuất với Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường các phương án xử lý, tháo gỡ ách tắc hàng hóa.

Được sự chỉ đạo sát sao, khẩn trương và đồng bộ của Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, theo báo cáo từ các Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng – Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đến chiều ngày 31/01/2026, tình trạng ách tắc hàng hóa tại nhiều cửa khẩu đã cơ bản được giải quyết, trong đó có các cửa khẩu trọng điểm như tại Tây Ninh và một số địa bàn khác.

Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long tại Văn bản số 102/VPCP-KGVX ngày 31/01/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ có báo cáo gửi Bộ Y tế – Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm – để tổng hợp, báo cáo Chính phủ trong ngày 01/02/2026 về các khó khăn, vướng mắc phát sinh và kiến nghị Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương sớm có văn bản hướng dẫn nhằm tháo gỡ, bảo đảm việc triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP được thống nhất, hiệu quả.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, hạn chế tối đa thiệt hại cho doanh nghiệp, sớm ổn định tình hình thông quan hàng hóa tại các cửa khẩu trên cả nước.

PHẠM DUY