Ai gánh khoản nợ khổng lồ sau vụ Mỹ lật đổ Tổng thống Venezuela?

Venezuela nợ bao nhiêu?

Nhiều năm khủng hoảng kinh tế cùng các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến Venezuela gần như bị cô lập khỏi thị trường vốn toàn cầu. Quốc gia Nam Mỹ này chính thức vỡ nợ vào cuối năm 2017 khi không thể thanh toán các khoản trái phiếu quốc tế do chính phủ và tập đoàn dầu khí quốc doanh Petroleos de Venezuela (PDVSA) phát hành.

Kể từ đó, tiền lãi tích lũy cùng hàng loạt yêu cầu pháp lý phát sinh từ các vụ trưng thu tài sản trong quá khứ đẩy quy mô nợ chưa thanh toán tăng vọt, vượt xa mệnh giá ban đầu của các trái phiếu. Tình trạng nợ xấu càng leo thang sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng từ tháng 1/2025, khi các nhà đầu cơ gia tăng đặt cược vào khả năng thay đổi chính trị tại Caracas.

Toàn cảnh thủ đô Caracas, trung tâm chính trị và kinh tế của Venezuela.

Theo ước tính của các nhà phân tích, Venezuela hiện còn khoảng 60 tỷ USD trái phiếu quốc tế vỡ nợ chưa được xử lý. Tuy nhiên, nếu tính toàn bộ nợ nước ngoài - bao gồm nghĩa vụ của PDVSA, các khoản vay song phương và các phán quyết trọng tài quốc tế - tổng nợ có thể lên tới 150-170 tỷ USD, tùy cách tính lãi tích lũy và các quyết định của tòa án.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính GDP danh nghĩa của Venezuela năm 2025 vào khoảng 82,8 tỷ USD, đồng nghĩa với tỷ lệ nợ trên GDP ở mức rất cao, 180-200%.

Đáng chú ý, một trái phiếu PDVSA đáo hạn năm 2020 được bảo đảm bằng phần lớn cổ phần tại Citgo - công ty lọc dầu có trụ sở tại Mỹ thuộc sở hữu của PDVSA - hiện trở thành tài sản trọng tâm trong các nỗ lực thu hồi nợ dưới sự giám sát của tòa án Mỹ.

Ai đang nắm giữ các khoản nợ?

Do nhiều năm chịu lệnh trừng phạt, trong đó có lệnh cấm giao dịch nợ Venezuela, việc xác định chính xác cơ cấu chủ nợ gặp không ít khó khăn. Phần lớn các chủ nợ thương mại được cho là các nhà đầu tư trái phiếu quốc tế, bao gồm cả những quỹ chuyên mua nợ xấu - thường được gọi là các quỹ “kền kền”.

Bên cạnh đó, nhóm các doanh nghiệp từng bị Caracas trưng thu tài sản và sau đó thắng kiện tại các trọng tài quốc tế. Các tòa án Mỹ đã giữ nguyên những phán quyết bồi thường trị giá hàng tỷ USD cho ConocoPhillips, Crystallex cùng nhiều công ty khác, biến các khoản bồi thường này thành nghĩa vụ nợ hợp pháp và cho phép chủ nợ theo đuổi tài sản của Venezuela tại Mỹ.

Tại bang Delaware, một tòa án đã ghi nhận khoảng 19 tỷ USD tiền bồi thường liên quan đến việc bán đấu giá PDV Holding - công ty mẹ của Citgo. Con số này vượt xa giá trị ước tính của toàn bộ tài sản Citgo, làm gia tăng cạnh tranh giữa các chủ nợ trong cuộc chạy đua thu hồi giá trị.

Ngoài ra, Caracas còn gánh các khoản nợ song phương, chủ yếu với Trung Quốc và Nga - những quốc gia từng cấp vốn cho cả ông Maduro lẫn người tiền nhiệm Hugo Chavez. Tuy nhiên, do Venezuela nhiều năm không công bố thống kê nợ đầy đủ, quy mô chính xác của các khoản vay này vẫn khó kiểm chứng.

Với số lượng lớn khiếu nại pháp lý chồng chéo, cùng bối cảnh chính trị bất ổn, tiến trình tái cấu trúc nợ chính thức được dự báo sẽ phức tạp và kéo dài.

Về lý thuyết, Venezuela có thể xây dựng kế hoạch tái cấu trúc dựa trên chương trình của IMF, với các mục tiêu tài khóa và giả định về tính bền vững của nợ. Tuy nhiên, quốc gia này không tham vấn thường niên với IMF trong gần hai thập kỷ và hiện vẫn bị loại khỏi các nguồn tài trợ của tổ chức này.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ tiếp tục là rào cản lớn. Kể từ năm 2017, những hạn chế được áp đặt dưới cả chính quyền Cộng hòa lẫn Dân chủ đã khiến Venezuela gần như không thể phát hành hoặc tái cấu trúc nợ nếu không có giấy phép cụ thể từ Bộ Tài chính Mỹ. Hiện chưa rõ số phận của các lệnh trừng phạt này sẽ ra sao, trong bối cảnh ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành” quốc gia sản xuất dầu mỏ Nam Mỹ.

Ngành dầu khí Venezuela do PDVSA vận hành là trụ cột của nền kinh tế nhưng suy giảm nghiêm trọng suốt hơn một thập kỷ.

Giá trị thu hồi nợ: Kỳ vọng đến đâu?

Trong năm 2025, trái phiếu Venezuela mang lại mức lợi nhuận khoảng 95% so với chỉ số tham chiếu. Dữ liệu từ MarketAxess cho thấy nhiều trái phiếu hiện giao dịch ở mức 27-32 cent cho mỗi USD mệnh giá.

Tháng 11/2025, các nhà phân tích của Citigroup cho rằng Venezuela cần cắt giảm ít nhất 50% nợ gốc để khôi phục tính bền vững tài khóa và đáp ứng các điều kiện tiềm năng của IMF. Theo kịch bản cơ sở của Citi, Caracas có thể đề xuất các trái phiếu kỳ hạn 20 năm với lãi suất khoảng 4,4%, kèm theo trái phiếu không lãi suất kỳ hạn 10 năm nhằm bù đắp phần lãi quá hạn. Với lợi suất đáo hạn 11%, giá trị hiện tại ròng của gói này được ước tính khoảng 40 xu/USD, và có thể cao hơn nếu Venezuela phát hành thêm các công cụ tài chính gắn với giá dầu.

Một số nhà đầu tư khác đưa ra dự báo thận trọng hơn. Aberdeen Investments từng nhận định tỷ lệ thu hồi ban đầu chỉ khoảng 25 xu/USD, song kịch bản chính trị và trừng phạt cải thiện có thể nâng con số này lên 30 xu/USD ở mức thấp đến trung bình, tùy cấu trúc thỏa thuận và việc áp dụng các công cụ liên kết với dầu mỏ hoặc GDP.

Những giả định về khả năng phục hồi được đặt trong bối cảnh kinh tế ảm đạm. Kể từ sau năm 2013, nền kinh tế Venezuela lao dốc khi sản lượng dầu suy giảm, lạm phát bùng nổ và tỷ lệ nghèo đói tăng cao. Dù sản lượng dầu gần đây đã ổn định phần nào, giá dầu thế giới thấp hơn và mức chiết khấu đối với dầu thô Venezuela tiếp tục hạn chế nguồn thu, khiến khả năng trả nợ gần như bất khả thi nếu không có một cuộc tái cấu trúc sâu rộng.

Các biện pháp phong tỏa gần đây của Mỹ nhằm vào các tàu chở dầu bị trừng phạt càng làm trầm trọng thêm tình hình. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các công ty dầu mỏ Mỹ sẵn sàng quay lại Venezuela để đầu tư và khôi phục sản lượng, song chi tiết và lộ trình vẫn chưa rõ ràng. Hiện, Chevron là tập đoàn dầu khí lớn duy nhất của Mỹ còn hoạt động tại các mỏ dầu của Venezuela.

Trong bối cảnh đó, tương lai của cuộc khủng hoảng nợ Venezuela vẫn là một bài toán khó, phụ thuộc chặt chẽ vào diễn biến chính trị, chính sách trừng phạt và khả năng khôi phục ngành dầu mỏ - trụ cột sống còn của nền kinh tế quốc gia này.

Trạch Dương