AI ngày càng phổ biến, vì sao độc giả vẫn muốn nhà báo viết tin?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần trở thành công cụ quen thuộc trong đời sống, từ tìm kiếm thông tin, giải đáp thắc mắc đến hỗ trợ công việc. Tuy nhiên, khi AI được sử dụng để viết tin tức thay cho nhà báo, thái độ của công chúng lại thận trọng hơn nhiều. Một nghiên cứu quốc tế mới công bố cho thấy khoảng cách đáng kể giữa việc người dân sẵn sàng sử dụng AI và mức độ tin tưởng của họ đối với báo chí do công nghệ này sản xuất.

Ngày 29.10.2026, Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters (Reuters Institute) thuộc Đại học Oxford công bố báo cáo Generative AI and News Report 2026: From standalone tools to information infrastructure, khảo sát người dân tại 9 quốc gia gồm Argentina, Australia, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Nhật Bản, Na Uy, Anh và Mỹ. Kết quả cho thấy AI đang được sử dụng ngày càng nhiều để tiếp cận thông tin, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa người dùng sẵn sàng giao việc sản xuất tin tức hoàn toàn cho máy móc.

AI ngày càng phổ biến, nhưng chưa phải kênh đọc tin chính

Trong nhóm 6 quốc gia có dữ liệu so sánh qua các năm, tỷ lệ người sử dụng AI tạo sinh ít nhất một lần mỗi tuần đã tăng từ 34% năm 2025 lên 51% năm 2026. Tỷ lệ sử dụng hằng ngày cũng tăng đáng kể, từ 7% năm 2024 lên 28% năm 2026.

Đáng chú ý, mục đích sử dụng AI đang thay đổi. Nếu trước đây công nghệ này thường được nhắc đến với khả năng viết văn bản, tạo hình ảnh hoặc hỗ trợ công việc, thì hiện nay tìm kiếm thông tin đã trở thành một trong những nhu cầu phổ biến nhất.

Tại 6 quốc gia được theo dõi liên tục, tỷ lệ người dùng AI để tìm kiếm thông tin trong tuần tăng từ 11% năm 2024 lên 24% năm 2025 và đạt 38% năm 2026.

Người dùng không chỉ hỏi AI những câu đơn giản mà còn sử dụng công nghệ này để nghiên cứu một chủ đề, xin lời khuyên, so sánh thông tin hoặc yêu cầu giải thích những vấn đề khó hiểu.

Tuy nhiên, việc dùng AI để tiếp cận tin tức vẫn chiếm tỷ lệ tương đối nhỏ. Trong cùng nhóm quốc gia, tỷ lệ này tăng từ 3% năm 2024 lên 6% năm 2025 và đạt 9% năm 2026. Nếu tính trên toàn bộ 9 quốc gia tham gia khảo sát năm nay, tỷ lệ sử dụng AI để tiếp cận tin tức trong tuần là 8%.

Những con số cho thấy AI đang dần trở thành một kênh tiếp nhận thông tin mới, nhưng chưa thay thế được vai trò của các phương tiện truyền thông và nền tảng tin tức quen thuộc.

Một phát hiện đáng chú ý khác là người dùng ngày càng thích tương tác với AI để hiểu sâu hơn về các sự kiện. Trong nhóm sử dụng AI để tiếp cận tin tức, 49% cho biết họ từng đặt câu hỏi tiếp theo về một câu chuyện đã biết, trong khi 46% dùng công nghệ này để cập nhật tin mới nhất.

Điều đó cho thấy AI không chỉ phục vụ nhu cầu đọc nhanh thông tin mà còn được sử dụng để giải thích bối cảnh, làm rõ chi tiết và giúp người đọc tiếp tục tìm hiểu những vấn đề họ quan tâm.

Chỉ 12% thoải mái với tin tức hoàn toàn do AI sản xuất

Mặc dù AI ngày càng xuất hiện nhiều trong đời sống, mức độ chấp nhận công nghệ này tham gia trực tiếp vào hoạt động báo chí vẫn khá hạn chế.

Theo kết quả khảo sát tại 9 quốc gia, trung bình chỉ 12% người được hỏi cảm thấy rất thoải mái hoặc tương đối thoải mái với tin tức được tạo ra hoàn toàn bằng AI. Tỷ lệ này tăng lên 19% nếu có sự giám sát nhất định của con người.

Trong khi đó, 45% cảm thấy thoải mái với tin tức chủ yếu do nhà báo thực hiện và có AI hỗ trợ một phần. Với những nội dung hoàn toàn do nhà báo sản xuất, tỷ lệ chấp nhận đạt 67%.

Sự khác biệt này phản ánh tâm lý thận trọng của công chúng khi AI tham gia sâu vào việc lựa chọn, diễn giải và trình bày thông tin.

Đáng chú ý, thái độ đối với tin tức do AI tạo ra không thay đổi nhiều trong ba năm nghiên cứu, dù tỷ lệ sử dụng công nghệ này đã tăng mạnh.

Người trẻ có xu hướng cởi mở hơn với việc sử dụng AI trong báo chí. Trong nhóm tuổi 18–24, có 22% cảm thấy thoải mái với tin tức hoàn toàn do AI tạo ra, trong khi tỷ lệ này ở nhóm từ 55 tuổi trở lên chỉ là 7%.

Tuy nhiên, sự cởi mở với AI không có nghĩa người trẻ ít coi trọng vai trò của nhà báo. Khoảng 68% người được hỏi ở cả hai nhóm tuổi nói trên cảm thấy thoải mái với tin tức hoàn toàn do con người thực hiện.

Nghiên cứu cũng cho thấy công chúng có xu hướng dễ chấp nhận AI hơn khi công nghệ này được sử dụng vào những công việc hỗ trợ như dịch thuật, sửa chính tả hoặc biên tập ngữ pháp. Ngược lại, khi AI tham gia trực tiếp vào việc tạo nội dung, đặc biệt là bình luận và đưa ra quan điểm, mức độ dè dặt tăng lên.

Điều đáng quan tâm là người dân không phủ nhận hoàn toàn lợi ích của AI đối với báo chí. Nhiều người cho rằng công nghệ có thể giúp sản xuất tin tức nhanh hơn, giảm chi phí và cập nhật thông tin kịp thời hơn. Song họ cũng lo ngại nội dung sẽ kém minh bạch và ít đáng tin cậy hơn nếu phụ thuộc quá nhiều vào máy móc.

Kết quả này cho thấy tốc độ và sự tiện lợi chưa đủ để tạo nên niềm tin. Với tin tức, người đọc còn quan tâm thông tin đến từ đâu, ai chịu trách nhiệm kiểm chứng và liệu nội dung có phản ánh đúng bản chất sự việc hay không.

Báo chí vẫn cần con người giữ vai trò quyết định

Những kết quả trên đặt ra bài toán đáng suy nghĩ đối với các cơ quan báo chí trong bối cảnh AI ngày càng được sử dụng nhiều trong quy trình sản xuất nội dung.

Các công cụ AI hiện có thể hỗ trợ phóng viên tìm kiếm tài liệu, chuyển bản ghi âm thành văn bản, xử lý dữ liệu, dịch thuật hoặc gợi ý cách trình bày thông tin. Nếu được sử dụng phù hợp, những công việc này có thể giảm đáng kể thời gian thực hiện các thao tác lặp lại.

Tuy nhiên, việc AI có khả năng tạo ra một bản tin hoàn chỉnh không đồng nghĩa hệ thống có thể thay thế toàn bộ trách nhiệm của nhà báo.

Một thông tin sai về thời điểm áp dụng chính sách, một con số bị diễn giải nhầm hoặc một phát ngôn thiếu ngữ cảnh đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người đọc. Trong những trường hợp như vậy, trách nhiệm xác minh nguồn tin, đánh giá tác động và quyết định nội dung xuất bản vẫn cần thuộc về con người.

Đối với báo điện tử Việt Nam, AI cũng mở ra cơ hội cải thiện trải nghiệm tiếp nhận thông tin. Thay vì chỉ cung cấp các bản tin ngắn, cơ quan báo chí có thể phát triển những bài giải thích chuyên sâu, nội dung hỏi – đáp, bảng dữ liệu tra cứu hoặc các chuyên đề thường xuyên được cập nhật.

Chẳng hạn, với một chính sách mới, người đọc không chỉ muốn biết quy định vừa được ban hành mà còn quan tâm ai chịu tác động, khi nào áp dụng và cần làm gì để thực hiện. Những nội dung có kiểm chứng, giải thích rõ ràng và gắn với tình huống thực tế sẽ mang lại giá trị vượt ra ngoài một bản tóm tắt tự động.

Một hướng đi khác là sử dụng AI để hỗ trợ phân tích dữ liệu và phát hiện những vấn đề cần điều tra, từ đó giúp phóng viên dành thêm thời gian cho hoạt động hiện trường, phỏng vấn và tiếp cận nguồn tin độc lập.

Dù vậy, cần lưu ý nghiên cứu của Reuters Institute được thực hiện tại 9 quốc gia, không bao gồm Việt Nam. Vì thế, các tỷ lệ khảo sát chưa thể dùng để khẳng định mức độ tin tưởng của độc giả Việt Nam đối với báo chí do AI tạo ra.

Tuy nhiên, những phát hiện này vẫn mang ý nghĩa tham khảo quan trọng khi các cơ quan báo chí cân nhắc mức độ tự động hóa nội dung và cách sử dụng AI một cách minh bạch.

Việc công chúng ngày càng quen thuộc với AI nhưng chưa sẵn sàng đón nhận tin tức hoàn toàn do máy tạo cho thấy một thực tế: công nghệ có thể hỗ trợ quá trình sản xuất và tiếp cận thông tin, nhưng niềm tin đối với báo chí vẫn gắn chặt với năng lực kiểm chứng, trách nhiệm và uy tín của những người làm báo.

Trong cuộc cạnh tranh về tốc độ thông tin, AI có thể giúp các tòa soạn làm việc hiệu quả hơn. Song để giữ được độc giả lâu dài, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng nội dung và sự tin cậy mà cơ quan báo chí tạo dựng.