AI phát triển, người lao động đứng trước những lựa chọn mới

Khi công nghệ làm thay đổi yêu cầu tuyển dụng

Trước đây, chỉ cần thành thạo một nghề, tích lũy kinh nghiệm qua nhiều năm làm việc, người lao động có thể yên tâm gắn bó lâu dài với công việc. Nhưng hiện nay, khi công nghệ phát triển nhanh chóng, kinh nghiệm không còn là lợi thế duy nhất. Nhiều doanh nghiệp quan tâm hơn đến khả năng sử dụng thiết bị hiện đại, tiếp cận phần mềm và thích ứng với những thay đổi trong quy trình sản xuất.

Đại diện doanh nghiệp trao đổi với ứng viên về yêu cầu tuyển dụng và những kỹ năng cần thiết trong môi trường làm việc hiện đại. Ảnh: Việt Thắng

Sự thay đổi này đang diễn ra ở nhiều lĩnh vực, từ sản xuất công nghiệp, cơ khí, xây dựng đến các ngành dịch vụ và công việc văn phòng. Những thao tác trước đây cần nhiều người thực hiện nay có thể được hỗ trợ bằng máy móc tự động hoặc các công cụ AI. Trong khi doanh nghiệp có điều kiện nâng cao năng suất, người lao động lại phải liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng.

Tại các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, tự động hóa ngày càng được chú trọng. Những dây chuyền sản xuất hiện đại đòi hỏi người lao động không chỉ biết vận hành máy móc mà còn phải có khả năng kiểm tra, xử lý sự cố và phối hợp với các bộ phận kỹ thuật.

Bà Tô Thị Kim Tới, Trưởng nhóm nhân sự Công ty Panasonic Industrial Devices Việt Nam cho biết, doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng nhân sự trong các lĩnh vực tự động hóa, vận hành máy móc và kỹ thuật khuôn. Trong đó, những vị trí vận hành, sửa chữa máy móc nhìn chung vẫn có nguồn ứng viên đáp ứng.

Thực tế này cho thấy, khi doanh nghiệp đầu tư công nghệ hiện đại, nhu cầu về lao động kỹ thuật không mất đi mà có sự thay đổi về chất lượng. Những người có khả năng làm việc với thiết bị mới, am hiểu quy trình sản xuất và xử lý được các tình huống kỹ thuật sẽ có nhiều lợi thế hơn.

Không chỉ trong sản xuất công nghiệp, lĩnh vực xây dựng cũng đang chứng kiến những thay đổi về phương thức làm việc. Các phần mềm thiết kế, quản lý tiến độ và thiết bị thi công hiện đại ngày càng được ứng dụng, khiến yêu cầu đối với đội ngũ kỹ thuật và công nhân lành nghề cao hơn trước.

Ông Thân Trọng Toàn, Quản lý tuyển dụng Tổng công ty Xây dựng số 1 cho biết, doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm lao động có tay nghề và kinh nghiệm thực tế. Nhu cầu nhân lực phục vụ các công trình khá lớn, nhưng nguồn ứng viên có thể đáp ứng ngay yêu cầu công việc chưa nhiều.

Theo ông Toàn, những vị trí đòi hỏi tay nghề và kinh nghiệm thường có mức thu nhập khá cao. Chẳng hạn, một số vị trí quản lý tổ đội có thể đạt mức thu nhập từ 25 triệu đồng/tháng trở lên, tùy năng lực và yêu cầu công việc. Dù vậy, việc tuyển dụng nhân sự phù hợp vẫn không đơn giản.

Sinh viên tìm hiểu thông tin tuyển dụng, cơ hội việc làm và các yêu cầu về chuyên môn, kỹ năng tại doanh nghiệp. Ảnh: Việt Thắng

Câu chuyện của các doanh nghiệp cho thấy, trong khi công nghệ ngày càng hiện đại, nguồn nhân lực có kỹ năng phù hợp chưa phải lúc nào cũng đáp ứng kịp. Người lao động có kinh nghiệm vẫn được coi trọng, nhưng nếu không bổ sung kiến thức mới, họ có thể gặp khó khăn khi doanh nghiệp thay đổi cách thức tổ chức sản xuất.

Ở các ngành dịch vụ và công việc văn phòng, tác động của AI thể hiện theo một cách khác. Những phần việc như tổng hợp thông tin, xử lý dữ liệu, lập báo cáo, thiết kế hay chăm sóc khách hàng đang được hỗ trợ ngày càng nhiều bằng các công cụ thông minh.

Tuy nhiên, việc AI có thể thực hiện một phần công việc không đồng nghĩa toàn bộ vị trí lao động sẽ bị thay thế. Trong nhiều trường hợp, con người vẫn cần kiểm tra thông tin, đánh giá kết quả và xử lý những tình huống đòi hỏi kinh nghiệm, khả năng giao tiếp và tư duy độc lập.

Chủ động học nghề, nâng cao kỹ năng để thích ứng

Sự phát triển của AI không chỉ khiến doanh nghiệp thay đổi cách tuyển dụng mà còn tác động trực tiếp đến lựa chọn nghề nghiệp của người lao động. Với những người trẻ chuẩn bị gia nhập thị trường, câu hỏi đặt ra là nên học thêm những kỹ năng gì để có thể tìm được việc làm phù hợp. Trong khi đó, những lao động đã có nhiều năm kinh nghiệm cũng phải tính đến việc cập nhật kiến thức để không bị tụt lại.

Nguyễn Minh Anh, sinh viên năm cuối ngành kỹ thuật cơ khí tại Hà Nội, chia sẻ: “Trước đây, em nghĩ chỉ cần học tốt chuyên môn là có thể tìm được công việc phù hợp. Nhưng khi tìm hiểu yêu cầu tuyển dụng, em thấy nhiều doanh nghiệp cần người biết sử dụng phần mềm, vận hành thiết bị hiện đại. Em đang cố gắng học thêm các công cụ thiết kế và tìm hiểu về AI để có thêm cơ hội sau khi ra trường”.

Với những người đã đi làm, việc học thêm kỹ năng đôi khi khó khăn hơn. Không ít lao động đã quen với phương thức làm việc truyền thống, trong khi thời gian và điều kiện tham gia các khóa đào tạo còn hạn chế.

Người lao động có thêm cơ hội lựa chọn việc làm trong các lĩnh vực sản xuất, kỹ thuật và công nghệ hiện đại. Ảnh: Việt Thắng

Anh Trần Đức Minh, 30 tuổi, lao động kỹ thuật tại Hà Nội, bày tỏ: “Trước đây, tôi chủ yếu làm việc theo kinh nghiệm. Bây giờ, nhiều công ty sử dụng máy móc hiện đại nên người lao động phải biết thêm về công nghệ. Tôi muốn được đào tạo để nâng cao tay nghề, bởi nếu không học thêm thì sau này sẽ khó tìm được công việc tốt”.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Doãn Chiến, phụ trách tuyển dụng Công ty cổ phần Công nghệ thiết bị Tân Phát cho biết, đơn vị chú trọng phối hợp với các trường đại học, cao đẳng và cơ sở giáo dục nghề nghiệp để tiếp cận nguồn nhân lực trẻ.

Thông qua hoạt động thực tập, kiến tập, sinh viên được làm quen với môi trường doanh nghiệp, tiếp cận máy móc, thiết bị và tham gia những nhiệm vụ cụ thể. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp đánh giá năng lực, thái độ và khả năng thích ứng của người học.

Theo ông Chiến, bên cạnh kiến thức chuyên môn, tinh thần học hỏi và thái độ nghiêm túc là những yếu tố quan trọng đối với ứng viên. Người mới ra trường có thể chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng nếu chủ động tiếp thu, rèn luyện thì sẽ có điều kiện phát triển trong quá trình làm việc.

Từ thực tế này, có thể thấy việc đào tạo nguồn nhân lực cần gắn chặt hơn với nhu cầu của doanh nghiệp. Thay vì chỉ trang bị kiến thức lý thuyết, các cơ sở đào tạo cần tăng cường thực hành, cập nhật công nghệ và tạo điều kiện để người học tiếp cận môi trường sản xuất thực tế.

Tuy nhiên, việc thích ứng với AI không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của người lao động. Khi đầu tư dây chuyền sản xuất hoặc ứng dụng phần mềm mới, doanh nghiệp cũng cần có kế hoạch đào tạo, hướng dẫn nhân viên sử dụng công nghệ, đồng thời bố trí công việc phù hợp với năng lực của từng người.

Ông Nguyễn Hữu Lương, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho biết, Trung tâm đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm. Thông tin tuyển dụng của doanh nghiệp và nhu cầu tìm việc của người lao động được thu thập, phân loại nhằm nâng cao hiệu quả kết nối.

Cùng với đó, việc phối hợp với các cơ sở đào tạo giúp người lao động có thêm thông tin về nhu cầu nhân lực, những kỹ năng doanh nghiệp đang tìm kiếm và định hướng nghề nghiệp phù hợp.

Sự phát triển của AI đang tạo ra những thay đổi trên thị trường lao động. Một số công việc có thể được tự động hóa, trong khi những vị trí đòi hỏi khả năng vận hành công nghệ, phân tích, sáng tạo và giải quyết vấn đề ngày càng được quan tâm.

Trước những thay đổi đó, người lao động đứng trước nhiều lựa chọn: Tiếp tục công việc hiện tại và bổ sung kỹ năng mới, chuyển sang vị trí phù hợp hơn hoặc học thêm nghề để mở rộng cơ hội việc làm.

AI có thể thay đổi cách thức thực hiện nhiều công việc, nhưng kinh nghiệm, khả năng tư duy và sự linh hoạt của con người vẫn giữ vai trò quan trọng. Trong một thị trường lao động đang chuyển động nhanh, chủ động học hỏi và thích ứng với công nghệ chính là cách để người lao động giữ được cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp lâu dài.