AI thực dụng lên ngôi: Trí tuệ nhân tạo bắt đầu làm nhiều việc thay con người
AI Qianwen của Alibaba giúp thực hiện các tác vụ như đặt phòng, gọi đồ ăn, mua vé máy bay, mang đến sự tiện lợi và tối ưu hóa cuộc sống.
Ngày 15/1, Alibaba đã tung ra phiên bản mới của AI Qianwen có thể thực hiện các tác vụ chỉ bằng một câu lệnh. Ảnh: Sohu.
Từ công cụ trò chuyện sang “hạ tầng tác vụ”
Khác với giai đoạn 2023–2024 khi AI chủ yếu là không gian hội thoại, biểu diễn khả năng sáng tạo văn bản, dịch, tóm tắt hay viết code; giai đoạn 2025–2026 đang chuyển sang hướng “người thực thi”.
Trong phiên bản mới, Qianwen kết nối với Taobao, Alipay, Fliggy, Amap và thử nghiệm “Trợ lý nhiệm vụ” với hơn 400 loại tác vụ: từ đặt món, mua hàng, đặt phòng, mua vé máy bay tới viết báo cáo và thậm chí gọi điện đặt nhà hàng. ByteDance đi theo logic tương tự: Doubao không còn gợi ý “mua cái gì”, mà trực tiếp “đề xuất hàng + dẫn sang trang thanh toán”.
Đại diện Alibaba giới thiệu App Qianwen phiên bản mới kết nối với hệ sinh thái Alibaba. Ảnh: Singtao.
Điểm quan trọng nằm ở chi phí thao tác. Nếu mô hình tìm kiếm truyền thống yêu cầu người dùng gõ, lọc, so sánh, chọn và thanh toán thì AI agent gom về một lệnh bằng ngôn ngữ tự nhiên. Đó không chỉ là trải nghiệm tiêu dùng thuận tiện hơn, mà còn là thay đổi giao diện tiêu chuẩn của Internet.
Từ góc độ cạnh tranh ngành, đây là cuộc đua ai chiếm vị trí giao diện cuối, nơi mọi nhu cầu bắt đầu. Người dùng không còn mở 5–7 ứng dụng, mà chỉ nói một câu: “Hãy giúp tôi…”. Bất cứ tập đoàn nào nắm được điểm vào này sẽ chi phối hành vi tiêu dùng, tương tự cách WeChat từng trở thành “Internet trong Internet” tại Trung Quốc.
Chiến trường ba lớp: mô hình, lưu lượng và hạ tầng giao dịch
Cuộc chơi AI tác vụ không chỉ là đua về mô hình. Nó là cuộc đua ba lớp: Mô hình lớn (LLM): hiểu ngôn ngữ , phân rã nhiệm vụ, lên kế hoạch; lưu lượng (traffic): nơi người dùng thật bắt đầu hành vi; hạ tầng giao dịch: thanh toán, logistics, nhà cung cấp.
Trung Quốc có ưu thế lớn ở tầng thứ ba: hệ sinh thái thương mại điện tử, thanh toán số và logistics đã đạt độ dày mà thị trường Mỹ – châu Âu chưa kịp tích hợp. Chính vì thế khi AI “làm thay”, nó có thể hoàn tất quy trình “end-to-end” (hệ thống tự xử lý trọn vẹn toàn bộ quy trình), chứ không chỉ “đề xuất”.
AI Qianwen lên kế hoạch đi du lịch và đề xuất các phương án mua vé máy bay khác nhau. Ảnh: Singtao.
Điều này lý giải vì sao ByteDance, Alibaba, Tencent đều coi AI tác vụ là chiến trường chiến lược. Ai nắm giao diện cuối sẽ thiết lập biên giới mới của tiêu dùng, đồng thời chi phối dữ liệu: nhu cầu (tôi muốn gì), ngữ cảnh (khi nào – ở đâu), khả năng chi trả, thói quen mua sắm, phản hồi chất lượng.
Dữ liệu này là “nhiên liệu” cho thuật toán định giá và phân phối hàng hóa – lợi thế không thể mua được bằng tiền.
Từ “cửa vào giao dịch” sang “điều phối nền kinh tế nhỏ”
Một khi AI agent đủ mạnh, nó không chỉ thay người dùng thao tác, mà có thể điều phối: chọn nhà hàng theo giá/đánh giá/khoảng cách, chọn hãng bay theo giá/cửa ra/vĩ tuyến, tối ưu lịch trình cá nhân, phân bổ ngân sách chi tiêu, lên kế hoạch mua sắm theo mùa…
Ở giai đoạn chín muồi, AI không chỉ hành động theo mệnh lệnh (“Hãy giúp tôi…), mà còn chủ động đề xuất dựa trên dữ liệu bối cảnh, như: “Bạn đang ở văn phòng gần giờ trưa, nhà hàng X có suất giảm giá”.
Nhìn từ lăng kính kinh tế – điều này biến AI agent thành một cơ chế điều phối vi mô của nền kinh tế tiêu dùng. Đây chính là tham vọng mà Trung Quốc theo đuổi: biến AI tác vụ thành giao diện tiêu chuẩn của đời sống số, thay vì chỉ là công cụ sáng tạo.
Qianwen trở thành "Trợ lý đời sống AI" có thể nhận lệnh làm mọi tác vụ từ đặt đồ ăn, làm thủ tục, lên kế hoạch du lịch. Ảnh: Singtao.
Sự khác biệt Trung Quốc – Mỹ: cùng đích, khác đường đi
Ở Mỹ, OpenAI hướng đến “Personal AI Assistant” (trợ lý AI cá nhân); Apple đẩy Apple Intelligence vào iOS; Google định vị “AI layer cho mọi ứng dụng”. Nhưng chưa bên nào nắm đủ chuỗi mô hình - thương mại -thanh toán - logistics theo kiểu Trung Quốc.
Ở Mỹ, mỗi phần thuộc về một công ty, trong khi ở Trung Quốc, Alibaba và ByteDance sở hữu mô hình + nền tảng + hệ thống thanh toán + chuỗi cung ứng. Vì thế, sân chơi tác vụ ở Trung Quốc có khả năng tăng tốc theo kiểu “khép vòng” mà phương Tây phải ghép mảnh.
Khi trợ lý AI trở thành giao diện cuối, cuộc chiến không còn nằm ở “thu hút người dùng”, mà là chiếm cú pháp hành vi mở đầu. Ai trở thành cụm từ mặc định: “Hãy giúp tôi…” sẽ kiểm soát cả điểm vào của nhu cầu và điểm kết của giao dịch.
Tuy nhiên, phía sau cuộc đua này là cụm rủi ro mang tính quản trị: Rủi ro giá – minh bạch thuật toán; rủi ro độc quyền giao diện; rủi ro dữ liệu bối cảnh sâu và rủi ro điều phối chuỗi cung ứng. Khi AI agent điều phối hàng hóa theo thời gian thực, nó hoàn toàn có khả năng làm lệch giá và ảnh hưởng nhà cung cấp nhỏ.
Từ góc nhìn chính sách: Trung Quốc chọn mô hình “quản lý song hành”. Họ không chặn AI tác vụ, mà vừa cho triển khai – vừa siết tiêu chuẩn, tương tự cách họ định hình fintech. Trong các quy định AI giai đoạn 2023–2025, Trung Quốc đặt các điểm mấu chốt: trách nhiệm nền tảng, dữ liệu an toàn, phân loại nhiệm vụ, quản lý kết nối thanh toán, yêu cầu truy vết hành vi thuật toán.
Chiến lược này cho phép doanh nghiệp thử nghiệm mô hình mới nhưng dưới sự kiểm soát của nhà nước.
Qianwen đặt mua đồ ăn và đưa ra các phương án lựa chọn. Ảnh: Singtao.
AI sẽ là “người mua hàng tiêu chuẩn” của gia đình?
Nếu kéo dài thêm 3–5 năm, một kịch bản đáng lưu ý xuất hiện: mỗi gia đình sẽ có một “AI tiêu dùng” tối ưu ngân sách – lịch trình – sức khỏe – nhu cầu.
Ở Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi xã hội già hóa, mô hình này đặc biệt hữu dụng: AI đặt thuốc, đặt suất ăn dưỡng sinh, xử lý hóa đơn. Ở phương Tây, các tập đoàn bán lẻ cũng thử nghiệm AI đặt hàng định kỳ. Trong bối cảnh đó, cuộc chiến AI tác vụ không chỉ là tranh lưu lượng, mà là tranh quyền lực điều phối tiêu dùng.
Tóm lại, cuộc đua “Hãy giúp tôi…” mới chỉ bắt đầu. Cuộc đua AI tác vụ mở ra giai đoạn mới của Internet tiêu dùng: giao diện chuyển từ chạm sang nói, thao tác chuyển từ thủ công sang điều phối, dữ liệu chuyển từ tín hiệu rời sang ngữ cảnh sâu, cạnh tranh chuyển từ sản phẩm sang hệ sinh thái.
Trung Quốc bước vào ít rào cản hơn vì hệ sinh thái thương mại – thanh toán đã đồng bộ. Phương Tây tiến chậm hơn nhưng có ưu thế mô hình và quyền riêng tư. Điểm giao giữa hai cực này sẽ quyết định chuẩn tương tác của đời sống số trong thập kỷ tới.
Cuộc chiến “Hãy giúp tôi…” trước hết là cuộc chiến ai nắm được cửa vào tiêu dùng, nhưng xa hơn nó là trận chiến tranh giành xem ai trở thành tầng điều phối của xã hội số — thứ sẽ định hình cả kinh tế nền tảng lẫn cấu trúc dữ liệu trong tương lai.
