AI trong tài chính: Không thể lu mờ trách nhiệm của con người

Phát biểu khai mạc diễn đàn Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho biết, trong bối cảnh AI và công nghệ số phát triển mạnh mẽ, niềm tin số đã trở thành nền tảng cốt lõi cho sự phát triển bền vững của kinh tế số và hệ thống tài chính hiện đại. Một hệ thống tài chính an toàn không chỉ là hệ thống giảm thiểu rủi ro, mà còn phải bảo đảm người dùng được bảo vệ thực chất, có đủ năng lực nhận diện rủi ro và nhận được hỗ trợ kịp thời khi sự cố xảy ra.

Toàn cảnh Diễn đàn. Ảnh: HT

Bộ Công an xác định rõ vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng, trong đó có an ninh tài chính số, thông qua việc chủ động nhận diện, đấu tranh với tội phạm tài chính công nghệ cao và tăng cường hợp tác quốc tế để phòng, chống tội phạm xuyên biên giới, ông Phạm Thế Tùng nói.

Thứ trưởng Phạm Thế Tùng cũng khẳng định, niềm tin số không thể được xây dựng bởi một cơ quan đơn lẻ, mà đòi hỏi sự phối hợp tổng thể, chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý Nhà nước, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân có ý nghĩa then chốt, bởi con người vừa có thể là mắt xích dễ tổn thương nhất, vừa là tuyến phòng thủ đầu tiên của toàn bộ hệ thống.

Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng. Ảnh: HT

Về phía Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho biết, riêng hệ thống Napas trong những ngày cao điểm đã xử lý hơn 40 triệu giao dịch mỗi ngày, trong khi toàn hệ thống ngân hàng mỗi ngày xử lý khoảng 800.000 tỷ đồng, tương đương 40–50 tỷ USD luân chuyển qua các hệ thống thanh toán. Đây là minh chứng rõ nét cho tốc độ phát triển mạnh mẽ của chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng.

Hiện có khoảng 88% người trưởng thành tại Việt Nam đã sở hữu tài khoản ngân hàng, và toàn bộ các tài khoản đang hoạt động đã được xác thực với cơ sở dữ liệu căn cước công dân; các tài khoản chưa hoàn tất xác thực sẽ không thể thực hiện giao dịch trực tuyến. Đây là bước tiến quan trọng trong làm sạch dữ liệu và tăng cường an toàn cho hệ thống.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng. Ảnh: HT

Tuy nhiên, ông Phạm Tiến Dũng khẳng định ngân hàng số càng phát triển thì yêu cầu về an toàn, bảo mật và bảo vệ người dùng càng trở nên cấp thiết. Trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể thúc đẩy tốc độ phát triển, nhưng niềm tin số mới là yếu tố quyết định giới hạn tăng trưởng tài chính.

Cũng theo Phó Thống đốc NHNN, AI đang mở ra cơ hội lớn cho ngành ngân hàng, từ tối ưu vận hành, tự động hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ, chấm điểm tín dụng, chăm sóc khách hàng đến phát hiện giao dịch bất thường, phòng chống gian lận và rửa tiền.

Song song với đó, AI cũng kéo theo nhiều rủi ro mới như deepfake, lừa đảo cá nhân hóa, giả mạo danh tính, mô hình “hộp đen”, sự phụ thuộc vào bên thứ ba và nguy cơ tự động hóa các quyết định quan trọng mà thiếu kiểm soát phù hợp. Đặc biệt, trong lĩnh vực ngân hàng, rủi ro không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở hành vi người dùng, dữ liệu cá nhân, luồng giao dịch, các nền tảng kết nối và khả năng tội phạm lợi dụng niềm tin để thực hiện gian lận.

Với vai trò cơ quan quản lý Nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, NHNN khuyến khích đổi mới sáng tạo và thúc đẩy chuyển đổi số, nhưng đổi mới phải đi kèm an toàn; phát triển phải song hành với kiểm soát rủi ro; tiện ích cho khách hàng phải gắn với bảo vệ khách hàng.

Đối với AI trong hoạt động ngân hàng, định hướng của Ngân hàng Nhà nước là thúc đẩy AI có trách nhiệm, dựa trên quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu, minh bạch, trách nhiệm giải trình và lấy khách hàng làm trung tâm. AI có thể hỗ trợ cảnh báo, khuyến nghị, nhưng không được làm lu mờ trách nhiệm cuối cùng của con người và tổ chức tài chính, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng khẳng định.

Được biết, Digital Trust in Finance 2026 sẽ có các phiên Hội thảo chuyên đề đi sâu vào những thách thức mới của tài chính số như Generative AI, Deepfake, bảo vệ dữ liệu cá nhân, trách nhiệm của KOL trong lĩnh vực tài chính, cũng như quản trị niềm tin từ nội bộ doanh nghiệp đến trải nghiệm khách hàng.