AI và các siêu thương vụ định hình lại thị trường M&A toàn cầu

Thị trường M&A Việt Nam cũng đang cho thấy những đặc điểm tương đồng khi nhà đầu tư ngày càng chú trọng chất lượng doanh nghiệp. (Ảnh minh họa)

Điểm đáng chú ý là đà tăng trưởng của thị trường chủ yếu đến từ một số ít thương vụ quy mô rất lớn, trong khi tổng số giao dịch lại có xu hướng giảm khoảng 13%.

Theo PwC, các thương vụ có giá trị trên 5 tỷ USD hiện chiếm tới 48% tổng giá trị M&A toàn cầu, tăng mạnh so với mức 39% của năm 2025 và 26% của năm 2024. Nếu loại trừ nhóm giao dịch này, tổng giá trị M&A toàn cầu thực tế giảm khoảng 4%.

Diễn biến này phản ánh rõ mô hình thị trường "hình chữ K", khi tăng trưởng ngày càng tập trung vào các doanh nghiệp có tiềm lực tài chính lớn, trong khi phần còn lại của thị trường vẫn chịu áp lực từ chi phí vốn, định giá và những bất định kinh tế vĩ mô.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, bức tranh có phần khác biệt. Khu vực này chiếm khoảng 37% tổng số giao dịch toàn cầu nhưng chỉ đóng góp 16% tổng giá trị. Tuy nhiên, thị trường ít phụ thuộc hơn vào các siêu thương vụ, với tăng trưởng được hỗ trợ bởi nhiều giao dịch chiến lược ở quy mô đa dạng.

Theo PwC, thị trường M&A Việt Nam cũng đang cho thấy những đặc điểm tương đồng khi nhà đầu tư ngày càng chú trọng chất lượng doanh nghiệp, mức độ phù hợp với chiến lược đầu tư và khả năng tạo giá trị dài hạn.

Những thương vụ đầu tư vào các doanh nghiệp như Imexpharm, Bibica và Thiên Long cho thấy sức hút của các thương hiệu Việt đã có vị thế trên thị trường.

Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống như dược phẩm và hàng tiêu dùng, dòng vốn đang mở rộng sang hạ tầng, logistics, chuyển đổi năng lượng và sản xuất công nghệ cao. Các khoản đầu tư vào Pharmacity hay Dat Bike phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn đối với xu hướng chăm sóc sức khỏe, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

PwC cũng đánh giá các chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế của Việt Nam, trong đó có Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79, đang góp phần tạo môi trường thuận lợi để thu hút đầu tư tư nhân.

Ông Tiong Hooi Ong, Phó Tổng giám đốc PwC Việt Nam, nhận định giai đoạn tiếp theo của thị trường M&A Việt Nam sẽ chứng kiến các nhà đầu tư trở nên chọn lọc hơn, tập trung vào những lĩnh vực gắn với xu hướng dài hạn như tiêu dùng, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng và phát triển bền vững.

"Việt Nam không chỉ là thị trường có tiềm năng tăng trưởng mà còn là nơi nhiều chiến lược đầu tư khác nhau có thể tạo ra giá trị dài hạn", ông nói.

Báo cáo của PwC cho thấy AI không chỉ tạo ra một lĩnh vực đầu tư mới mà còn làm thay đổi cách thức phân bổ dòng vốn trên phạm vi toàn cầu.

Nguồn vốn hiện được đổ mạnh vào các mô hình AI tiên phong, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, hạ tầng số, năng lượng và các nền tảng kết nối. Đồng thời, thay vì chỉ tập trung vào các thương vụ thâu tóm để giành quyền kiểm soát, nhà đầu tư ngày càng ưu tiên các hình thức như đầu tư thiểu số, liên doanh và hợp tác chiến lược.

Theo PwC, AI đang buộc doanh nghiệp và nhà đầu tư phải đánh giá lại những ngành nghề có khả năng hưởng lợi hoặc chịu tác động mạnh từ công nghệ này, đồng thời tạo ra nhu cầu đầu tư mới đối với hạ tầng và các năng lực chuyên môn chuyên biệt.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng ngày càng rõ nét với các dự án đầu tư vào trung tâm dữ liệu quy mô lớn, hạ tầng điện toán đám mây và năng lực AI nhằm đáp ứng nhu cầu xử lý dữ liệu ngày càng tăng và thúc đẩy nền tảng số quốc gia.

Ông Tiong Hooi Ong cho rằng câu hỏi của thị trường hiện nay không còn là AI có thay đổi các ưu tiên đầu tư hay không, mà là tốc độ thay đổi sẽ diễn ra nhanh đến mức nào.

"Khi dòng vốn ngày càng hướng tới các doanh nghiệp ứng dụng AI và hạ tầng hỗ trợ AI, nhà đầu tư sẽ phải đưa ra những lựa chọn chiến lược về đầu tư, hợp tác và cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, phân bổ và sử dụng vốn hiệu quả, kỷ luật sẽ quan trọng không kém khả năng thực thi giao dịch", ông nhận định.

Theo PwC, trong bối cảnh kinh tế, địa chính trị và công nghệ tiếp tục biến động, khả năng thích ứng và chống chịu đang trở thành tiêu chí quan trọng trong các quyết định M&A.

Nhiều doanh nghiệp sử dụng các thương vụ M&A để củng cố chuỗi cung ứng, bổ sung năng lực chiến lược, mở rộng quy mô hoạt động và nâng cao sức cạnh tranh dài hạn.

Song song với đó, các công cụ AI hỗ trợ giao dịch đang giúp rút ngắn thời gian thu thập dữ liệu, phân tích và thẩm định doanh nghiệp. Tuy nhiên, PwC nhấn mạnh AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, còn các quyết định đầu tư quan trọng vẫn đòi hỏi đánh giá chuyên môn, năng lực quản trị và trách nhiệm giải trình của con người.

Theo PwC, trong giai đoạn dòng vốn ngày càng chọn lọc và cạnh tranh gay gắt, thành công của một thương vụ không chỉ phụ thuộc vào việc nhận diện đúng cơ hội đầu tư mà còn nằm ở khả năng triển khai giao dịch một cách kỷ luật, đánh giá đầy đủ các giả định về nguồn vốn, kế hoạch tạo giá trị và các kịch bản rủi ro trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.