AI và robot mở mô hình phát triển mới cho ngành dệt may châu Phi

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của tự động hóa cũng đặt ra thách thức lớn đối với mô hình công nghiệp hóa truyền thống dựa chủ yếu vào lực lượng lao động giá rẻ, vốn từng được xem là con đường phổ biến để các nền kinh tế đang phát triển xây dựng ngành dệt may xuất khẩu.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, trong nhiều thập niên, ngành may mặc toàn cầu đã dịch chuyển từ các nước công nghiệp phát triển sang những thị trường có chi phí lao động thấp hơn tại châu Á. Một số nước châu Phi, điển hình như Ethiopia và Benin, cũng kỳ vọng lặp lại mô hình này thông qua thu hút các nhà máy thâm dụng lao động, tận dụng lực lượng lao động trẻ dồi dào và mở rộng xuất khẩu. Tuy nhiên, AI, robot, in 3D và hệ thống sản xuất tự động đang làm thay đổi tương quan chi phí toàn cầu, có thể khiến sản xuất đặt gần thị trường tiêu thụ lớn trở nên cạnh tranh hơn.

Theo các ước tính được dẫn trong báo cáo, đến năm 2034, chi phí sản xuất một sản phẩm may mặc tại Mỹ bằng robot và công nghệ in 3D có thể thấp hơn chi phí sản xuất thủ công tại các quốc gia sử dụng hàng chục lao động. Điều này hàm ý rằng lợi thế lao động rẻ đơn thuần không còn đủ để bảo đảm khả năng thu hút đầu tư dệt may, đặc biệt khi các nhà sản xuất toàn cầu đòi hỏi thời gian giao hàng ngắn hơn, chất lượng ổn định, khả năng truy xuất nguồn gốc và sản xuất linh hoạt theo đơn hàng.

Dù vậy, giới nghiên cứu nhận định châu Phi không nhất thiết phải đi theo lộ trình công nghiệp hóa cũ. Ông Kennedy Chingeta, nhà nghiên cứu và nhà đầu tư AI tại Pretoria (Nam Phi), cho rằng các doanh nghiệp châu Phi có thể “nhảy cóc” qua một số tầng công nghệ cũ để áp dụng trực tiếp mô hình sản xuất thông minh dựa trên điện toán đám mây, dữ liệu và tự động hóa. AI có thể được ứng dụng vào lập kế hoạch sản xuất, kiểm tra chất lượng, thiết kế, dự báo nhu cầu, quản lý tồn kho, từ đó giúp cả các doanh nghiệp nhỏ có thể đạt được năng suất mà trước đây chỉ có ở những nhà máy quy mô lớn.

Ở cấp độ nhà máy, các cảm biến kết nối với hệ thống AI có thể theo dõi nhiệt độ, độ rung và hiệu suất vận hành của máy móc để dự báo hỏng hóc trước khi xảy ra, giảm thời gian ngừng sản xuất và kéo dài tuổi thọ thiết bị. Robot và thiết bị tự động có thể thực hiện các công việc lặp lại, nặng nhọc hoặc nguy hiểm như vận chuyển cuộn vải, cấp nguyên liệu, cắt vải và kiểm tra lỗi. Việc số hóa cũng hỗ trợ giảm lượng vải bị loại bỏ, tiết kiệm năng lượng, nâng tính nhất quán về chất lượng và rút ngắn thời gian đáp ứng đơn hàng.

Tuy nhiên, tự động hóa sẽ thay đổi cơ cấu việc làm thay vì chỉ tạo thêm việc làm theo mô hình sản xuất đại trà. Các vị trí may, cắt hoặc kiểm tra thủ công có thể giảm dần, trong khi nhu cầu tăng lên đối với kỹ thuật viên bảo trì, vận hành robot, phân tích dữ liệu, kiểm soát chất lượng, thiết kế số và quản lý chuỗi cung ứng. Với hơn 60% dân số châu Phi dưới 25 tuổi, việc đầu tư đào tạo kỹ năng chuyên sâu về AI, robot và sản xuất tiên tiến được xem là điều kiện then chốt để lực lượng lao động trẻ hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi này.

Giới chuyên gia cho rằng các chính phủ châu Phi cần kết hợp chính sách công nghiệp với chiến lược chuyển đổi số, trong đó ưu tiên phát triển hạ tầng điện và Internet ổn định, nâng kỹ năng số cho người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư nâng cấp công nghệ và hình thành các cụm đổi mới sáng tạo trong ngành dệt may. Trong khuôn khổ Nghị định thư Thương mại Số của Khu vực Thương mại Tự do châu Phi (AfCFTA), việc kết nối dữ liệu hải quan, logistics và thương mại xuyên biên giới cũng có thể giúp hàng dệt may châu Phi giảm chi phí giao dịch, nâng khả năng tiếp cận thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực lẫn toàn cầu.