AI vào lớp học: Kỳ vọng và thách thức

Tiếp cận công nghệ từ sớm

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ,

Nghị quyết 71

-NQ/TW của Bộ Chính trị đề ra định hướng quan trọng: Ðẩy mạnh chuyển đổi trong giáo dục và ứng dụng

trí tuệ nhân tạo

(AI) vào toàn bộ quá trình dạy và học. Ðây không đơn giản là chiến lược dài hạn, mà còn là yêu cầu cấp bách, buộc ngành giáo dục phải nhanh chóng đổi mới cách quản lý, tổ chức và truyền đạt tri thức. Ngày 15/4, UBND tỉnh Cà Mau phê duyệt Ðề án phát triển giáo dục số đến năm 2030, kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển rõ nét trong vận hành hệ thống giáo dục địa phương.

Trường Tiểu học Ngan Dừa được Sở Giáo dục và Ðào tạo tỉnh Cà Mau chọn thí điểm giáo dục AI, triển khai từ học kỳ II năm học 2025-2026. Nhà trường lồng ghép nội dung AI vào các môn học và hoạt động giáo dục, trong đó môn Tin học giữ vai trò nòng cốt. Nhà trường không đặt nặng yêu cầu lập trình, kỹ thuật phức tạp, mà ưu tiên trải nghiệm trực quan thông qua các công cụ miễn phí, mã nguồn mở. Ðồng thời, tổ chức dạy học theo chuyên đề như “Làm quen với trí tuệ nhân tạo quanh em”, “AI an toàn và có trách nhiệm”, cùng với Câu lạc bộ “Em khám phá AI”, hướng tới các cuộc thi sáng tạo, tạo môi trường học tập sinh động cho học sinh.

Học sinh Trường Tiểu học Ngan Dừa thuyết trình về AI.

AI giúp cá nhân hóa lộ trình học, tăng hứng thú học tập thông qua các nội dung tương tác. Việc tiếp cận AI sớm giúp các em hình thành năng lực số, tư duy logic, phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề. Ở bậc tiểu học, giáo dục AI góp phần định hình nhận thức đúng đắn: AI chỉ là công cụ do con người tạo ra để phục vụ cuộc sống, từ đó xây dựng thói quen sử dụng công nghệ an toàn, lành mạnh, có trách nhiệm. Với nhà trường, AI trở thành “trợ thủ” đắc lực giúp giáo viên thiết kế học liệu trực quan, đổi mới phương pháp giảng dạy, giảm tải công việc thủ công.

Bên cạnh lợi ích, việc ứng dụng AI ở bậc tiểu học cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức. Thực tế cho thấy, học sinh ban đầu tiếp cận khá hào hứng với phương pháp mới khi nội dung được thiết kế gần gũi, tăng cường thực hành qua trò chơi, hình ảnh trực quan. Sự tò mò được khơi gợi rõ nét khi các em tương tác với các ứng dụng AI như: nhận diện khuôn mặt, nhận diện đồ vật, trợ lý giọng nói, hay tạo sản phẩm học tập nhanh từ ý tưởng, kịch bản. Ðây là yếu tố góp phần tạo hứng thú, thúc đẩy tinh thần học tập ở học sinh.

Em Danh Gia Huy, Lớp 5A2, Trường Tiểu học Ngan Dừa, cho biết: “Học AI rất vui vì có thể tạo ra hình ảnh, clip sinh động trong các bài học. Lúc đầu hơi khó nhưng thầy hướng dẫn, em hiểu và làm được”. Cùng lớp, em Trần Phú Vinh cho biết: “Em thích nhất là có thể dùng AI để tạo ra những thứ theo ý mình”.

Học sinh thảo luận về bài học AI tại lớp.

Áp lực hạ tầng, năng lực và bài toán sử dụng AI hiệu quả

Tuy nhiên, việc triển khai cũng gặp không ít khó khăn. Một bộ phận học sinh có hoàn cảnh khó khăn, ít tiếp cận công nghệ tại nhà nên còn bỡ ngỡ khi làm quen với AI. Bên cạnh đó, nhận thức về an toàn thông tin của các em còn hạn chế, dễ vô tình chia sẻ dữ liệu cá nhân như địa chỉ, mật khẩu khi sử dụng AI mà chưa có sự cho phép của người lớn. Nếu thiếu hướng dẫn, giám sát chặt chẽ, học sinh cũng có nguy cơ phụ thuộc vào AI, ảnh hưởng đến khả năng tư duy độc lập.

Rào cản lớn nhất hiện nay là cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ. Việc dạy AI đòi hỏi phòng máy được trang bị đầy đủ thiết bị với kết nối Internet ổn định, trong khi nguồn lực đầu tư còn hạn chế.

Thầy Nguyễn Nhật Linh, giáo viên môn Tin học, Bí thư Chi đoàn Trường Tiểu học Ngan Dừa

Bên cạnh đó, năng lực cũng là thách thức khi giáo viên cần được tập huấn chuyên sâu về kiến thức, kỹ năng khai thác và phương pháp lồng ghép AI. Các rủi ro như: rò rỉ dữ liệu cá nhân, vi phạm quyền riêng tư, hay nguy cơ AI cung cấp thông tin sai lệch, thiên vị cũng đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ".

Ở góc độ phụ huynh, nhiều băn khoăn được đặt ra về nguy cơ học sinh phụ thuộc vào AI, giảm khả năng tư duy độc lập và tính thực chất trong học tập. Chị Trần Thị Ðậm chia sẻ: “Con tôi đã quen tra cứu bằng AI, nhưng không chắc cháu hiểu bài hay chỉ sao chép”. Anh Nguyễn Chánh Nghĩa cũng cho rằng việc học AI phụ thuộc nhiều vào thiết bị, Internet và khả năng hỗ trợ của gia đình - điều không phải nhà nào cũng đáp ứng.

Học sinh Trường Tiểu học Ngan Dừa đạt giải Khuyến khích cuộc thi sáng tạo AI tại Cần Thơ.

Theo các ý kiến, vấn đề không nằm ở việc có nên dùng AI, mà là cách sử dụng. Nếu triển khai đúng hướng, AI sẽ trở hỗ trợ cá nhân hóa việc học, giảm tải cho giáo viên và nâng cao chất lượng giáo dục; ngược lại, nếu thiếu kiểm soát, có thể ảnh hưởng đến năng lực tự học của học sinh.

Ông Nguyễn Văn Nguyên, Giám đốc Sở Giáo dục và Ðào tạo, cho rằng, ngành giáo dục cần xây dựng lộ trình đầu tư hạ tầng đồng bộ; tăng cường tập huấn, sinh hoạt chuyên môn cho giáo viên; đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa, hợp tác với doanh nghiệp công nghệ để hỗ trợ nhà trường. Việc triển khai phải linh hoạt, phù hợp thực tiễn, không gây áp lực cho giáo viên và học sinh.

Ðề án giáo dục số tại Cà Mau là bước đi cần thiết để bắt kịp xu thế. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả, cần đồng bộ từ đào tạo giáo viên, hỗ trợ phụ huynh đến xây dựng môi trường học tập nơi công nghệ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế con người. Bởi cốt lõi của giáo dục vẫn là hình thành tư duy, nhân cách và năng lực tự học cho học sinh.