Âm nhạc kể câu chuyện văn hóa Thái Nguyên

Hát Sli không chỉ mang đến những thanh âm riêng có mà còn phản ánh thế giới quan của người Nùng Phàn Slình.

Từ mạch nguồn dân gian đến những giai điệu quê hương

Có những câu chuyện về quê hương không chỉ được lưu giữ trong trang sách, những di tích lịch sử hay phong tục truyền thống, mà còn ngân lên qua tiếng hát, tiếng đàn.

Ở Thái Nguyên, nơi hội tụ nhiều sắc màu văn hóa của các dân tộc, âm nhạc từ lâu đã trở thành một phần của đời sống cộng đồng, gắn với lao động sản xuất, sinh hoạt tinh thần và những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời mỗi con người.

Trong không gian văn hóa ấy, những làn điệu Then của người Tày, Nùng cùng tiếng đàn Tính, những điệu hát dân gian: hát Sli của người Nùng Phàn Slình hay hát Sấng cọ của người Sán Chay... không chỉ mang đến những thanh âm riêng có mà còn phản ánh thế giới quan, phong tục, tập quán và tình cảm của mỗi cộng đồng.

Mỗi làn điệu mang theo một lớp "trầm tích" văn hóa. Đó có thể là câu hát được cất lên trong sinh hoạt cộng đồng, tiếng đàn vang giữa bản làng hay những giai điệu gắn với nghi lễ truyền thống.

Qua thời gian, bằng sự trao truyền của các nghệ nhân và những người yêu văn hóa dân gian, các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống, trở thành sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại.

Tiếng Tính, câu Then vang lên trong Lễ khai mạc Đại hội Thể dục thể thao tỉnh Thái Nguyên lần thứ X năm 2026.

Em Trần Phương Đằng, sinh viên Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật Việt Bắc, chia sẻ: Đối với em, những làn điệu dân ca và nhạc cụ truyền thống không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng những câu chuyện về lịch sử, phong tục và đời sống của đồng bào các dân tộc. Qua quá trình học tập, tìm hiểu và thực hành âm nhạc, em càng thêm yêu, tự hào về bản sắc văn hóa quê hương. Em mong muốn có thể góp một phần sức trẻ để gìn giữ, lan tỏa những giá trị ấy, để âm nhạc truyền thống không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà còn tiếp tục đến với nhiều bạn trẻ hôm nay.

Từ nền tảng văn hóa dân gian, âm nhạc Thái Nguyên tiếp tục được bồi đắp qua những sáng tác mới, phản ánh nhịp sống và sự đổi thay của quê hương. Những ca khúc như “Chiều quê hương”, “Khúc tình xanh”, “Một chút”, " Về Thái Nguyên cùng em", "Hữu tình Ba Bể"… mang đến những sắc thái cảm xúc riêng, thể hiện tình yêu quê hương, con người và những rung động bình dị trong cuộc sống.

Qua góc nhìn và cảm xúc của người nghệ sĩ, mỗi tác phẩm không chỉ góp thêm thanh âm cho đời sống âm nhạc địa phương mà còn lưu giữ những ký ức, tình cảm và dấu ấn văn hóa của Thái Nguyên qua từng chặng đường phát triển.

Từ nền tảng văn hóa dân gian, âm nhạc Thái Nguyên tiếp tục được bồi đắp qua những sáng tác mới, phản ánh nhịp sống và sự đổi thay của quê hương.

Để những giai điệu mãi ngân vang

Nếu âm nhạc dân gian lưu giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ thì các sáng tác đương đại lại góp phần kể câu chuyện Thái Nguyên trong nhịp sống hôm nay.

Từ những miền quê đang đổi thay đến không gian đô thị ngày càng phát triển, từ vùng chè xanh đến những bản làng giàu bản sắc, cuộc sống luôn mở ra những nguồn cảm hứng mới cho sáng tạo nghệ thuật.

Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Tuyết, Chi hội phó Chi hội Âm nhạc Thái Nguyên, cho biết: Trong hành trình lưu giữ và phát triển, vai trò của nghệ nhân, nhạc sĩ, ca sĩ và những người làm công tác văn hóa đặc biệt quan trọng. Họ không chỉ biểu diễn hay sáng tác mà còn góp phần đưa các giá trị truyền thống đến gần hơn với công chúng.

Việc sưu tầm, nghiên cứu, truyền dạy dân ca; tổ chức các chương trình biểu diễn; duy trì hoạt động văn nghệ quần chúng và tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận di sản là những cách thiết thực để âm nhạc truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên di sản trong một không gian khép kín. Điều quan trọng là làm sao để những làn điệu truyền thống vẫn được thực hành đúng với giá trị vốn có, đồng thời tìm được cách tiếp cận phù hợp với công chúng hiện đại. 

Đối với thế hệ trẻ, âm nhạc cũng là một cách tiếp cận văn hóa tự nhiên và giàu cảm xúc. Qua việc học hát, chơi nhạc cụ, tham gia câu lạc bộ nghệ thuật hoặc tìm hiểu những ca khúc về quê hương, các em có cơ hội khám phá lịch sử, phong tục và những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Khi người trẻ hiểu và yêu những giai điệu của quê hương, di sản sẽ không chỉ được gìn giữ bằng trách nhiệm mà còn được tiếp nối bằng niềm tự hào.

Đối với thế hệ trẻ, âm nhạc cũng là một cách tiếp cận văn hóa tự nhiên và giàu cảm xúc.

Âm nhạc cũng mở ra nhiều cơ hội kết nối văn hóa với phát triển du lịch. Một làn điệu dân ca trong không gian bản làng, tiếng đàn Tính giữa miền non xanh hay những ca khúc về xứ Trà vang lên giữa đồi chè có thể tạo nên những trải nghiệm đáng nhớ đối với du khách.

Qua đó, văn hóa không chỉ được giới thiệu bằng hình ảnh hay lời thuyết minh mà còn được cảm nhận bằng cảm xúc, bằng sự rung động trước những thanh âm mang đậm dấu ấn địa phương.

Trong dòng chảy không ngừng của đời sống, mỗi vùng đất đều có cách riêng để kể câu chuyện về mình. Với Thái Nguyên, đó là câu chuyện được dệt nên từ tiếng đàn, lời ca, từ những làn điệu dân gian thấm đẫm bản sắc đến những sáng tác mới mang hơi thở thời đại. Những giai điệu ấy vừa lưu giữ ký ức, vừa phản ánh sức sống của quê hương đang đổi thay.