Âm nhạc kể chuyện di sản, đánh thức bản sắc Thành phố Sáng tạo

Không gian Thăng Long xưa được tái hiện qua âm nhạc, ánh sáng và nghệ thuật trình diễn. Ảnh: BTC

Đưa di sản vào nhịp sống âm nhạc đương đại

Theo Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội Nguyễn Thị Ngọc Hòa, khác với một chương trình biểu diễn thông thường, “Kết nối di sản - Kiến tạo tương lai” được xây dựng như một vở diễn có cốt truyện xuyên suốt. Hình tượng “chuyến tàu xuyên không gian và thời gian” đưa khán giả đi qua những dấu mốc quan trọng của âm nhạc Hà Nội, từ thanh âm dân gian Thăng Long xưa, sự hình thành của tân nhạc, âm nhạc thời kháng chiến đến những biến chuyển của nhạc trẻ, rock Việt và các dòng nhạc đương đại.

Chương trình được kết cấu thành 9 chặng nghệ thuật liên hoàn, tái hiện dòng chảy hơn một thế kỷ của âm nhạc Hà Nội, gồm: “Thanh âm nguồn cội”; “Tiếng gọi tân nhạc và không khí trước cách mạng”; “Âm hưởng kháng chiến và khát vọng hòa bình”; “Thời kỳ bao cấp, hậu bao cấp và nhạc quốc tế”; “Làn sóng nhạc trẻ và sự trỗi dậy của tân âm nhạc Đổi mới”; “Bùng nổ rock Việt và tinh thần đại chúng hóa”; “Sự đa dạng hóa và không gian âm nhạc đương đại”; “Cuộc biến cố xuyên không và đi tìm căn cước”; “Ký ức quy tụ và khép lại để mở ra tương lai”.

Chương trình tái hiện dòng chảy âm nhạc Hà Nội qua nhiều thế hệ. Ảnh: BTC

Mở đầu chương trình là “Thanh âm nguồn cội”, đưa khán giả trở về không gian đình làng, ca quán, chợ cổ Thăng Long qua những làn điệu ca trù, hát xẩm và các loại hình diễn xướng dân gian từng góp phần tạo nên đời sống văn hóa Kinh kỳ.

Từ nền tảng ấy, chương trình chuyển sang giai đoạn hình thành tân nhạc Hà Nội, tái hiện không khí của đời sống đô thị và tầng lớp trí thức Tây học cuối thập niên 1930. Đây cũng là thời điểm âm nhạc Việt Nam tiếp nhận những ảnh hưởng mới từ phương Tây, nhưng vẫn tìm cách giữ lại tâm hồn và bản sắc Việt.

Dòng chảy âm nhạc tiếp tục đi qua những năm tháng kháng chiến, thời kỳ đất nước chia cắt, thống nhất và tái thiết. Những ca khúc gắn với nhiều thế hệ người Hà Nội được trình diễn trong không gian kết hợp âm nhạc, sân khấu, hình ảnh tư liệu, ánh sáng và hiệu ứng thị giác, tạo nên những lát cắt về một Hà Nội kiên cường, giàu khát vọng nhưng cũng đầy chất lãng mạn.

Một phần đáng chú ý của chương trình là hành trình âm nhạc Hà Nội trong thời kỳ đổi mới và hội nhập. Từ những ký ức về băng cassette nhạc quốc tế, âm nhạc Tây Âu, Đông Âu đến sự xuất hiện của nhạc trẻ, rock Việt, pop, indie, jazz, acoustic..., chương trình tái hiện sự chuyển động của đời sống âm nhạc Thủ đô khi những luồng văn hóa mới ngày càng tác động mạnh mẽ đến thị hiếu và cách thức sáng tạo của công chúng.

Phần trình diễn của các nghệ sĩ trẻ mang đến sắc màu mới cho di sản âm nhạc Thủ đô. Ảnh: BTC

Qua từng chặng, âm nhạc không chỉ được nhìn như một dòng chảy nghệ thuật mà còn như một phần ký ức đô thị. Những thay đổi trong đời sống xã hội, công nghệ và thị hiếu công chúng được phản chiếu qua từng giai đoạn, cho thấy sức sống và khả năng thích ứng của âm nhạc Hà Nội.

Khi di sản trở thành “sợi dây” tìm lại căn cước

Cao trào của chương trình nằm ở chặng “Cuộc biến cố xuyên không và đi tìm căn cước”. Nhân vật chính lạc giữa một Hà Nội giả tưởng sau biến cố và đứng trước câu hỏi về nguồn cội. Trong hành trình ấy, những thanh âm truyền thống, đặc biệt là hát xẩm, trở thành sợi dây kết nối nhân vật với ký ức và giúp nhận diện lại căn cước văn hóa.

Sức sống của âm nhạc truyền thống trong không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội. Ảnh: BTC

Chương trình khép lại bằng màn hòa diễn giữa nghệ thuật truyền thống và âm nhạc đương đại. Các thanh âm tưởng như thuộc về những thời đại khác nhau cùng xuất hiện trên một sân khấu, tạo nên hình ảnh về sự tiếp nối: Di sản không dừng lại ở việc lưu giữ ký ức mà có thể trở thành chất liệu cho sáng tạo hôm nay và tương lai.

Một điểm nhấn khác là việc lần đầu đưa lên sân khấu một số hiện vật âm nhạc có giá trị lịch sử, trong đó có bộ trống từng được sử dụng trong tour diễn đầu tiên của nhóm nhạc Boney M tại Hà Nội, bộ ampli bass gắn với RockStorm trong nhiều năm, bộ cabinet Marshall 1960 và cây đàn từng được sử dụng để thu âm album đầu tiên của ban nhạc Bức Tường.

Những hiện vật này, từ vị trí của những vật lưu giữ trong đời sống âm nhạc, trở thành một phần của câu chuyện sân khấu. Qua đó, lịch sử âm nhạc đương đại được kể bằng cả ký ức vật chất và trải nghiệm nghệ thuật.

Ban Tổ chức tặng hoa, trao giấy chứng nhận cho các nghệ sĩ có đóng góp vào thành công của chương trình. Ảnh: BTC

Chương trình quy tụ nhiều nghệ sĩ, ban nhạc, câu lạc bộ và cộng đồng sáng tạo trẻ đến từ các trường học, đơn vị đào tạo và không gian nghệ thuật trên địa bàn Hà Nội như: Câu lạc bộ Văn nghệ Trường THPT Nhân Chính, Câu lạc bộ Le Stella - Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu, Cộng đồng The Graduation, Câu lạc bộ Guitar Trường Đại học Y Hà Nội, VP Artist, Đại học FPT, Sa Đà Audio, Nhóm Xẩm 48h, Ban nhạc Bèo, SoA Music...

Sự tham gia của các cộng đồng sáng tạo trẻ tạo nên diện mạo đa dạng cho chương trình, đồng thời cho thấy một lớp công chúng mới đang chủ động tiếp cận di sản bằng những phương thức khác. Ở đó, người trẻ không chỉ là khán giả mà còn trực tiếp tham gia sáng tạo, trình diễn và kể lại câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ của thế hệ mình.