Ấn Độ tung tên lửa Akash vào “sân nhà” của Nga và Trung Quốc

Một tên lửa Akash được phóng thử ở độ cao rất thấp tại bang Odisha của Ấn Độ vào năm 2014. Ảnh: AFP.

Ấn Độ đã bán hệ thống tên lửa phòng không Akash cho Tajikistan và Turkmenistan, qua đó tạo được chỗ đứng tại Trung Á trong bối cảnh New Delhi đang tìm cách vươn lên trở thành một trong những nước xuất khẩu vũ khí lớn trên thế giới.

Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Rajesh Kumar Singh xác nhận các thương vụ mới nhất vào thứ Năm tuần trước, đồng thời hé lộ rằng hệ thống Akash còn nhận được sự quan tâm từ nhiều quốc gia khác. Ông gọi Akash là “một trong những câu chuyện thành công của chúng tôi”.

Do Cơ quan Nghiên cứu và Phát triển Quốc phòng Ấn Độ (DRDO) phát triển, Akash là hệ thống tên lửa đất đối không tầm ngắn do nước này tự sản xuất. Hệ thống có khả năng đồng thời tấn công nhiều mục tiêu và được tích hợp các tính năng bảo vệ trước tác chiến gây nhiễu điện tử.

Theo Bộ Quốc phòng Ấn Độ, Akash có thể đánh chặn các mục tiêu trên không ở độ cao từ 100 m đến 20 km, với tầm hoạt động từ 4,5 đến 25 km. Mỗi quả tên lửa dài 5,87 m, nặng khoảng 710 kg và sử dụng phương thức dẫn đường bằng lệnh để bám bắt mục tiêu.

Chương trình Akash cũng liên tục được nâng cấp với những biến thể mới như Akash Prime và Akash-NG, được trang bị cảm biến hiện đại hơn cùng nhiều cải tiến khác.

Việc Akash tiến vào Trung Á diễn ra trong bối cảnh Ấn Độ đẩy mạnh xuất khẩu các hệ thống phòng không tới khu vực vốn lâu nay nằm dưới ảnh hưởng của Nga, trong khi Trung Quốc ngày càng mở rộng thị phần.

Armenia trở thành khách hàng quốc tế đầu tiên của Akash vào năm 2022. Theo Atul Kumar, chuyên gia thuộc chương trình nghiên cứu chiến lược của Observer Research Foundation tại New Delhi, Yerevan bị thu hút bởi chi phí tương đối thấp của hệ thống, trong khi Nga gặp khó khăn về nguồn cung vũ khí và đối thủ Azerbaijan ngày càng sở hữu nhiều UAV.

Đối với Tajikistan và Turkmenistan, ông Kumar cho rằng việc mua Akash giúp hai nước đa dạng hóa nguồn cung vũ khí, giảm sự phụ thuộc vào Nga và Trung Quốc.

“Turkmenistan đã mua một số hệ thống phòng không của Trung Quốc. Akash được kỳ vọng sẽ bổ sung cho những hệ thống này, đảm nhiệm vai trò ở tầng phòng không trung gian”, ông nói.

Theo ông Kumar, đối với Nga, việc Ấn Độ bước vào thị trường quốc phòng Trung Á có thể vẫn là lựa chọn dễ chấp nhận hơn so với việc các nước trong khu vực tiến gần hơn tới tiêu chuẩn quân sự của NATO hoặc Trung Quốc.

Tuy nhiên, sự xuất hiện ngày càng nhiều của khí tài quân sự Ấn Độ ở sườn phía tây của Trung Quốc chắc chắn không phải diễn biến được Bắc Kinh hoan nghênh. Trung Quốc vốn đang tìm cách củng cố vị thế nhà cung cấp trang thiết bị quân sự được các nước Trung Á ưu tiên lựa chọn.

“Ấn Độ đang tích cực thúc đẩy xuất khẩu quốc phòng, đồng thời mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân thông qua nhiều chính sách, ưu đãi và hành lang công nghiệp quốc phòng”, ông Kumar nói.

Các hệ thống tên lửa Akash được trưng bày tại lễ duyệt binh kỷ niệm 76 năm Ngày Cộng hòa của Ấn Độ ở New Delhi năm ngoái. Ảnh: Anadolu.

Lựa chọn thứ ba

Xuất khẩu vũ khí của Nga đã giảm kể từ khi nước này phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine. Tuy nhiên, dữ liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) cho thấy Moscow vẫn là nhà cung cấp vũ khí chủ chốt cho Trung Á.

Dù vậy, Trung Quốc được cho là đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách, đặc biệt tại Uzbekistan và Turkmenistan.

Theo SIPRI, Kazakhstan đã nhận 11% lượng vũ khí chủ lực xuất khẩu của Nga trong giai đoạn 2020-2024. Trong khi đó, Tajikistan vẫn phụ thuộc đáng kể vào trang thiết bị và hỗ trợ quân sự từ Nga.

Armenia lại đang đi theo hướng khác khi giảm mua vũ khí Nga và tìm đến những nhà cung cấp mới như Ấn Độ và Pháp.

Rahul Wankhede, chuyên viên phân tích nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu và Phân tích Quốc phòng Manohar Parrikar của Ấn Độ, cho rằng Akash mang đến năng lực phòng không cao cấp với chi phí chỉ bằng một phần so với các hệ thống phương Tây.

“Hệ thống này được bảo đảm bởi các dây chuyền sản xuất trong nước... cùng những đơn hàng bổ sung từ chính lực lượng vũ trang Ấn Độ. Điều đó giúp các khách hàng tiềm năng yên tâm về độ ổn định của chuỗi cung ứng, khả năng bổ sung nhanh chóng và một chương trình đào tạo toàn diện”, ông Wankhede nói.

Theo ông, ngoài việc cung cấp khí tài do chính mình sản xuất, Ấn Độ còn có thể hỗ trợ các nước Trung Á như Tajikistan và Turkmenistan vận hành những hệ thống có nguồn gốc từ Nga.

“Đây là lợi thế kép cho cả hai bên”, ông nói.

Ông Wankhede nhận định, khác với Trung Quốc, Nga hay Mỹ, Ấn Độ không tìm cách tạo ra sự phụ thuộc thông qua hoạt động bán vũ khí. Điều này có thể khiến New Delhi trở thành đối tác hấp dẫn đối với những quốc gia muốn cân bằng các mối quan hệ chiến lược.

“Akash sẽ có cơ sở khách hàng quốc tế rộng hơn trong tương lai vì đây là một hệ thống thuần túy mang tính phòng thủ. Điều này đánh dấu sự nổi lên của Ấn Độ với tư cách một nhà xuất khẩu quốc phòng đáng tin cậy trên trường quốc tế”, ông nói.

Một chiếc xe tăng trang bị tên lửa phòng không Akash diễu hành qua New Delhi vào năm 2004. Ảnh: AFP.

“Đã được kiểm chứng trên chiến trường”

Aleksei Zakharov, chuyên gia tại Observer Research Foundation ở New Delhi, cho rằng việc Nga hiện phải ưu tiên duy trì nguồn tên lửa đất đối không cho nhu cầu của chính mình đã tạo ra một khoảng trống để Ấn Độ chen chân vào thị trường.

“Sau khi mua các hệ thống Akash-1S, Tajikistan và Turkmenistan, tương tự Armenia, nhiều khả năng sẽ cân nhắc nhập khẩu thêm các trang thiết bị quân sự khác của Ấn Độ, trong đó có radar, pháo binh và tên lửa”, ông Zakharov nói.

Antoine Levesques, chuyên gia cao cấp về quốc phòng Nam Á và Trung Á tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho rằng một trong những điểm hấp dẫn của Akash là đây “là một hệ thống đã được kiểm chứng trên chiến trường”. Ông đề cập tới việc Akash được sử dụng trong cuộc xung đột trên không ngắn ngủi giữa Ấn Độ và Pakistan hồi năm ngoái.

“Các thương vụ xuất khẩu Akash là bằng chứng bổ sung cho thấy hoạt động xuất khẩu trang thiết bị quốc phòng của Ấn Độ đang tăng tốc”, ông nói.

Theo Levesques, phản hồi từ những khách hàng nước ngoài sẽ giúp Ấn Độ tiếp tục hoàn thiện các sản phẩm quốc phòng khác mà nước này đang chuẩn bị đưa ra thị trường quốc tế.

Rajiv Kumar Narang, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu và Phân tích Quốc phòng Manohar Parrikar, cho rằng quan hệ hữu nghị của Ấn Độ với các nước Trung Á tạo điều kiện để New Delhi xây dựng hình ảnh một đối tác quốc phòng đáng tin cậy.

Ông cho biết Ấn Độ muốn tăng mạnh xuất khẩu quốc phòng, nhưng quá trình này sẽ cần thời gian khi New Delhi tiếp tục cải thiện và hoàn thiện các sản phẩm của mình.

Hiện Ấn Độ đứng thứ 31 thế giới về xuất khẩu vũ khí, với lượng vũ khí được xuất khẩu trong năm tài chính vừa qua ước tính trị giá khoảng 4 tỷ USD.

C. Uday Bhaskar, Giám đốc tổ chức nghiên cứu Society for Policy Studies và là cựu sĩ quan hải quân Ấn Độ, cho rằng với vị thế hiện nay, Ấn Độ vẫn chỉ là một “nhà xuất khẩu ở quy mô khiêm tốn” và khó có khả năng tìm cách cạnh tranh trực tiếp với Nga.

Theo ông, do hai nước đang hợp tác phát triển tên lửa BrahMos, New Delhi sẽ “tiến hành một cách thận trọng”.

Tuy nhiên, ông cho rằng cạnh tranh với Trung Quốc lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.