An Giang - Sắc màu văn hóa, sức sống đất và người - Kỳ 3: Văn hóa bắt đầu từ mỗi xã, phường

Muốn văn hóa được gìn giữ lâu dài, trước hết phải bắt đầu từ cộng đồng - nơi phong tục, tập quán, nghề truyền thống và nếp sinh hoạt được hình thành, trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ không gian lưu giữ hiện vật, đội nhạc ngũ âm đến mô hình du lịch cộng đồng, những cách làm ở cơ sở đang góp phần gìn giữ bản sắc, đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống người dân.

Học sinh Khmer tập luyện nhạc ngũ âm tại chùa.

Học sinh Khmer tập luyện nhạc ngũ âm tại chùa.

Gìn giữ giá trị bản địa

Tại xã Gò Quao, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 44% dân số, văn hóa Khmer hiện diện trong đời sống qua những ngôi chùa, lễ hội truyền thống và sinh hoạt cộng đồng. Trên địa bàn xã có 4 chùa Phật giáo Nam tông Khmer. Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, các ngôi chùa còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa, kết nối cộng đồng và trao truyền truyền thống cho thế hệ trẻ.

Tại chùa Sóc Sâu, mô hình nhà trưng bày hiện vật truyền thống được hình thành từ năm 2021, hiện lưu giữ hơn 100 hiện vật, chủ yếu là nông cụ và vật dụng sinh hoạt gia đình của đồng bào Khmer xưa. Mỗi hiện vật gắn với một phần ký ức về lao động, sản xuất và nếp sống của ông bà.

Đáng chú ý, không gian trưng bày không chỉ được tạo dựng từ sự vận động của nhà chùa mà còn có sự đóng góp tự nguyện của người dân. Nhiều Phật tử mang những kỷ vật gắn bó với gia đình đến trao tặng, cùng chung tay lưu giữ vốn văn hóa của cộng đồng.

Không gian trưng bày lưu giữ nhiều hiện vật gắn với đời sống sinh hoạt, lao động và văn hóa truyền thống tại chùa Sóc Sâu.

Không gian trưng bày lưu giữ nhiều hiện vật gắn với đời sống sinh hoạt, lao động và văn hóa truyền thống tại chùa Sóc Sâu.

Đại đức Danh Hạnh, Trụ trì chùa Sóc Sâu, chia sẻ: “Nhà chùa muốn lưu giữ những vật dụng gắn với đời sống của ông bà để thế hệ trẻ hiểu hơn về văn hóa truyền thống. Khi biết nhà chùa trưng bày hiện vật, nhiều phật tử tự nguyện mang kỷ vật của gia đình đến đóng góp để con cháu tìm hiểu và thêm yêu văn hóa dân tộc”.

Không chỉ lưu giữ những dấu tích của quá khứ, chùa Sóc Sâu còn tạo điều kiện để văn hóa Khmer tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay thông qua đội nhạc ngũ âm với gần 20 thành viên, chủ yếu từ 12 - 16 tuổi. Các em được tiếp cận, tập luyện những nhạc cụ truyền thống, từng bước làm quen với nghệ thuật âm nhạc dân gian của dân tộc mình. Đây cũng là cách để tiếng nhạc ngũ âm không chỉ vang lên trong các dịp lễ hội mà còn được nuôi dưỡng trong thế hệ trẻ.

Nghệ nhân Ưu tú Danh Tiền cho biết: “Nhạc ngũ âm là nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Khmer, cần được truyền dạy cho thế hệ trẻ. Tôi rất vui khi các em ở chùa Sóc Sâu yêu thích và tích cực tập luyện. Mong các em tiếp tục gắn bó để tiếng nhạc truyền thống luôn vang lên trong các dịp lễ hội và sinh hoạt cộng đồng”.

Nghệ thuật văn hóa truyền thống Khmer thu hút đông đảo bạn trẻ thuộc nhiều dân tộc tham gia biểu diễn, góp phần giao lưu, gắn kết cộng đồng và lan tỏa bản sắc văn hóa An Giang.

Nghệ thuật văn hóa truyền thống Khmer thu hút đông đảo bạn trẻ thuộc nhiều dân tộc tham gia biểu diễn, góp phần giao lưu, gắn kết cộng đồng và lan tỏa bản sắc văn hóa An Giang.

Từ việc phật tử tự nguyện góp hiện vật đến các em nhỏ tham gia đội nhạc ngũ âm, có thể thấy người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà đang trực tiếp góp sức gìn giữ văn hóa. Để những hoạt động này duy trì, chính quyền địa phương quan tâm hỗ trợ kinh phí đóng mới ghe ngo, mua nhạc cụ ngũ âm, trang phục biểu diễn và phối hợp thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ.

Phó Chủ tịch UBND xã Gò Quao Nguyễn Tấn Phát cho biết: “Xã xác định bảo tồn văn hóa Khmer phải gắn với đời sống cộng đồng, phát huy vai trò của các chùa Phật giáo Nam tông, nghệ nhân và người dân. Địa phương phân bổ vốn để thực hiện bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch. Qua đó, tạo điều kiện để người dân, nhất là thế hệ trẻ, tham gia gìn giữ, thực hành và tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc”.

Xã Châu Phong gìn giữ giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Xã Châu Phong gìn giữ giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong Nguyễn Văn Hợp, địa phương triển khai đề án phát triển du lịch cộng đồng theo chuỗi giá trị, dựa trên bản sắc văn hóa dân tộc Chăm và chuyển đổi số đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035.

Điểm đáng chú ý của định hướng này là kết nối những giá trị vốn có trong đời sống người Chăm thành các hoạt động phục vụ du lịch, từ nghề dệt thổ cẩm, thủ công mỹ nghệ, ẩm thực Halal đến không gian văn hóa, tôn giáo, nông nghiệp sạch và lưu trú. Người dân không chỉ tham gia giới thiệu văn hóa mà còn có cơ hội trực tiếp cung cấp sản phẩm, dịch vụ và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Đến năm 2030, Châu Phong đặt mục tiêu đón khoảng 60.000 lượt khách, trong đó có 8.000 lượt khách quốc tế; nâng thời gian lưu lại bình quân lên 4,5 giờ, mức chi tiêu 450.000 đồng/lượt, doanh thu khoảng 27 tỷ đồng/năm. Số hộ đồng bào Chăm tham gia chuỗi giá trị dự kiến tăng lên 150 hộ, cùng 15 cơ sở homestay đạt chuẩn. Đây là những mục tiêu đặt ra cho quá trình phát triển sắp tới, hướng đến việc vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa duy trì những giá trị văn hóa đặc trưng của cộng đồng.

Cộng đồng là chủ thể

An Giang là vùng đất hội tụ, giao thoa văn hóa của nhiều dân tộc, với những di sản, nghề truyền thống và phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

An Giang là vùng đất hội tụ, giao thoa văn hóa của nhiều dân tộc, với những di sản, nghề truyền thống và phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Ở An Giang, mỗi địa phương có cách làm khác nhau nhưng cùng hướng đến việc phát huy vai trò của người dân trong bảo tồn văn hóa. Nếu những hiện vật ở chùa Sóc Sâu được gìn giữ từ sự đóng góp của phật tử, đội nhạc ngũ âm được duy trì nhờ sự tham gia của lớp trẻ thì tại Châu Phong, nghề dệt, ẩm thực và không gian văn hóa Chăm được kết nối với hoạt động du lịch. Những cách làm này cho thấy bảo tồn văn hóa sẽ có sức sống khi gắn với nhu cầu, sự tham gia và lợi ích thiết thực của cộng đồng.

Đây cũng là tinh thần của chủ trương mỗi xã, phường, đặc khu lựa chọn ít nhất một hoạt động, sản phẩm, câu chuyện hoặc không gian văn hóa đặc trưng để quảng bá. Thay vì triển khai dàn trải, mỗi địa phương cần nhận diện đúng thế mạnh, lựa chọn giá trị tiêu biểu và xây dựng cách làm phù hợp với điều kiện thực tế. Khi được cộng đồng chung tay gìn giữ và phát huy, những giá trị ấy không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần mà còn có thể trở thành điểm nhấn trong phát triển du lịch, kinh tế địa phương.

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang Nguyễn Khánh Hiệp cho biết, di sản văn hóa là tài sản quý giá, góp phần gắn kết cộng đồng, bồi đắp bản sắc dân tộc và kết nối các thế hệ. An Giang có kho tàng di sản đa dạng của các dân tộc Kinh, Khmer, Chăm, Hoa, từ nghệ thuật Dì Kê, trống Chhay-dăm, đua ghe ngo, dệt thổ cẩm đến các lễ hội, di tích tôn giáo, tín ngưỡng. Tỉnh quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc trưng của từng địa phương, dân tộc, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia các hoạt động văn hóa tại cơ sở.

Các hoạt động giao lưu, biểu diễn văn hóa truyền thống góp phần thắt chặt tình đoàn kết, lan tỏa bản sắc và vun đắp sức sống văn hóa trong cộng đồng các dân tộc An Giang.

Các hoạt động giao lưu, biểu diễn văn hóa truyền thống góp phần thắt chặt tình đoàn kết, lan tỏa bản sắc và vun đắp sức sống văn hóa trong cộng đồng các dân tộc An Giang.

Đến nay, 100% xã, phường, đặc khu đều có nhà văn hóa, thư viện hoặc điểm sinh hoạt cộng đồng. Đây là những không gian quan trọng để tổ chức hoạt động văn hóa, kết nối người dân và đưa các giá trị truyền thống đến gần hơn với đời sống. “Tỉnh luôn quan tâm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của từng địa phương, dân tộc, góp phần gìn giữ bản sắc và nét đẹp văn hóa của các dân tộc trong tỉnh”, ông Nguyễn Khánh Hiệp khẳng định.

Từ gìn giữ di sản, phát triển sản phẩm văn hóa đến phát huy bản sắc ở từng địa phương, văn hóa đang trở thành nguồn lực cho sự phát triển của An Giang. Mỗi nghệ nhân, mỗi người dân, mỗi cộng đồng dân tộc đều góp phần làm nên sức sống ấy bằng tình yêu, niềm tự hào và ý thức gìn giữ cội nguồn. Khi người dân là chủ thể gìn giữ và thụ hưởng, những giá trị truyền thống sẽ tiếp tục được trao truyền, lan tỏa, góp phần xây dựng quê hương giàu bản sắc và phát triển bền vững.

DANH THÀNH

Nguồn An Giang: https://baoangiang.com.vn/an-giang-sac-mau-van-hoa-suc-song-dat-va-nguoi-ky-3-van-hoa-bat-dau-tu-moi-xa-phuong-a502613.html