An Giang - 'Vương quốc' lúa gạo của quốc gia

Thu hoạch lúa tại An Giang. Ảnh: Vũ Sinh – TTXVN

Bốn thập kỷ qua, thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, tỉnh An Giang đã khẳng định vị thế là trung tâm sản xuất nông nghiệp hàng đầu vùng Đồng bằng sông Cửu Long, là “Vương quốc” lúa gạo của cả nước, đóng góp quan trọng vào an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu nông sản.

Vựa lúa số 1 cả nước

Từ một tỉnh thuần nông, người nông dân “một nắng hai sương”, “cày sâu cuốc bẫm” trên đồng ruộng, nông nghiệp An Giang chuyển mình khá toàn diện trên các lĩnh vực trồng lúa, cây ăn trái, hoa màu, nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi… phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với xuất khẩu nông sản hàng hóa thu ngoại tệ về cho đất nước, đặc biệt cây lúa là trụ cột của nền kinh tế tỉnh.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, tỉnh có diện tích canh tác lúa hơn 1,3 triệu ha, tổng sản lượng lúa giai đoạn 2021 - 2025 hơn 43 triệu tấn; trong đó, lúa chất lượng cao chiếm 50% trở lên. Với hệ thống sông ngòi, thủy lợi khá hoàn chỉnh, đất phù sa màu mỡ và chủ trương đúng đắn về chuyển đổi cơ cấu sản xuất, từ lúa mùa một vụ sang lúa chất lượng cao 2 - 3 vụ/năm, tỉnh trở thành trung tâm sản xuất lúa gạo hàng đầu, đóng góp quan trọng vào an ninh lương thực quốc gia.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Lê Hữu Toàn cho biết, trồng lúa của tỉnh chuyển dịch theo lợi thế từng vùng, nhân rộng các mô hình sản xuất chất lượng cao, áp dụng canh tác thông minh và mô hình cánh đồng lớn gắn với liên kết tiêu thụ. Các tiêu chuẩn sản xuất lúa an toàn, tỉnh thực hiện ngày càng rộng rãi, gắn với kiểm soát dư lượng, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, xây dựng thương hiệu phục vụ tiêu thụ nội địa và xuất khẩu.

Thành tựu trong 4 thập kỷ qua, từ sản xuất lúa truyền thống, canh tác theo mùa nước nổi và phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, sức lao động thủ công thì hiện nay, An Giang đã chuyển sang mô hình sản xuất lúa thông minh, hữu cơ và chất lượng cao, nâng cao giá trị hạt gạo vươn tầm thế giới. Đây là minh chứng sinh động của ngành sản xuất lúa gạo An Giang trong công cuộc đổi mới.

Trong sản xuất lúa, An Giang không chỉ tập trung nâng cao năng suất, sản lượng mà còn chú trọng nâng cao giá trị hạt gạo. Tỷ lệ gieo trồng lúa chất lượng cao năm 2025 đạt gần 60% trong tổng sản lượng lúa gần 8,8 triệu tấn của tỉnh, tăng 9,63% so với năm 2024. Các giống lúa nổi tiếng như: OM 18, OM 5451, OM 6976, Jasmine 85, Đài Thơm 8, ST24, ST25… phù hợp xuất khẩu được nông dân chọn trồng trên khắp các cánh đồng từ Tứ giác Long Xuyên, Tây sông Hậu đến vùng U Minh Thượng, Miệt Thứ… Việc ứng dụng các tiêu chuẩn trong sản xuất như SRP, hữu cơ, GlobalGAP, VietGAP đã giúp hạt gạo An Giang rộng đường xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu cao như EU, Mỹ, Nhật Bản. Đặc biệt, nông dân đã bắt nhịp rất nhanh với công nghệ khi sử dụng máy bay không người lái (drone) để phun thuốc, bón phân, gieo sạ giúp giảm chi phí và bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, tỉnh triển khai hiệu quả đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” trên địa bàn đạt hơn 150.150 ha năm 2025. Nhiều mô hình thực hiện theo hình thức hợp tác công tư PPP mang lại hiệu quả rất cao, đáp ứng tốt tiêu chuẩn kỹ thuật của các thị trường xuất khẩu.

Điểm nhấn quan trọng trong thành tựu của ngành sản xuất lúa gạo An Giang là tỉnh và Trung ương tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng các công trình thủy lợi quy mô lớn, đặc biệt là hệ thống thoát lũ ra biển Tây, đã tạo điều kiện ổn định sản xuất, giảm thiểu rủi ro thiên tai, có vai trò chiến lược trong phát triển nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Sinh sống nơi vùng Tứ giác Long Xuyên hơn 60 năm qua, lão nông Nguyễn Văn Hùng ở xã Hòn Đất chia sẻ, nhờ thủy lợi thoát lũ và ngập úng, người dân chủ động gieo trồng, mở rộng diện tích lúa và hoa màu, nuôi tôm cá, giảm thiểu thiệt hại, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững. “Vùng Tứ giác Long Xuyên vốn là vùng đất phèn, hoang hóa, ngập lũ sâu nên trước kia nông dân chỉ trồng mỗi năm một vụ lúa mùa, năng suất khoảng 1 - 1,5 tấn/ha. Sau đó, nhờ các kênh thoát lũ ra biển Tây và hệ thống thủy lợi, đê bao ngăn lũ, đất đai được rửa phèn, xổ chua, cải tạo đồng ruộng, nông dân bắt đầu sản xuất 2 - 3 vụ lúa/năm, năng suất tăng lên 5 - 6 tấn/ha/vụ. Vùng Tứ giác Long Xuyên hiện nay có nơi sản xuất lúa Đông Xuân đạt hơn 10 tấn/ha”, lão nông Nguyễn Văn Hùng cho biết.

Được biết, hệ thống thoát lũ ra biển Tây vùng Tứ giác Long Xuyên, dưới sự chỉ đạo của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã giải quyết tình trạng ngập úng, khai thác tiềm năng đất đai. Công trình trọng điểm khởi đầu là kênh T5, khởi công ngày 22/4/1997, đánh dấu bước đi đầu tiên của hệ thống công trình thoát lũ ra biển Tây.

Lãnh đạo tỉnh An Giang nhấn mạnh, hệ thống công trình thoát lũ ra biển Tây giúp giảm ngập lũ, bảo vệ sản xuất, đời sống dân cư. Nguồn nước ngọt từ kênh Vĩnh Tế và hệ thống kênh thủy lợi giúp rửa phèn, cải tạo đất, biến hàng trăm nghìn ha đất hoang thành vùng sản xuất lúa và cây ăn trái trù phú. Tứ giác Long Xuyên từ vùng đất hoang hóa trở thành trung tâm sản xuất nông nghiệp đa lĩnh vực, góp phần cho An Giang trở thành một trong những vựa lúa số 1 cả nước.

Tích hợp đa tầng, đa lĩnh vực

Một cánh đồng lúa tại An Giang. Ảnh: Vũ Sinh – TTXVN

Sau hợp nhất, An Giang - Kiên Giang (cũ) hợp lực trong dáng hình của tỉnh An Giang mới, không chỉ mở rộng về diện tích, địa giới mà còn là một không gian cơ hội mới. Nông nghiệp của tỉnh gắn kết từ đất liền đến mặt nước, từ trung tâm đến biên giới, từ đồng bằng đến biển Tây, hình thành không gian kinh tế nông nghiệp kết nối “đồng bằng - biên giới - biển Tây”. Nông nghiệp An Giang tích hợp đa tầng, đa lĩnh vực, tối ưu hóa giá trị trên từng đơn vị diện tích đất sản xuất. Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo tư duy kinh tế trong kỷ nguyên trí thông minh nhân tạo và định hướng kinh tế xanh là yêu cầu cấp thiết.

Trong một lần về làm việc với tỉnh An Giang, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan gợi ý, hình thành không gian kinh tế nông nghiệp kết nối “đồng bằng - biên giới - biển Tây”, trong đó, đồng bằng là vùng Tứ giác Long Xuyên thực nghiệm các mô hình nông nghiệp thông minh, tuần hoàn; khu vực biên giới, khai thác kinh tế biên mậu, tạo vùng đệm kết nối xuất khẩu sang Campuchia; biển Tây, kết hợp điện gió, nuôi biển công nghệ cao và chế biến sâu để hình thành chuỗi giá trị thủy sản bền vững. Tỉnh phát triển nông nghiệp dựa trên khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và vai trò dẫn dắt của kinh tế tư nhân, của doanh nghiệp dẫn đầu. Hướng tới sự kiện quốc tế APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, An Giang cần triển khai mô hình chủ đề “Ấn tượng nông nghiệp An Giang” để giới thiệu những tinh hoa nông nghiệp An Giang với bạn bè quốc tế.

Là một trong những vựa lúa trọng điểm quốc gia, thời gian tới, An Giang không chỉ duy trì sản lượng lương thực trên dưới 9 triệu tấn lúa/năm, mà còn chuyển mình mạnh mẽ sang nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, khẳng định vai trò trụ cột trong đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông thôn trước những thách thức của biến đổi khí hậu.

Theo đó, tỉnh duy trì sản xuất mô hình “Cánh đồng lớn” cùng việc ứng dụng khoa học - công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng lúa hàng hóa, đưa nông nghiệp An Giang tiến gần hơn với nền sản xuất hiện đại. Mặt khác, tỉnh tiếp tục triển khai đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”, trên cơ sở thực hiện đồng bộ các giải pháp về quản lý nguồn nước, xây dựng đê bao ngăn mặn, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp, nâng cao thu nhập cho nông dân.

Mặt khác, tỉnh tập trung phát triển mô hình “thuận thiên” lúa - tôm bền vững, có quy mô lớn nhất nước, vừa giảm thiểu tác động môi trường, vừa tạo ra 2 nguồn lợi kinh tế lúa và tôm cho nông dân trên cùng một đơn vị diện tích sản xuất.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang Lê Hữu Toàn khẳng định, tỉnh phát triển nông nghiệp sinh thái, hiện đại, bền vững gắn với chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Thực hiện đồng bộ các chương trình, đề án cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng; tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, quy mô lớn, liên kết theo chuỗi giá trị đối với các sản phẩm chủ lực như lúa gạo, thủy sản, rau màu, cây ăn trái… gắn với chế biến sâu. Tỉnh hình thành trung tâm sản xuất lúa gạo, thủy sản của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Hành trình 40 năm đổi mới của đất nước đã tạo nên bước ngoặt lịch sử cho nông nghiệp An Giang, đạt nhiều thành tựu quan trọng, khẳng định vị thế trung tâm sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là ngành kinh tế lúa gạo, của vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước. Những thành tựu này không chỉ là kết quả của sự kiên định trong đường lối phát triển, mà còn là minh chứng cho khát vọng vươn lên của một vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Với nền tảng vững chắc và định hướng đúng đắn, nông nghệp An Giang tiếp tục bứt phá, khẳng định vị thế trong tiến trình hội nhập và phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Lê Huy Hải/vnanet.vn