Ấn hành tập sách 'Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025'

Bìa tập sách “Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025” (Sơ thảo).

Trong khuôn khổ Đề tài khoa học cấp thành phố “Nghiên cứu và biên soạn Lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2020” (hoàn tất và nghiệm thu vào giữa năm 2027), Hội Khoa học Lịch sử Đà Nẵng được Ban Chỉ đạo biên soạn Lịch sử Đà Nẵng của Thành ủy giao nhiệm vụ nghiên cứu và biên soạn trước tập sách “Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025” (Sơ thảo).

Tập sách kéo dài các sự kiện lịch sử thêm 5 năm - từ đầu năm 2021 đến hết tháng 6/2025 - so với phạm vi thời gian nghiên cứu của toàn bộ đề tài khoa học, để kịp cập nhật tình hình phát triển của thành phố Đà Nẵng trước thời điểm “về chung một nhà” với tỉnh Quảng Nam.

Tập sách “Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025” (Sơ thảo) do Nhà xuất bản Khoa học - Công nghệ - Truyền thông ấn hành vào cuối tháng 11/2025, được chia thành 5 phần chính.

Phần I - Lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 1888: “Dựa trên các kết quả khảo cổ học và nghiên cứu liên ngành, giai đoạn này ghi dấu sự có mặt của người tiền sử, sự hình thành cộng đồng cư dân Sa Huỳnh, vai trò Đà Nẵng trong vương quốc Champa và bước ngoặt sáp nhập vào Đại Việt sau cuộc hôn nhân lịch sử năm 1306.

Từ thế kỷ XVII, dưới thời các chúa Nguyễn rồi triều Nguyễn, cửa Hàn trở thành hải cảng quốc tế sầm uất, nơi tàu buôn Bồ Đào Nha, Nhật Bản, Trung Hoa… ra vào, mở ra cánh cửa giao thương rộng lớn.

Nhưng cũng chính sự nhộn nhịp ấy đã khiến Đà Nẵng trở thành mục tiêu xâm lược đầu tiên của thực dân phương Tây, khởi đầu từ sự kiện liên quân Pháp - Tây Ban Nha tấn công Đà Nẵng năm 1858. Đến năm 1888, Đà Nẵng chính thức trở thành nhượng địa Pháp theo Dụ số 576 của vua Đồng Khánh” (trích Lời giới thiệu).

Phần II - Giai đoạn 1888-1945: “Đây là thời kỳ Đà Nẵng phát triển dưới chính sách cai trị của người Pháp. Người Pháp quy hoạch, thiết kế đô thị Đà Nẵng mang phong cách phương Tây, các công trình kiến trúc, hệ thống giao thông, cảng biển, sân bay, đường sắt được đầu tư phát triển...

Và song song với diện mạo đô thị mới là đời sống người dân bị đặt dưới hai tầng áp bức là chính quyền phong kiến Nam triều và thực dân Pháp, dẫn đến phong trào đấu tranh yêu nước liên tiếp bùng lên - nơi đây đã trở thành địa bàn hoạt động sôi nổi của phong trào Cần vương/phong trào Nghĩa hội Quảng Nam, chống thuế, duy tân, nơi sớm xuất hiện các tổ chức cách mạng, của phong trào học sinh và công nhân yêu nước, góp phần quan trọng vào cao trào dân tộc, dân chủ khắp Trung Kỳ.

Giai đoạn này khép lại bằng thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945, đưa Đà Nẵng/thành phố Thái Phiên hòa nhịp vào vận hội độc lập, tự do của cả nước” (trích Lời giới thiệu).

Phần III - Giai đoạn 1945 - 1975: “Đây là thời kỳ đầy thử thách mà cũng rạng ngời khí phách anh hùng của Đà Nẵng. Sau ngày độc lập tháng 9 năm 1945, Đà Nẵng nhanh chóng xây dựng chính quyền cách mạng, tổ chức kháng chiến chống thực dân Pháp quay trở lại xâm lược...

Hòa bình lập lại, sau Hiệp định Genève năm 1954, Đà Nẵng vẫn còn nằm trong vòng kiểm soát của chính quyền Sài Gòn và trở thành căn cứ quân sự chiến lược của Mỹ tại miền Trung. Quân và dân Đà Nẵng kiên cường bám đất, vừa đấu tranh chính trị, vừa tiến hành kháng chiến vũ trang, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân 1975 lịch sử. Ngày 29/3/1975, Đà Nẵng giải phóng, đồng hành cùng miền Nam thống nhất đất nước” (trích Lời giới thiệu).

Phần IV - Giai đoạn 1975 - 1996: “Đây là chặng đường khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục kinh tế, dựng xây quê nhà từ điểm xuất phát thấp, thành phố Đà Nẵng ba khu vực cùng với huyện Hòa Vang thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng đã đóng vai trò hạt nhân phát triển của khu vực.

Dù đối mặt muôn vàn khó khăn của thời kỳ bao cấp, tập thể lãnh đạo và nhân dân Đà Nẵng vẫn kiên trì vượt khó, từng bước ổn định đời sống, tạo nền tảng cho công cuộc Đổi mới “(trích Lời giới thiệu).

Phần V - Giai đoạn 1997 - 2025: “Với sự kiện Đà Nẵng - bao gồm thành phố Đà Nẵng ba khu vực, huyện Hòa Vang và huyện đảo Hoàng Sa - được tách từ tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương đã mở đường cho một giai đoạn phát triển đầy bứt phá.

Gần ba thập niên qua, Đà Nẵng không ngừng đổi mới mô hình quản lý, thu hút đầu tư, xây dựng hạ tầng đồng bộ, hình thành các khu đô thị mới, các cây cầu mang tính biểu tượng bắc qua sông Hàn, phát triển mạnh du lịch, dịch vụ, công nghiệp, công nghiệp công nghệ cao…

Thành phố đã vươn mình trở thành một trung tâm động lực của miền Trung, giữ vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế, đồng thời tiên phong về cải cách hành chính, xây dựng đô thị thông minh, sinh thái. Các sự kiện mang tầm quốc tế như Tuần lễ Cấp cao APEC 2017… đã nâng tầm vị thế Đà Nẵng, khẳng định hình ảnh một thành phố hiện đại, hiếu khách, đáng đến và đáng đầu tư” (trích Lời giới thiệu).

Phạm vi không gian nghiên cứu của Đề tài khoa học cấp thành phố “Nghiên cứu và biên soạn Lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2020” nói chung và của tập sách “Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025” (Sơ thảo) nói riêng là thành phố Đà Nẵng trước hợp nhất.

Tuy nhiên, thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam trước hợp nhất vốn cùng chung nguồn cội qua rất nhiều giai đoạn lịch sử, nên không ít sự kiện lịch sử diễn ra trên địa bàn các phường, xã phía nam của thành phố Đà Nẵng sau hợp nhất được ghi nhận trong “Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025” (Sơ thảo).

Chẳng hạn sự kiện đầu tiên của tập sách vào 5.000 năm trước Công Nguyên chính là sự kiện liên quan đến “dấu vết cư trú của người cổ giai đoạn sơ kỳ thời đại đá mới tại di chỉ Cồn sò điệp1 Bàu Dũ (trước thuộc xã Tam Xuân I, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam; nay thuộc xã Tam Xuân, thành phố Đà Nẵng).

Sự kiện thứ hai của tập sách vào 3.000 năm trước Công Nguyên đến 2.000 năm trước Công Nguyên cũng là sự kiện người cổ khai phá vùng đất ven biển ở địa điểm Bàu Trám (trước thuộc xã Tam Anh Bắc, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam; nay thuộc xã Tam Anh, thành phố Đà Nẵng) và địa điểm Bãi Ông - Cù Lao Chàm (xã Tân Hiệp, trước đây thuộc thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam; nay thuộc thành phố Đà Nẵng), chứ không chỉ ở Vườn Đình Khuê Bắc (trước thuộc phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn; nay thuộc phường Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng).

Tập sách cũng ghi nhận sự kiện Bùi Tá Hán làm trấn thủ Quảng Nam vào năm Ất Tỵ 1545 và sự kiện Nguyễn Bá Quýnh đảm nhận chức vụ này vào năm Mậu Thìn 1568 - là hai thời điểm vùng đất Đà Nẵng vẫn đang thuộc về xứ thừa tuyên Thuận Hóa...

Hay chẳng hạn “Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025” (Sơ thảo) đã ghi nhận sự kiện: “Đầu 1948, Bệnh viện Đà Nẵng từ thành phố sơ tán vào Quảng Nam và nhập với Bệnh viện Quảng Nam thành Bệnh viện Dân y Quảng Nam - Đà Nẵng, đóng tại Cây Sanh (Tam Kỳ) nên gọi là Bệnh viện Cây Sanh, đây là trung tâm y tế chủ yếu của lực lượng Việt Minh tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng”.

Hoặc ghi nhận sự kiện “lụt năm Thìn” ngày 15/9/1964: “Do mưa kéo dài, lượng mưa lên đến 271mm, triều cường dâng cao hơn 10m, làm cho đồng bằng Quảng Nam, Quảng Ngãi bị ngập nặng. Trận lụt gây nên thiệt hại nặng nề về người và của cải: Hàng ngàn người chết, hàng chục ngàn ngôi nhà bị cuốn trôi, đây là trận lụt lớn nhất trong lịch sử tại Quảng Nam, Đà Nẵng tính đến thời điểm này (vùng phía Nam của Quảng Nam thiệt hại nhiều về người, vùng Bắc của Quảng Nam, kể cả Hòa Vang thiệt hại nhiều về của). Chỉ riêng Đà Nẵng đã có 642 căn nhà bị đổ, 25 ghe chìm”.

Từ đầu năm 1997, “Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025” (Sơ thảo) chủ yếu tập trung nêu các sự kiện của Đà Nẵng trước hợp nhất - bao gồm các sự kiện liên quan đến quá trình mấy trăm năm chiếm hữu và thực thi chủ quyền của nước ta tại quần đảo Hoàng Sa, nhưng ký ức về các huyện, thị xã ở Quảng Nam vẫn được nhắc tới.

Chẳng hạn như qua sự kiện Hội thảo khoa học “Vai trò Đặc khu ủy Quảng Đà đối với phong trào cách mạng Quảng Đà (1967 - 1975)” tổ chức ngày 31/7/2017: “Hội thảo được Thành ủy Đà Nẵng và Tỉnh ủy Quảng Nam phối hợp tổ chức, với sự tham dự của các lão thành cách mạng từng giữ các cương vị lãnh đạo chủ chốt của Đặc khu ủy Quảng Đà; các nhân chứng lịch sử từng trực tiếp công tác, chiến đấu tại chiến trường Quảng Đà (1967 - 1975); đại diện lãnh đạo Quân khu 5; đại diện các cơ quan, ban, ngành thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam; Thường trực các quận ủy, huyện ủy thuộc thành phố Đà Nẵng và các thị xã, huyện thuộc Quảng Đà trước đây (Hội An, Điện Bàn, Đại Lộc, Duy Xuyên, Đông Giang, Nam Giang, Tây Giang)”…

***

Với gần 750 trang in, tập sách “Biên niên sự kiện lịch sử Đà Nẵng từ khởi thủy đến năm 2025” (Sơ thảo) cùng bạn đọc ngược dòng thời gian để tái hiện lịch sử thành phố bên sông Hàn, từ những lớp trầm tích văn hóa Sa Huỳnh, Champa, từ những sự kiện của hai cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, cho đến dấu ấn công cuộc tái thiết và phát triển đô thị sôi động của Đà Nẵng hôm nay.

Tập sách không chỉ là tài liệu tra cứu hữu ích cho cán bộ lãnh đạo và quản lý, cho cán bộ nghiên cứu và giảng dạy, mà còn là cẩm nang tham khảo cho mọi độc giả, đặc biệt là thế hệ trẻ, để ra sức học tập và không ngừng cống hiến.

BÙI VĂN TIẾNG