An toàn thực phẩm Tết 2026: Phân loại rủi ro để truy xuất nguồn gốc

Cận Tết Nguyên đán, thị trường thực phẩm bước vào cao điểm mua sắm trong năm. Song song với không khí nhộn nhịp là nỗi lo thường trực về an toàn thực phẩm – vấn đề vốn quen thuộc nhưng chưa khi nào hạ nhiệt.

Thời gian gần đây, nhiều vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm, từ nguồn gốc nguyên liệu đến chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận khiến người dân không khỏi lo ngại, đặc biệt trong các dịp cao điểm tiêu dùng như Tết Nguyên đán.

Đơn cử, một cơ sở sản xuất giò chả có tiếng tại khu phố cổ Hà Nội bị phát hiện sử dụng hàn the, trong khi mỗi năm vẫn đưa ra thị trường hàng tấn sản phẩm hay việc cơ quan chức năng triệt phá đường dây ngâm tẩm hàng nghìn tấn thịt ốc bươu bằng hóa chất công nghiệp, thường gọi là “thủy tinh lỏng”, tại TP Hồ Chí Minh. Tại nhiều địa phương khác, lực lượng chức năng cũng phát hiện, thu giữ hàng tấn mứt Tết, ô mai, bánh kẹo không nhãn mác, không hóa đơn chứng từ. Thậm chí, có những kho đông lạnh chứa thịt và nội tạng đã bốc mùi, biến đổi màu sắc nhưng vẫn được “phù phép” thành hàng tươi ngon để tiêu thụ dịp Tết.

Đáng lo ngại, phần lớn các vi phạm lại xuất phát từ cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình và chợ truyền thống – những nơi người tiêu dùng thường chủ quan, đặt niềm tin vào “hàng quen”, “hàng nhà làm”. Hệ lụy của thực phẩm không bảo đảm an toàn không chỉ là các ca ngộ độc cấp tính với biểu hiện nôn ói, tiêu chảy, mà còn để lại nguy cơ tổn hại lâu dài cho gan, thận, hệ thần kinh, thậm chí làm gia tăng nguy cơ ung thư do tích tụ hóa chất độc hại.

Tết là thời điểm dấy lên nhiều nỗi lo về an toàn vệ sinh thực phẩm (Ảnh minh họa/Nguồn: AI)

Trước những lo ngại về an toàn thực phẩm Tết 2026, ở góc độ quản lý, các cơ quan chức năng đã và đang triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng cường kiểm soát thị trường.

Chia sẻ tại buổi Họp báo thường kỳ tháng 1/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, TS. Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Thực hiện Chỉ thị số 36/CT-TTg ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm và ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn - Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia tại Công văn số 11554/VPCP-V.I ngày 25/11/2025 của Văn phòng Chính phủ về việc nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong những tháng cuối năm 2025, nhất là dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, bảo đảm nhân dân đón Tết an toàn, lành mạnh, Bộ Khoa học và Công nghệ đã có Công văn số 7896/BKHCN-VP ngày 23/12/2025 về việc nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Hiện nay, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang tổ chức triển khai thực hiện theo quy định.

TS. Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia trả lời tại buổi họp báo thường kỳ tháng 1/2026. (Ảnh: Ngọc Xen)

Đồng thời, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm về việc triển khai công tác bảo đảm an toàn thực phẩm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026, cử cán bộ tham gia Đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương, Bộ Y tế chủ trì tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Lào Cai, nhằm kiểm tra, đánh giá công tác đảm bảo an toàn thực phẩm tại các địa phương trong dịp Tết Nguyên đán năm 2026, phục vụ nhân dân đón Tết, vui xuân an toàn, bảo đảm sức khỏe, đồng thời đảm bảo phát triển và cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất nhập khẩu thực phẩm.

Mới đây, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cũng đã tham mưu Bộ Khoa học và Công nghệ trình cấp có thẩm quyền thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15 ngày 14/6/2025, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15 ngày 18/6/2025, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026).

Theo đó, các Luật này đã sửa đổi, bổ sung các công cụ quản lý tiên tiến như: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo 3 mức độ rủi ro (thấp, trung bình, cao); truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm; hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Việc sử dụng công nghệ mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm để định danh các sản phẩm sẽ góp phần minh bạch, kiểm soát nguồn gốc, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc hàng hóa bán online và chất lượng sản phẩm nói chung, sản phẩm thực phẩm nói riêng.

Đồng thời, khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được vận hành sẽ giúp giám sát và phát hiện nhanh hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm bẩn, mỹ phẩm giả. Hệ thống này dựa trên các thông tin về: tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; kết quả đánh giá sự phù hợp, kiểm tra chất lượng; cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức và doanh nghiệp; dữ liệu mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số của sản phẩm.

Tính đến thời điểm hiện tại, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố 1173 TCVN về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch.

Do đó, người dân có thể dựa vào việc lựa chọn các sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy, thông tin nhãn mác đầy đủ; đồng thời sử dụng công cụ truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch, QR code theo quy định kiểm tra thông tin sản phẩm để hạn chế rủi ro khi lựa chọn và sử dụng thực phẩm.

Khi mua bán thực phẩm đóng gói sẵn, người dân nên lựa chọn các sản phẩm có ghi rõ và công bố đầy đủ thông tin về số lượng, định lượng theo quy định. Đối với thực phẩm không đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên ưu tiên mua tại những nơi sử dụng phương tiện đo (cân, dụng cụ đo) đã được kiểm định do cơ quan có thẩm quyền về đo lường thực hiện theo quy định và còn hiệu lực.

Phương Anh