An toàn trên đường đến trường: Những kỹ năng giao thông học sinh cần ghi nhớ

Tai nạn giao thông đường bộ là một thách thức lớn đối với y tế công cộng, gây ra những hậu quả nặng nề về sức khỏe như chấn thương sọ não, khuyết tật và tử vong. Trên toàn cầu, tai nạn giao thông đường bộ là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở nhóm 5 – 29 tuổi. Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 2.000 trẻ em và thanh thiếu niên tử vong do va chạm giao thông đường bộ, tương đương khoảng 5 trường hợp tử vong mỗi ngày.

1. Những hành vi làm gia tăng nguy cơ tai nạn giao thông

Nguy cơ tai nạn giao thông có thể gia tăng do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi. Trẻ em và thanh thiếu niên thường chưa phát triển đầy đủ khả năng ước lượng tốc độ, khoảng cách của phương tiện; kỹ năng quan sát, dự đoán nguy cơ và xử lý tình huống còn hạn chế. Bên cạnh đó, sự hiếu động, tâm lý chủ quan, dễ bị tác động bởi bạn bè hoặc việc sử dụng thiết bị điện tử khi tham gia giao thông cũng có thể làm gia tăng nguy cơ xảy ra tai nạn.

Một số hành vi có thể làm gia tăng nguy cơ tai nạn và thương tích ở học sinh gồm:

Không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ không đúng cách, sử dụng mũ kém chất lượng.
Sang đường thiếu quan sát, không đúng nơi quy định (ví dụ: vạch qua đường, cầu vượt hoặc hầm dành cho người đi bộ), chạy băng qua đường đột ngột hoặc chỉ quan sát một phía.
Sử dụng điện thoại, đeo tai nghe khi đi xe, đi bộ làm giảm khả năng quan sát môi trường xung quanh, hạn chế việc nhận biết tín hiệu giao thông và âm thanh cảnh báo.
Đi xe đạp, xe đạp điện không đảm bảo an toàn, đi dàn hàng ngang, lạng lách, buông cả hai tay, chở quá số người quy định, bám kéo phương tiện khác hoặc sử dụng điện thoại khi điều khiển phương tiện.
Không tuân thủ tín hiệu giao thông, đi sai phần đường, đi ngược chiều hoặc điều khiển phương tiện với tốc độ không phù hợp.

Các hành vi nguy cơ thường không xuất hiện đơn lẻ mà có thể đồng thời chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như kiến thức chưa đầy đủ, thói quen gia đình, sự giám sát của người lớn, điều kiện hạ tầng giao thông và văn hóa giao thông tại địa phương. Vì vậy, giáo dục an toàn giao thông cần được tiếp cận theo hướng toàn diện, không chỉ dừng lại ở việc yêu cầu học sinh chấp hành luật mà cần giúp các em hiểu nguy cơ, nhận diện tình huống và chủ động lựa chọn hành vi an toàn.

Trẻ đeo tai nghe khi tham gia giao thông làm tăng gia tăng nguy cơ tai nạn và thương tích.

2. 7 kỹ năng giao thông học sinh cần ghi nhớ

2.1 Dừng lại – quan sát – sang đường an toàn: Trước khi sang đường, hãy dừng lại, quan sát kỹ các phương tiện từ nhiều hướng và chỉ sang đường khi bảo đảm an toàn. Ưu tiên đi tại vạch qua đường, cầu vượt hoặc hầm dành cho người đi bộ; không băng qua đường ở nơi khuất tầm nhìn hoặc khi phương tiện đang đến gần.

2.2 Đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, cài quai đúng cách:Luôn đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn và cài quai chắc chắn khi đi xe máy, xe đạp điện. Mũ bảo hiểm chỉ phát huy hiệu quả khi được đội đúng cách và không thay thế việc chấp hành các quy định về an toàn giao thông.

2.3 Không sử dụng điện thoại, tai nghe khi tham gia giao thông:Không dùng điện thoại hoặc đeo tai nghe khi tham gia giao thông vì dễ mất tập trung và giảm khả năng nhận biết tín hiệu, âm thanh cảnh báo. Nếu cần nghe hoặc gọi điện, hãy dừng ở nơi an toàn.

2.4 Đi đúng phần đường, đúng quy định:Kiểm tra phương tiện trước khi sử dụng và luôn đi đúng làn đường, đúng chiều, giữ khoảng cách an toàn. Không dàn hàng ngang, lạng lách, đánh võng, bám kéo phương tiện khác hoặc chuyển hướng đột ngột.

2.5 Giữ khoảng cách, tránh điểm mù của xe lớn:Không đứng hoặc di chuyển quá gần xe tải, xe buýt và các phương tiện cỡ lớn.

Hãy nhớ: Nếu bạn không nhìn thấy người lái xe thì rất có thể người lái xe cũng không nhìn thấy bạn.

2.6 Lên, xuống xe đúng cách:Chỉ lên hoặc xuống xe khi xe đã dừng hẳn. Sau khi xuống xe, không băng qua ngay trước hoặc phía sau xe mà cần chờ xe rời đi, quan sát kỹ rồi mới sang đường.

2.7 Bình tĩnh xử lý khi gặp tình huống nguy hiểm: Khi phát hiện nguy cơ tai nạn, không cố vượt qua đường mà hãy dừng lại ở vị trí an toàn. Nếu xảy ra tai nạn, nhanh chóng báo cho người lớn, giáo viên hoặc lực lượng chức năng; gọi cấp cứu 115 khi cần thiết và không tự ý di chuyển người bị chấn thương nặng.

3. An toàn giao thông không phải trách nhiệm của riêng học sinh

Theo cách tiếp cận "Hệ thống an toàn" (Safe System Approach) do WHO khuyến nghị, phòng ngừa tai nạn giao thông không chỉ phụ thuộc vào hành vi của người tham gia giao thông. Để giảm thiểu thương tích và tử vong cần có sự phối hợp đồng bộ giữa hạ tầng an toàn, phương tiện an toàn, chính sách phù hợp, thực thi pháp luật và hệ thống cấp cứu sau tai nạn. Đối với trẻ em, việc tạo dựng môi trường giao thông an toàn quanh trường học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Cổng trường an toàn giao thông (Nguồn: Ủy ban An toàn giao thông quốc gia).

Các kỹ năng tham gia giao thông an toàn của học sinh chỉ phát huy hiệu quả khi được hỗ trợ bởi môi trường giao thông an toàn. Trách nhiệm bảo vệ trẻ em cần có sự tham gia của gia đình, nhà trường, ngành y tế, chính quyền địa phương và cộng đồng.

Gia đình giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen tham gia giao thông an toàn cho trẻ. Cha mẹ và người chăm sóc cần làm gương khi chấp hành pháp luật về giao thông, hướng dẫn trẻ lựa chọn tuyến đường an toàn, đội mũ bảo hiểm đúng quy cách và không giao phương tiện không phù hợp với độ tuổi, khả năng điều khiển của học sinh.

Nhà trường cần lồng ghép giáo dục an toàn giao thông trong các hoạt động dạy học và ngoại khóa; tăng cường các tình huống thực hành như kỹ năng sang đường an toàn, nhận diện điểm mù của xe ô tô, sử dụng mũ bảo hiểm đúng cách và xử trí khi gặp tai nạn giao thông.

Ngành Y tế cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông dựa trên bằng chứng về phòng, chống tai nạn thương tích; phối hợp với ngành giáo dục triển khai các chương trình nâng cao sức khỏe học đường, đồng thời nâng cao năng lực sơ cứu, cấp cứu ban đầu cho cán bộ y tế trường học và giáo viên.

Chính quyền địa phương và cộng đồng cần tiếp tục cải thiện hạ tầng giao thông khu vực trường học như xây dựng điểm sang đường an toàn, kiểm soát tốc độ phương tiện, bổ sung biển báo, tổ chức phân luồng hợp lý và duy trì hiệu quả mô hình "Cổng trường an toàn giao thông" với sự tham gia của nhà trường, phụ huynh và lực lượng chức năng.