Andy Burnham: Hành trình từ thị trưởng 'Vua phương Bắc' đến ứng viên lãnh đạo nước Anh

Thị trưởng vùng Đại Manchester Andy Burnham cùng Thủ tướng Anh Keir Starmer trong chuyến thăm một trường tiểu học tại Manchester ngày 13/4/2026. Ảnh: Wikimedia Commons/Văn phòng Thủ tướng Anh

Theo trang The Guardian (Anh), vào thời điểm đó, ông Burnham là một chính trị gia trung thành với đường lối của Công đảng. Ông từng giữ nhiều vị trí trong chính phủ của Thủ tướng Tony Blair, nhà lãnh đạo theo đường lối trung dung đã cầm quyền tại Anh từ năm 1997 đến 2007. Sau khi ông Blair rời nhiệm sở, ông Burnham tiếp tục được người kế nhiệm là Thủ tướng Gordon Brown bổ nhiệm làm Bộ trưởng Văn hóa, Truyền thông và Thể thao.

Ngày 15/4/2009, trong lễ tưởng niệm 20 năm thảm họa Hillsborough (vụ giẫm đạp trên khán đài khiến 97 cổ động viên Liverpool thiệt mạng vào năm 1989), ông Burnham đã đại diện chính phủ tham dự lễ tưởng niệm tại sân Anfield.

Tuy nhiên, khi bắt đầu phát biểu chia buồn trước đám đông, vị bộ trưởng khi đó mới 39 tuổi liên tục bị ngắt lời bởi những tiếng hô vang đầy phẫn nộ từ khán đài. Người hâm mộ yêu cầu công lý cho các nạn nhân, những người đã thiệt mạng mà không phải do lỗi của họ. Trong nhiều năm, thân nhân các nạn nhân cùng người hâm mộ Liverpool liên tục kêu gọi mở cuộc điều tra công khai về thảm họa, nhưng đề xuất này đã bị các chính phủ Anh bác bỏ.

Những hình ảnh ghi lại tại sự kiện cho thấy Burnham, người sinh ra tại Aintree, vùng ngoại ô của Liverpool, đã thực sự xúc động. Ông tỏ ra lúng túng, gần như bật khóc trước phản ứng dữ dội của đám đông, rồi khẽ gật đầu như thể thừa nhận thông điệp mà họ muốn gửi gắm.

Sau này, ông Burnham nhớ lại: “Hành trình rời xa Westminster của tôi bắt đầu từ sân Anfield ngày hôm đó. Đó là bước ngoặt của cuộc đời tôi. Thành thật mà nói, tôi không còn cảm thấy gắn bó với môi trường chính trị ấy nữa”.

Từ chính trị gia trung dung đến ứng viên lãnh đạo đất nước

Sau tuyên bố của Thủ tướng Keir Starmer rằng ông sẽ từ chức khi người kế nhiệm được lựa chọn, ông Burnham, 56 tuổi, đang nổi lên là ứng viên sáng giá cho vị trí lãnh đạo tiếp theo của nước Anh.

Sau chín năm đảm nhiệm cương vị Thị trưởng vùng Đại Manchester, ông đang đứng trước cơ hội bước lên vị trí chính trị quyền lực nhất đất nước. Ông Burnham gây thiện cảm nhờ phong cách gần gũi, cởi mở cùng khả năng kết nối với cử tri. Quan trọng hơn, ông cam kết theo đuổi đường lối chính trị khác biệt, chú trọng hơn đến tâm tư và lợi ích của những người dân sống bên ngoài thủ đô London – những người thường cho rằng tiếng nói của họ chưa được lắng nghe đầy đủ.

Hình ảnh một “chính trị gia của người dân” được củng cố đáng kể trong đại dịch COVID-19, khi ông Burnham công khai đối đầu với chính phủ của Thủ tướng Boris Johnson về chính sách hỗ trợ dành cho khu vực Đại Manchester.

Những người chỉ trích gọi ông là “Captain Flip-flop” (tạm dịch: Đội trưởng đổi ý) vì cho rằng quan điểm chính trị của ông đã thay đổi nhiều lần qua các giai đoạn. Tuy nhiên, những người ủng hộ lại cho rằng đó là biểu hiện của một chính trị gia biết lắng nghe và sẵn sàng điều chỉnh theo thực tế.

Xuất thân bình dị và con đường đến chính trường

Ông Burnham khi đảm nhiệm vai trò Bộ trưởng Y tế, phát biểu tại một sự kiện trong Hội nghị Đảng Lao động năm 2009. Ảnh: Wikipedia

Ông Burnham sinh ra trong một gia đình lao động. Cha ông là kỹ sư viễn thông, còn mẹ làm lễ tân tại một phòng khám. Ông từng mô tả tuổi thơ ở làng Culcheth, thuộc hạt Cheshire, là tuyệt vời.

Năm 14 tuổi, Burnham quyết định gia nhập Công đảng sau khi xem bộ phim truyền hình Boys from the Blackstuff của đài BBC, tác phẩm khắc họa cuộc sống khó khăn của những người thất nghiệp kéo dài tại Liverpool.

Hai người anh của ông Burnham là những thành viên đầu tiên trong gia đình được học đại học. Riêng ông đạt thành tích học tập xuất sắc và giành được suất theo học ngành Văn học Anh tại Đại học Cambridge. Tại đây, Burnham gặp Marie-France van Heel, người phụ nữ gốc Hà Lan sau này trở thành vợ ông.

Sau khi tốt nghiệp, ông Burnham chuyển tới London và làm việc một thời gian ngắn cho các tạp chí chuyên ngành trước khi trở thành trợ lý nghiên cứu cho nghị sĩ Công đảng Tessa Jowell. Sau đó, ông tiếp tục làm cố vấn cho Bộ trưởng Văn hóa khi đó là Chris Smith.

Năm 2001, ông Burnham được bầu làm nghị sĩ đại diện khu vực Leigh, thuộc Đại Manchester – nơi ông gắn bó từ nhỏ. Dưới thời Thủ tướng Tony Blair, ông Burnham lần lượt đảm nhiệm các vị trí thứ trưởng. Ông lần đầu được bổ nhiệm vào nội các với cương vị phụ trách ngân sách tại Bộ Tài chính, trước khi lần lượt giữ chức Bộ trưởng Văn hóa và Bộ trưởng Y tế dưới thời Thủ tướng Gordon Brown.

Hai lần thất bại trong cuộc đua lãnh đạo Công đảng

Ông Burnham cùng Thủ hiến Scotland John Swinney và Thị trưởng Liverpool Steve Rotheram tại Edinburgh, năm 2024. Ảnh: Wikipedia

Năm 2010, ông Burnham lần đầu tranh cử vị trí lãnh đạo Công đảng với thông điệp về một mô hình mà ông gọi là “chủ nghĩa xã hội khát vọng”. Tuy nhiên, ông chỉ đứng thứ tư trong số năm ứng viên. Người giành chiến thắng là Ed Miliband, người chủ trương đưa Công đảng dịch chuyển xa hơn về phía cánh tả.

Sau thất bại của Công đảng trong cuộc tổng tuyển cử năm 2015, ông Burnham tiếp tục tham gia cuộc đua giành vị trí lãnh đạo đảng. Lần này, ông lựa chọn cách tiếp cận trung dung hơn, đồng thời nhấn mạnh quan điểm thân thiện với giới doanh nghiệp.

Ông phát động chiến dịch tranh cử tại trụ sở Tập đoàn Kiểm toán Ernst & Young và cho rằng các doanh nhân cũng xứng đáng được tôn vinh như những người hùng, giống như các y tá hay nhân viên y tế. Tuy nhiên, ông Burnham một lần nữa thất bại trước ứng viên cánh tả Jeremy Corbyn.

“Vua phương Bắc” của nước Anh

Khác với nhiều chính trị gia cùng thế hệ, ông Burnham chấp nhận tham gia nội các đối lập của ông Corbyn với vai trò người phát ngôn về các vấn đề nội vụ. Ông cũng là một trong số ít thành viên không từ chức vào năm 2016, thời điểm nhiều nghị sĩ Công đảng chỉ trích ông Corbyn vì không vận động đủ mạnh cho việc Anh ở lại Liên minh châu Âu (EU) trước cuộc trưng cầu dân ý về Brexit.

Năm 2017, ông Burnham rời chính trường quốc gia để tranh cử chức thị trưởng đầu tiên của vùng Đại Manchester. Ông giành chiến thắng với hơn 60% số phiếu bầu và tái đắc cử với tỷ lệ áp đảo hơn nữa vào năm 2021.

Trong thời gian lãnh đạo Đại Manchester, Burnham nhận được nhiều lời khen ngợi nhờ chương trình cải tổ hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là việc đưa mạng lưới xe buýt trở lại dưới sự quản lý của chính quyền địa phương.

Ông cũng thường xuyên lên tiếng bảo vệ lợi ích của khu vực này, nơi được xem là một trong những đầu tàu kinh tế năng động nhất nước Anh. Chính vì vậy, truyền thông Anh đã đặt cho ông biệt danh “Vua phương Bắc”.

Đến nay, quan điểm chính trị của ông Burnham vẫn là chủ đề gây nhiều tranh luận. Tuy nhiên, trong nội bộ Công đảng, nhiều người tin rằng ông là gương mặt có khả năng nhất để giành lại những cử tri đã chuyển sang ủng hộ đảng Reform UK (Cải cách Vương quốc Anh) theo đường lối chống nhập cư của ông Nigel Farage, đồng thời thu hút trở lại nhóm cử tri thiên tả đang ngả về đảng Xanh.

Trong bối cảnh chính trường Anh bước vào giai đoạn nhiều biến động, ông Burnham đang được xem là nhân vật có thể mang đến một “bước ngoặt” mới cho đất nước – cụm từ cũng chính là cách ông từng mô tả thời khắc thay đổi cuộc đời chính trị của mình tại sân Anfield cách đây gần hai thập kỷ.