Anh hùng Đỗ Sĩ Họa – Tượng đài bất tử nơi biên cương Pò Hèn

Bản hùng ca Pò Hèn

Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn được xây dựng trên đúng vị trí đã diễn ra trận đánh “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” và trở thành bản hùng ca bất tử của những người lính Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 (nay là Đồn Biên phòng Pò Hèn, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh). Nổi bật là Đài tưởng niệm cao vút được đúc bằng bê tông cốt thép, ốp đá trắng, có hình tượng ba bàn tay chụm vào nhau vừa tượng trưng cho ba dân tộc Kinh, Dao, Sán Chỉ sinh sống tại nơi này, vừa là biểu tượng cho vòng tay ôm đất mẹ và đồng đội. Ngôi sao vàng năm cánh ở chính giữa những bàn tay ấy tượng trưng cho ý chí, khí phách kiên trung của mảnh đất và con người Pò Hèn. Giữa núi rừng biên cương, Đài tưởng niệm Pò Hèn sừng sững, hiên ngang mang biểu tượng khí phách anh hùng, chiến công oanh liệt của người mang sứ mệnh bảo vệ, gìn giữ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Đài tưởng niệm liệt sĩ Pò Hèn hiên ngang giữa núi rừng biên cương.

Trung tá QNCN Đàm Quang Đô (Đồn Biên phòng Pò Hèn) đã có gần 5 năm làm nhiệm vụ trông coi và hương khói cho các Anh hùng, liệt sĩ tại Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn. Mỗi buổi sáng, anh dậy sớm dọn dẹp, làm công tác chuẩn bị để sẵn sàng đón các đoàn khách đến dâng hương. Những lúc vắng người thăm viếng, Trung tá QNCN Đàm Quang Đôlại cắt tỉa cây cối, quét dọn khuôn viên khu di tích. Công việc tỉ mẩn, từ ngày này qua tháng khác nhưng xúc cảm trong người lính Biên phòng ấy vẫn luôn trào dâng trước khung cảnh quen thuộc. Trung tá QNCN Đàm Quang Đô cũng trở thành “người kể chuyện lịch sử” bởi mỗi đoàn đến viếng, thắp hương tại Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn, anh đều giới thiệu một cách tỉ mỉ, cẩn trọng. Với người lính này, đó là một cách trân trọng lịch sử, sự tôn trọng với thế hệ đi trước, những người đã ngã xuống để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia.

Bất kỳ ai khi đến Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn cũng đều lặng người trước 2 tấm bia đá khắc tên các anh hùng, liệt sĩ đã anh dũng chiến đấu và hy sinh tại Pò Hèn. Tấm bia thứ nhất khắc tên 45 cán bộ, chiến sĩ Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 hy sinh sáng ngày 17-2-1979. Tấm bia thứ 2 khắc tên 13 chiến sĩ hy sinh trong các giai đoạn từ ngày 15-2-1980 đến ngày 25-6-1991 và tên 28 liệt sĩ là cán bộ Lâm trường Hải Sơn và nhân viên Thương nghiệp Móng Cái (cụm Pò Hèn) hy sinh ngày 17-2-1979. Ngày ấy, cán bộ lâm trường, thương nghiệp đều có thể lui về tuyến sau, nhưng, những con người can trường ấy đã ở lại cùng với cán bộ, chiến sĩ Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 cầm súng và chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Đã không biết bao lần, Trung tá QNCN Đàm Quang Đô không cầm được nước mắt khi cẩn thận lau chùi tấm bia đá khắc tên các liệt sĩ. Trẻ quá, có người mới chỉ mười tám đôi mươi, có người còn chưa lập gia đình nhưng ai cũng anh dũng, kiên cường.

Trung tá QNCN Đàm Quang Đô giới thiệu với các chiến sĩ mới về Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn.

Người Anh hùng sống mãi

Ông Hoàng Như Lý, chiến sĩ Trinh sát của Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 là một trong bốn người sống sót sau trận chiến ngày 17-2-1979. Trong trận đánh ngày ấy, chiến sĩ Hoàng Như Lý bị thương và ngất đi rồi bị quân địch bắt qua bên kia biên giới. Đến ngày 22-6-1979, chiến sĩ Hoàng Như Lý được trao trả qua Cửa khẩu Hữu Nghị (tỉnh Lạng Sơn). Sau đó, ông chuyển ngành về Lâm trường Hải Ninh (tỉnh Quảng Ninh). Trong thời gian này, ông cùng đơn vị tham gia xây dựng nghĩa trang liệt sĩ Vày Kháy, quy tập mộ các liệt sĩ hy sinh ở trận Pò Hèn. Trong trí nhớ của người cựu binh Hoàng Như Lý, tất cả những người lính Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 đã chiến đấu rất anh dũng. Dưới sự chỉ huy của Phó đồn trưởng Đỗ Sĩ Họa, các cán bộ, nhân viên Lâm trường Hải Sơn, cửa hàng thương nghiệp Móng Cái cũng chiến đấu như những người lính thực thụ. Trong làn mưa đạn, pháo, đồng chí Đỗ Sĩ Họa là biểu tượng của lòng dũng cảm, can trường và mọi người đã theo gương người chỉ huy mình - quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.

Chiến sĩ Đồn Biên phòng Pò Hèn lau bia khắc tên các liệt sĩ tại Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn.

Với ông Hoàng Như Lý, Anh hùng, liệt sĩ Đỗ Sĩ Họa, người con của vùng đất Ân Thi (Hưng Yên) là điển hình của câu hát: “Mang trên mình còn lắm vết thương, người vẫn hiên ngang ra chiến trường vì một lẽ sống cao đẹp cho mọi người, độc lập-tự do”. Bởi trước khi tham gia chiến đấu, bảo vệ biên giới phía Bắc, đồng chí Đỗ Sĩ Họa đã tham gia chiến đấu ở chiến trường Quảng Trị, lập công xuất sắc và được tặng thưởng Huân chương Chiến công. Bị thương, sức khỏe giảm sút, thế nhưng, khi Tổ quốc cần, đồng chí Đỗ Sĩ Họa vẫn tình nguyện lên đường bảo vệ biên giới phía Bắc.

Rạng sáng 17-2-1979, quân xâm lược ồ ạt xâm phạm biên giới, tấn công Đồn Công an nhân dân vũ trang Pò Hèn. Đồn và các chốt bị pháo và cối của địch bắn cấp tập. Lúc này, đồng chí đồn trưởng đi công tác, đồng chí Phó đồn trưởng Đỗ Sĩ Họa nhanh chóng triển khai đội hình chiến đấu bảo vệ đồn. Ở vị trí chỉ huy, đồng chí Đỗ Sĩ Họa bình tĩnh quan sát tình hình. Khi địch ngừng bắn pháo để bộ binh xông lên, đồng chí Đỗ Sĩ Họa đã mưu trí, dũng cảm cùng cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị bẻ gãy nhiều đợt tấn công của địch, diệt và làm bị thương nhiều tên.

Một trong những chốt bị địch tấn công cấp tập đó là Đồi Quế. Vì lực lượng quá chênh lệch, chốt Đồi Quế bị địch chiếm giữ. Phó đồn trưởng Đỗ Sĩ Họa đã chỉ huy cán bộ, chiến sĩ chiếm lĩnh lại được Đồi Quế khiến quân địch ráo riết gọi pháo binh tiếp tục bắn dữ dội vào Đồi Quế, kêu gọi các chiến sĩ ta đầu hàng. Câu trả lời bất hủ mang tinh thần bất khuất của Phó đồn trưởng Đỗ Sĩ Họa bao nhiêu năm qua dường như vẫn vang vọng nơi núi rừng biên cương Pò Hèn: “Người Việt Nam không biết quỳ gối. Chúng mày tới đây, chúng mày sẽ chết”. Mặc dù bị thương nặng, mặt bê bết máu nhưng đồng chí Đỗ Sĩ Họa vẫn đi tới từng ụ súng, động viên chiến sĩ quyết tâm chiến đấu. Nhìn người chỉ huy bị thương nhưng ánh mắt rực lửa căm thù, các chiến sĩ như được tiếp thêm sức mạnh để bắn trả quân thù. Đồng chí Đỗ Sĩ Họa đã hy sinh ngay trên trận địa, trong vòng tay đồng đội.

Ông Hoàng Như Lý (thứ 2 từ trái qua) mang di ảnh của liệt sĩ Đỗ Sĩ Họa về Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn.

Ngày 10-3-1979, liệt sĩ Đỗ Sĩ Họa được truy phong từ quân hàm Trung úy lên Thượng úy và được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì. Ngày 19-12-1979, Thượng úy Đỗ Sĩ Họa được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm đó, Phó đồn trưởng Đỗ Sĩ Họa vừa tròn 33 tuổi.

Theo Trung tá QNCN Đàm Quang Đô, mỗi năm, có cả trăm đoàn đến viếng, thắp hương tại Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn. Nơi đây cũng trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống đối với thế hệ thanh niên, học sinh. Không những vậy, Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn trở thành 1 điểm “check-in” không thể thiếu đối với các bạn trẻ trên cung đường “phượt” từ Móng Cái đến Bình Liêu. Đến đây, mọi người cùng kính cẩn, nghiêng mình trước anh linh các Anh hùng, liệt sĩ- những người đã ngã xuống để bảo vệ biên cương. Và, cứ như thế, qua trang sách lịch sử, những câu chuyện kể,bản hùng ca bất tử về những người lính Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 và Anh hùng Đỗ Sĩ Họa vẫn còn đó, vang vọng giữa mênh mông núi rừng biên cương Pò Hèn.