Anh hùng Trần Văn Năm và những phút sinh tử trên bầu trời

Năm tháng trên nước bạn

Năm 1965, trong những năm tháng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, với lòng yêu nước và tinh thần nhiệt huyết của tuổi trẻ, Trần Văn Năm, khi ấy đang là sinh viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội (nay là Đại học Bách Khoa Hà Nội), đã tình nguyện lên đường nhập ngũ. Thời điểm được gọi nhập ngũ, nhà trường đang sơ tán tại Lạng Sơn, chàng sinh viên trẻ đã không quản đường xa, đi bộ hơn 20km để kịp chuyến tàu về Hà Nội nhận nhiệm vụ.

Sau thời gian học tại trường dự khóa bay, đến năm 1967, đồng chí chính thức được cử đi đào tạo tại Trường Không quân Krasnodar (Liên Xô trước đây). Phi công Trần Văn Năm chia sẻ, đặt chân đến Liên Xô, hình ảnh những chiếc máy bay chiến đấu đã khơi dậy mạnh mẽ niềm đam mê, khát vọng được làm chủ bầu trời và mong ước sớm hoàn thành chương trình đào tạo để trở về nước, trực tiếp tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc.

 Thừa ủy quyền của Chủ tịch nước, Đại tá Nguyễn Như Khoát, Chính ủy Sư đoàn 371, trao danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân tặng phi công Trần Văn Năm (bên trái). Ảnh: qdnd.vn

Con đường trở thành phi công lái máy bay chiến đấu của phi công Trần Văn Năm cùng đồng đội chẳng hề dễ dàng. Các bài học đều đòi hỏi sự kiên trì, kỷ luật và độ chính xác cao: Từ tư thế đặt chân, cách nhảy dù, kỹ thuật gấp dù đến từng tác phong, động tác trong quá trình huấn luyện. Rồi những giờ học lý thuyết, thực hành bay căng thẳng, nhiều kiến thức mới phải tiếp thu. Tất cả đều phải được thực hiện nghiêm túc, chuẩn xác để bảo đảm an toàn trong quá trình bay.

Nhắc về chuyến bay đơn đầu tiên trên chiếc máy bay L29, chàng phi công trẻ Trần Văn Năm ngày ấy vẫn không giấu được sự hồi hộp khi phải tự mình làm chủ “một cỗ máy” trên không. Khi nhớ về chuyến bay đó, trong ánh mắt của người phi công kỳ cựu vẫn ánh lên niềm bồi hồi: “Lúc hoàn thành chuyến bay, thầy trò ôm nhau vui mừng, bản thân tôi trào dâng niềm hạnh phúc vô cùng”.

Trong những năm tháng ấy, khó khăn không chỉ đến từ những giờ học bay căng thẳng, mà còn là sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và đặc biệt là nỗi nhớ quê hương, gia đình da diết của chàng phi công tuổi đôi mươi. Tại đây, niềm an ủi lớn nhất người lính trẻ ấy chính là tình cảm của những người giáo viên, nhân viên ở trường và đặc biệt là những người mẹ Nga, như danh xưng đồng chí Trần Văn Năm vẫn gọi, luôn dành cho đồng chí sự ân cần, trìu mến. Tình cảm ấy chân thành như tình thương của những người thân trong gia đình. Đó còn là tinh thần quốc tế trong sáng, sự đồng cảm và sẻ chia của những người bạn, người đồng chí dành cho nhân dân Việt Nam đang kiên cường chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Những trận không chiến sinh tử

Sau khi tốt nghiệp và trở về Việt Nam, giai đoạn 1970-1976, đồng chí Trần Văn Năm là phi công tiêm kích MiG-21 thuộc Trung đoàn Không quân 921 và Trung đoàn Không quân 927. Năm 1972, đồng chí được biên chế tại Phi đội 2, Trung đoàn Không quân 927.

Ngày 11-9-1972, trước cuộc tập kích quy mô lớn của không quân và hải quân Mỹ ra miền Bắc, biên đội Lê Thanh Đạo và Trần Văn Năm nhận lệnh cất cánh từ sân bay Đa Phúc đánh địch thả nhiễu ở phía Đông Bắc Kép. Khi phát hiện hai tốp gồm 8 máy bay F-4 của địch ở cự ly gần, bằng sự phối hợp hiệp đồng chặt chẽ, biên đội đã tiêu diệt 2 máy bay F-4. Trong đó, đồng chí Trần Văn Năm trực tiếp bắn rơi 1 chiếc, sau đó thoát ly, hạ cánh an toàn về sân bay Đa Phúc. 

 Đại tá phi công, Anh hùng LLVT nhân dân Trần Văn Năm nâng niu tài liệu phục vụ cho công tác đào tạo, huấn luyện bay.

Ngày 6-10-1972, trong một trận đánh khác, biên đội Nguyễn Văn Nghĩa và Trần Văn Năm xuất kích chiến đấu. Trong tình huống quần vòng, truy đuổi quyết liệt với máy bay địch vốn có ưu thế về tốc độ và trang bị, đồng chí Trần Văn Năm vẫn bình tĩnh xử trí, cơ động linh hoạt, lựa chọn thời cơ thích hợp, phối hợp cùng đồng đội bắn rơi 2 máy bay địch trên vùng trời Tuyên Quang, trong đó đồng chí trực tiếp bắn rơi 1 máy bay F-4.

Sau khi bắn trúng mục tiêu, phi công Trần Văn Năm còn phải cơ động linh hoạt liên tục nhằm tránh sự truy kích của địch. Có thời điểm, đồng chí phải sử dụng ô-xy khẩn cấp để duy trì khả năng chiến đấu, khi về đến sân bay, nhiên liệu trên máy bay cũng về mức 0. 

Từ những trận không chiến bảo vệ bầu trời miền Bắc trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đến những nhiệm vụ chiến đấu khác, đồng chí Trần Văn Năm tiếp tục thể hiện bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm của người phi công Quân đội. 

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và thực hiện nghĩa vụ quốc tế giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng Pol Pot, đồng chí được giao nhiệm vụ tham gia chiến đấu, yểm hộ cho Trung đoàn 935, Sư đoàn 370. Mặc dù phải hoạt động trong điều kiện chiến trường ác liệt, địa hình, thời tiết phức tạp và không quen thuộc, đồng chí luôn giữ vững bản lĩnh chính trị, thể hiện tinh thần dũng cảm, mưu trí; chấp hành nghiêm mệnh lệnh, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Người truyền lửa

Trong cuộc đời binh nghiệp của mình, đồng chí Trần Văn Năm có nhiều năm gắn bó với công tác giảng dạy. Năm 1986, khi chuyển công tác về Trường Sĩ quan Chỉ huy - Kỹ thuật Không quân (nay là Trường Sĩ quan Không quân) tại Nha Trang (Khánh Hòa), trên cương vị Trung đoàn trưởng, sau đó là Trưởng phòng Phương pháp bay, đồng chí tiếp tục gắn bó với nhiệm vụ huấn luyện, đào tạo phi công. 

Trong quá trình công tác, đồng chí luôn chú trọng kết hợp giữa lý thuyết với thực tiễn, giữa kiến thức chuyên môn với thực hành, kỹ thuật bay; đồng thời tích cực sưu tầm tài liệu, bổ sung tư liệu phục vụ công việc giảng dạy. Đặc biệt, là một phi công đã trực tiếp chiến đấu bảo vệ bầu trời của Tổ quốc, đồng chí luôn ý thức việc phải quan tâm rèn luyện bản lĩnh và tình yêu bầu trời cho học viên, để mọi học viên đều hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Đại tá phi công, anh hùng LLVT Trần Văn năm giới thiệu về các tài liệu sưu tập phục vụ cho công tác đào tạo.

Theo đồng chí Trần Văn Năm, phẩm chất quan trọng nhất của người phi công là lòng dũng cảm, trước hết phải biết vượt qua nỗi sợ hãi của chính bản thân, giữ được sự tập trung, bản lĩnh và sự bình tĩnh để đưa ra quyết định chính xác trong mọi tình huống. Bởi khi ở trên bầu trời, có rất nhiều những tình huống bất ngờ thậm chí vô cùng phức tạp mà người phi công phải đối mặt. Bên cạnh đó, phi công phải không ngừng học tập, nghiên cứu, thường xuyên rút kinh nghiệm, sửa chữa hạn chế để hoàn thiện bản thân.

Năm 1989, đồng chí chuyển về Học viện Phòng không - Không quân và tiếp tục công tác tại đây cho đến khi nghỉ hưu. Với khoảng 20 năm gắn bó với sự nghiệp huấn luyện, đào tạo, đồng chí đã góp phần truyền đạt kinh nghiệm, kiến thức, bản lĩnh, đào tạo nhiều thế hệ phi công.

Niềm tự hào khôn tả và điểm tựa vững chắc của đồng chí Trần Văn Năm suốt những năm tháng quân ngũ chính là gia đình. Đặc biệt, có những người con cùng tiếp nối sự nghiệp bảo vệ bầu trời Tổ quốc. Con rể đồng chí là Thượng tá Đỗ Ngọc Trường, hiện giữ cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn 925, Sư đoàn 372 (Quân chủng Phòng không - Không quân) và con gái là Thiếu tá QNCN Trần Nha Trang, công tác tại Viện Kỹ thuật Phòng không - Không quân. Tình yêu bầu trời và niềm tự hào khi được trở thành người lính không quân không chỉ là dấu ấn cá nhân trong cuộc đời đồng chí Trần Văn Năm mà còn được trao truyền cho thế hệ sau.

Ghi nhận những chiến công và thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu của đồng chí Trần Văn Năm, ngày 28-8-2026, tại Quyết định số 1443/QĐ-CTN, Chủ tịch nước đã quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân đối với Thiếu úy Trần Văn Năm, nguyên phi công Phi đội 2, Trung đoàn 927, Sư đoàn 371 vì đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đây là phần thưởng cao quý, nguồn động viên to lớn đối với bản thân đồng chí Trần Văn Năm cùng gia đình cũng như tập thể cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 927, góp phần tô thắm thêm truyền thống Bộ đội Không quân anh hùng.