Ánh mắt Bác Hồ và tấm lòng người họa sĩ xa quê

Từ những hình ảnh tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, họa sĩ Việt kiều Đào Trọng Lý đã vẽ hơn 150 bức tranh trên đất Thái Lan. Thưởng lãm những tác phẩm của ông tại Cao Bằng, tôi đặc biệt xúc động trước lời tâm sự của người họa sĩ: càng vẽ, ông càng cảm nhận được vẻ đẹp của Bác, nhất là đôi mắt.

TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam giới thiệu với Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh Phan Thăng An các tác phẩm của họa sĩ Đào Trọng Lý tại triển lãm ở Cao Bằng.

TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam giới thiệu với Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh Phan Thăng An các tác phẩm của họa sĩ Đào Trọng Lý tại triển lãm ở Cao Bằng.

Sáng 16/11/2026, tôi dự khai mạc triển lãm “Hồ Chí Minh - Chân dung một con người” tại Bảo tàng tỉnh Cao Bằng. Triển lãm giới thiệu 60 tác phẩm của cố họa sĩ Việt kiều Đào Trọng Lý (1951 - 2024), được sáng tác tại Thái Lan trong giai đoạn 2018 - 2024.

Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Pháp năm 1946. Tranh sơn dầu trên vải, Đào Trọng Lý, 2022.

Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Pháp năm 1946. Tranh sơn dầu trên vải, Đào Trọng Lý, 2022.

Trong lúc cùng ngắm tranh, TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, kể với tôi về sự chăm chút của người họa sĩ khi thể hiện đôi mắt Bác Hồ. Sau đó, qua đoạn video do Bảo tàng cung cấp, tôi được nghe chính họa sĩ Đào Trọng Lý tâm sự: Lúc tôi vẽ để có hình ảnh Bác Hồ trong khu tưởng niệm thì vẽ đến đâu là bản thân mình cảm thấy lãnh tụ Bác Hồ rất là đẹp, nhất là đôi mắt của Bác Hồ. Ông nói tiếp: Dù ảnh nhỏ hay ảnh to, mắt Bác Hồ sáng quắc và đẹp.

Tôi đặc biệt ấn tượng với hai chữ “sáng quắc”. Cách nói mộc mạc ấy khiến tôi muốn ngắm kỹ hơn những bức tranh của ông.

Đôi mắt Bác trong tranh

Trong bức sơn dầu Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Pháp năm 1946, sáng tác năm 2022, trên nền màu trầm, gương mặt và đôi mắt Bác hiện lên rõ nét. Dáng ngồi hơi nghiêng về phía trước, hai bàn tay đan vào nhau, ánh nhìn sâu và chăm chú.

Bức tranh gợi tôi nhớ đến những tháng ngày đầy thử thách của đất nước năm 1946, khi nền độc lập vừa giành được đứng trước nhiều nguy cơ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiến hành các hoạt động ngoại giao nhằm bảo vệ nền độc lập và tìm kiếm giải pháp hòa bình. Ánh mắt trong tranh gợi lên sự trầm tĩnh, bản lĩnh của Người.

Ở bức Bác Hồ tại mặt trận Đông Khê năm 1950, bên cạnh Bác là một chiến sĩ đang quan sát qua ống nhòm. Bác đội mũ, ngồi hơi nghiêng về phía trước, ánh mắt tập trung. Giữa những gam màu xanh, nâu của trang phục và cảnh vật, tôi bắt gặp vẻ tinh anh trong đôi mắt Người.

Cũng đôi mắt ấy, trong bức Bác với em thơ, lại ánh lên vẻ trìu mến. Em nhỏ áp má vào gương mặt Bác, vòng tay ôm lấy cổ Người. Nụ cười và cử chỉ âu yếm của Bác gợi lên một khoảnh khắc thân thương như trong gia đình.

Trong bức sơn dầu Bác Hồ với bà con dân tộc thiểu số, sáng tác năm 2024, màu áo sáng của Bác nổi bật giữa sắc màu và hoa văn trên trang phục truyền thống của đồng bào. Những khuôn mặt gần bên nhau, những ánh nhìn và nụ cười tạo nên vẻ đầm ấm của cuộc gặp gỡ.

Nhiều hình ảnh ấy vốn đã quen thuộc qua những bức ảnh tư liệu về Bác Hồ. Vậy điều gì khiến tôi có thêm cảm xúc khi xem những hình ảnh ấy được thể hiện bằng hội họa?

Ảnh tư liệu lưu giữ những khoảnh khắc có thật trong lịch sử. Khi ngắm tranh, bên cạnh những hình ảnh thân thuộc về Bác, tôi còn nghĩ đến công sức và tình cảm của người đã dành nhiều năm tìm kiếm, nghiên cứu và vẽ lại những hình ảnh ấy.

Bác Hồ với bà con dân tộc thiểu số. Tranh sơn dầu, Đào Trọng Lý, 2024.

Bác Hồ với bà con dân tộc thiểu số. Tranh sơn dầu, Đào Trọng Lý, 2024.

Càng vẽ, càng thấy Bác đẹp

Đào Trọng Lý sinh năm 1951 trong một gia đình Việt kiều yêu nước tại tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan, quê gốc ở Quốc Oai, Hà Nội. Ông từng tham gia công tác cộng đồng và dạy tiếng Việt cho con em kiều bào.

Có năng khiếu vẽ từ nhỏ, nhưng vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông chưa từng được đào tạo qua trường lớp hội họa chuyên nghiệp.

Năm 2013, khi đảm nhận cương vị Trưởng Ban Quản lý xây dựng Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Nakhon Phanom, ông nảy sinh ý tưởng xây dựng một phòng trưng bày về Bác để kiều bào, người dân Thái Lan và du khách quốc tế đến tham quan, tìm hiểu.

Từ ý tưởng ấy, ông sưu tầm hình ảnh, nghiên cứu tư liệu và sáng tác tranh về Bác Hồ.

Nhiều bức ảnh tư liệu ông tìm được là ảnh đen trắng, có những ảnh không còn rõ nét. Ông phải nghiên cứu kỹ hình ảnh, tìm đọc các tài liệu về cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác để thể hiện nhân vật và cảnh vật phù hợp với bối cảnh lịch sử.

Chia sẻ với Báo Ảnh Việt Nam năm 2024 về quá trình nghiên cứu ảnh tư liệu và hòa màu, ông nhấn mạnh yêu cầu phải vẽ sao cho “giữ được đúng sự thật”.

Đó cũng là cái khó khi chuyển từ ảnh tư liệu sang tranh. Những đường nét, sắc độ và màu sắc do người họa sĩ thể hiện phải đáp ứng yêu cầu nghệ thuật, đồng thời tôn trọng những hình ảnh có thật trong lịch sử.

Trong đoạn video do Bảo tàng cung cấp, Đào Trọng Lý cho biết ông vẽ bằng ba chất liệu: màu nước trên giấy, sơn dầu trên vải và thỏi phấn. Riêng những hình ảnh Bác Hồ do ông vẽ tại khu tưởng niệm ở Thái Lan đều được thực hiện bằng thỏi phấn.

Trả lời phỏng vấn VOV5 năm 2024, ông cho biết đã vẽ hơn 150 bức tranh về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhiều tác phẩm được ông dành tặng bạn bè và các cơ quan, tổ chức của Việt Nam.

Với một người tự học hội họa, khối lượng tác phẩm ấy cho thấy sự say mê và kiên trì trong nhiều năm. Qua công việc vẽ Bác, ông cũng có dịp tìm hiểu thêm về lịch sử đất nước, về cuộc đời và nhân cách Hồ Chí Minh.

Càng vẽ, ông càng thấy Bác đẹp. Đó là lời tâm sự chân thành của chính người họa sĩ.

Tháng 5/2024, 55 tác phẩm của ông được giới thiệu tại triển lãm “Tấm lòng của họa sĩ Việt kiều với Bác Hồ” tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Bộ sưu tập tranh của ông hiện được lưu giữ tại Bảo tàng.

Đào Trọng Lý qua đời năm 2024. Hai năm sau, những bức tranh ông vẽ về Bác có mặt tại Cao Bằng.

Từ Thái Lan đến Cao Bằng

Trong số 60 tác phẩm tại triển lãm lần này, tôi đặc biệt quan tâm đến ba bức tranh: Bác Hồ tại mặt trận Đông Khê năm 1950, Bác Hồ trở lại Cao Bằng năm 1951 và Bác trở lại thăm Cao Bằng năm 1961.

Cả ba đều được họa sĩ sáng tác năm 2022, bằng chất liệu sơn nước trên giấy.

Bác trở lại thăm Cao Bằng năm 1961. Tranh sơn nước trên giấy, Đào Trọng Lý, 2022.

Bác trở lại thăm Cao Bằng năm 1961. Tranh sơn nước trên giấy, Đào Trọng Lý, 2022.

Ở bức Bác trở lại thăm Cao Bằng năm 1961, phía xa là những dãy núi xanh nối tiếp nhau, phía gần là cây cối, những tảng đá và con đường nhỏ. Bác đội mũ, quàng khăn, tay cầm gậy, bước đi phía trước đoàn người.

Dáng Bác giữa núi non gợi tôi nhớ đến hai mùa xuân trong lịch sử Cao Bằng.

Ngày 28/1/1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, Bác trở về Tổ quốc qua biên giới Cao Bằng, chọn Pác Bó làm nơi hoạt động cách mạng. Hai mươi năm sau, vào tháng 2/1961, Người trở lại thăm Cao Bằng, thăm đồng bào và Pác Bó, nơi từng sống và làm việc trong những năm tháng cách mạng còn nhiều gian khó.

Tôi đã nhiều lần xem những hình ảnh tư liệu về Bác trên đất Cao Bằng. Lần này, tôi được gặp lại những hình ảnh thân thuộc ấy qua nét vẽ của một người Việt sinh ra và lớn lên trên đất Thái Lan.

Năm 2022, Đào Trọng Lý vẽ những bức tranh về Bác Hồ trên đất Cao Bằng. Bốn năm sau, khi người họa sĩ đã qua đời, những tác phẩm ấy có mặt trên chính mảnh đất từng in dấu chân Bác.

Ngắm tranh giữa quê hương cách mạng Cao Bằng, tôi lại nhớ lời ông tâm sự: càng vẽ, càng thấy Bác đẹp.

Triển lãm mỹ thuật “Hồ Chí Minh - Chân dung một con người” do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng tổ chức, giới thiệu 60 tác phẩm của cố họa sĩ Đào Trọng Lý, mở cửa từ ngày 16 đến hết ngày 26/11/2026 tại Bảo tàng tỉnh Cao Bằng, Km 5, phường Thục Phán.

Minh Tâm

Nguồn Cao Bằng: https://baocaobang.vn/anh-mat-bac-ho-va-tam-long-nguoi-hoa-si-xa-que-3194511.html