Anh - Mỹ bất đồng về căn cứ quân sự: Biến số then chốt nếu xung đột với Iran leo thang

Theo báo The Times, quyết định của London xuất phát từ lo ngại pháp lý liên quan tới khả năng vi phạm luật pháp quốc tế khi hỗ trợ một chiến dịch tấn công, đồng thời gắn với bất đồng giữa ông Trump và Thủ tướng Keir Starmer về tương lai của Diego Garcia — hòn đảo thuộc quần đảo Chagos mà Mauritius tuyên bố chủ quyền và Anh đang tìm cách đạt thỏa thuận thuê lại dài hạn.

Máy bay ném bom lén B-2 tại đảo Diego Garcia. Ảnh: twz

Ý nghĩa quân sự của Diego Garcia và RAF Fairford

Diego Garcia từ lâu được xem là vị trí chiến lược then chốt của quân đội Mỹ, không chỉ nhờ đường băng dài và vị trí trung tâm Ấn Độ Dương mà còn bởi vai trò hậu cần, cảng hải quân và các hoạt động hỗ trợ lực lượng tiền phương. Năm ngoái, việc Mỹ triển khai số lượng lớn máy bay ném bom tàng hình B-2 tới đây từng được coi là thông điệp răn đe nhằm vào Iran.

Trong khi đó, RAF Fairford là địa điểm triển khai tiền phương duy nhất của máy bay ném bom chiến lược Mỹ tại Anh, từng được sử dụng cho các chiến dịch không kích lớn trước đây. Khoảng cách từ hai căn cứ này tới Iran ngắn hơn đáng kể so với việc xuất phát trực tiếp từ lãnh thổ Mỹ, giúp tăng nhịp độ xuất kích và giảm áp lực hậu cần trong một chiến dịch kéo dài nhiều ngày.

Căn cứ quân sự Diego Garcia và RAF Fairford. Ảnh: twz

Bối cảnh ngoại giao và quan điểm chính thức

Bộ Quốc phòng Anh từ chối bình luận về chi tiết tác chiến, nhưng khẳng định ủng hộ nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, nhấn mạnh ưu tiên là ổn định khu vực. Một quan chức Nhà Trắng cũng cho biết ông Trump vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao, song “mọi phương án đều được đặt trên bàn”, viện dẫn các chiến dịch quân sự trước đây như Operation Midnight Hammer ((Chiến dịch Búa Đêm/Nhát búa giữa đêm) là cuộc tấn công không kích chiến lược của Mỹ nhắm vào các cơ sở hạt nhân Iran vào tháng 6/2025.

Trong khi tranh cãi về Diego Garcia vẫn tiếp diễn, Mỹ được cho là tiếp tục tăng cường lực lượng tới Trung Đông, bao gồm các máy bay chiến đấu tàng hình mới điều động từ lãnh thổ Mỹ sang châu Âu. Điều này cho thấy Washington vẫn duy trì các phương án quân sự song song với tiến trình ngoại giao.

Máy bay ném bom hình B-2 Spirit được nhìn thấy tại Diego Garcia vào năm 2025. Ảnh: PLANET LABS INC

Rạn nứt trong “mối quan hệ đặc biệt”

Cuộc đối đầu quanh quyền tiếp cận căn cứ quân sự cho thấy “mối quan hệ đặc biệt” giữa Anh và Mỹ không còn vận hành trơn tru như một khối thống nhất, mà ngày càng bộc lộ những khác biệt mang tính cấu trúc. Với Washington, ưu tiên hàng đầu là duy trì khả năng triển khai sức mạnh quân sự một cách nhanh chóng và linh hoạt nhằm đối phó các mối đe dọa đang nổi lên. Trong khi đó, London lại đặt nặng tính chính danh pháp lý và sự phù hợp với luật pháp quốc tế – những yếu tố được coi là nền tảng cho tính chính danh của mọi hành động quân sự.

Sự khác biệt này cũng phản ánh hai nhịp vận hành chiến lược khác nhau. Chính sách an ninh của Mỹ thường được định hình theo logic khủng hoảng, nơi các quyết định phải được đưa ra nhanh chóng để giữ thế chủ động và củng cố năng lực răn đe. Ngược lại, Anh bị ràng buộc bởi quy trình chính trị và pháp lý phức tạp hơn, khiến mọi quyết định liên quan đến sử dụng vũ lực phải vượt qua các ngưỡng hợp pháp và trách nhiệm quốc tế.

Khi hai nhịp vận hành này giao cắt trong một tình huống căng thẳng, va chạm gần như trở thành điều khó tránh khỏi. Vụ việc lần này vì thế không chỉ là bất đồng nhất thời về một chiến dịch quân sự tiềm tàng, mà còn phản ánh sự lệch pha ngày càng rõ giữa tư duy sức mạnh của Washington và cách tiếp cận dựa trên luật lệ của London – một xu hướng có thể tiếp tục thử thách nền tảng của liên minh Anh – Mỹ trong những cuộc khủng hoảng tương lai.

Thủ tướng Anh Keir Starmer được Tổng thống Mỹ Donald Trump chào đón.

Tác động vượt ra ngoài Trung Đông

Diego Garcia không chỉ phục vụ Trung Đông mà còn là trụ cột cho hiện diện quân sự Mỹ trên toàn Ấn Độ Dương. Căn cứ này đóng vai trò then chốt trong giám sát các tuyến hàng hải và các điểm nghẽn năng lượng quan trọng.

Bất kỳ sự suy yếu nào trong quyền tiếp cận của Mỹ cũng có thể tạo ra khoảng trống chiến lược trong khu vực – điều mà các cường quốc khác chắc chắn sẽ theo dõi sát sao.

Nút thắt chiến lược chưa có lời giải

Cuộc khủng hoảng hiện tại cho thấy cách một quyết định pháp lý có thể kéo theo hệ quả địa chính trị dây chuyền: từ kế hoạch tấn công Iran đến tương lai của quần đảo Chagos, rồi lan sang cấu trúc liên minh phương Tây.

RAF Fairford và Diego Garcia, trong bối cảnh này, không chỉ là những căn cứ quân sự. Chúng là điểm giao cắt giữa luật pháp quốc tế, quyền lực quân sự và chính trị liên minh – nơi mỗi quyết định đều có thể làm thay đổi cán cân chiến lược trên phạm vi toàn cầu.

Việc Anh có thực sự áp đặt hạn chế hoàn toàn đối với Mỹ hay không vẫn chưa rõ ràng. Tuy nhiên, nếu các hạn chế được duy trì, giới phân tích cho rằng điều đó có thể buộc Washington phải điều chỉnh kế hoạch tác chiến, đặc biệt là vai trò của lực lượng máy bay ném bom chiến lược trong một kịch bản xung đột với Iran.

Máy bay ném bom hình B-2 Spirit và máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 Stratotanker của Không quân Mỹ được bảo dưỡng trên đường băng trong một cuộc phát triển khai chiến đấu tại Diego Garcia, lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh.

Diễn biến này cũng phản ánh thực tế rằng ngay cả giữa các đồng minh thân cận, các quyết định quân sự lớn vẫn chịu tác động mạnh từ yếu tố pháp lý, chính trị nội bộ và lợi ích chiến lược riêng của từng quốc gia.

Lê Hà.

Nguồn: twz