Ðánh thức chiều sâu nhân văn trong tác phẩm nghệ thuật

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Quốc Tuấn. Ảnh: Nguyễn Anh Trọng

Tuy nhiên, theo nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Quốc Tuấn, nghệ sĩ bậc thầy của Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật quốc tế, điều làm nên giá trị bền vững của tác phẩm ảnh đẹp không chỉ là cái đẹp bề ngoài, mà chính là chiều sâu nhân văn ẩn sau mỗi bức ảnh.

Ði tìm chiều sâu bên trong ảnh nghệ thuật

• Thưa nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Quốc Tuấn, là một người dõi theo sự phát triển của nhiếp ảnh khu vực phía Nam nhiều thập kỷ qua, trong lần trở lại này, ông cảm nhận như thế nào về năng lượng sáng tạo của đội ngũ nhiếp ảnh Đồng Nai hiện nay?

- Tôi rất vui khi gặp lại nhiều anh em đã gắn bó với nhiếp ảnh hàng chục năm qua trong buổi nói chuyện, chia sẻ kinh nghiệm sáng tác, kỹ năng tìm đề tài, ý tưởng và xu hướng sáng tác ảnh nghệ thuật tại Đồng Nai. Có người 20 năm mới gặp lại, nhưng vẫn luôn giữ được lửa nghề. Điều đáng quý là họ truyền cảm hứng cho nhau, không chấp nhận sự an toàn mà luôn tìm tòi những đề tài mới, từ đời sống công nghiệp của tỉnh nhà đến hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.

• Trong buổi chia sẻ chuyên môn, ông có nhắc đến sự khác biệt giữa ảnh đương đại và ảnh nghệ thuật đương đại. Ông có thể lý giải rõ hơn ranh giới này?

- Khác biệt nằm ở chữ “nghệ thuật”. Một bức ảnh nghệ thuật phải được công chúng cảm nhận, phải nâng tầm nhận thức và cảm xúc của người xem. Có những bức ảnh người ta không hiểu ngay, phải suy ngẫm rất lâu mới “ngấm”. Giá trị của nó nằm ở phía sau khuôn hình, ở những tầng nghĩa sâu hơn của cuộc sống mà chúng ta không sờ được, không thấy được bằng mắt thường mà chỉ cảm nhận bằng tâm hồn.

• Đồng Nai đang phát động cuộc thi ảnh với chủ đề: Đồng Nai - Khát vọng vươn mình. Theo ông, đâu là lợi thế riêng mà nhiếp ảnh Đồng Nai có thể khai thác và khai thác góc độ nào để có tác phẩm “chạm” được đến các giải thưởng?

- Lợi thế lớn nhất là sự đa dạng về đề tài, từ công nghiệp, đô thị đến văn hóa hay đời sống công nhân, bảo vệ chủ quyền biên giới. Đây là những chất liệu rất “đương đại”, nếu khai thác tốt sẽ tạo ra những tác phẩm vừa có giá trị tư liệu vừa có giá trị nghệ thuật. Tôi luôn khuyến khích các nghệ sĩ đi chụp một mình, chọn những đề tài ít người chụp, đi phải gọn nhẹ. Chính cái khó sẽ làm nảy sinh những tác phẩm ấn tượng, bắt trọn khoảnh khắc. Quan trọng hơn, phải xem bức ảnh có tính nhân văn, có tình người hay không, chứ không chỉ dừng lại ở hình thức.

• Cụ thể hơn, để làm nổi bật “khát vọng vươn mình” của vùng đất này, điểm nhấn nào sẽ tạo nên sự khác biệt cho ảnh nghệ thuật Đồng Nai, thưa ông?

- Điểm nhấn không nằm ở những công trình lớn hay hình ảnh hào nhoáng bên ngoài, mà chính là con người. Hãy đi vào đời sống con người, từ công nhân, người lao động đến trẻ em để thấy được hạnh phúc, sự sẻ chia, sự tử tế giữa người với người, những điều bình dị nhưng sâu sắc. Nhiếp ảnh chuyên nghiệp không phải là ghi chép lại cái chúng ta thấy, mà là “thổi hồn” để người xem cảm nhận được khát vọng phát triển, sự chuyển mình của vùng đất qua từng số phận, từng câu chuyện nhỏ.

Đại diện Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai tặng hoa cho nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Quốc Tuấn (giữa) tại buổi giao lưu, chia sẻ về nhiếp ảnh năm 2026. Ảnh: Nguyễn Anh Trọng

Bản sắc riêng trong kỷ nguyên số

• Trong bối cảnh công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và các phần mềm hậu kỳ phát triển mạnh, người cầm máy cần thích ứng ra sao để vừa ứng dụng công nghệ nhưng không đánh mất sự sáng tạo và bản sắc?

- Công nghệ phát triển mang lại nhiều tiện ích cho người làm nghề. Tuy nhiên, công nghệ chỉ nên dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ, không thể thay thế cảm xúc và tư duy sáng tạo của nghệ sĩ. Người nghệ sĩ cần hiểu rõ các thể loại nhiếp ảnh, có loại cho phép xử lý hậu kỳ, có loại không. Quan trọng nhất vẫn là nội dung. Một bức ảnh đẹp là đem lại sự thổn thức, dù là niềm vui hay thất vọng nhưng cuối cùng vẫn phải là tôn vinh những giá trị tích cực. Sự tinh tế và nhạy bén của người nghệ sĩ mới là quyết định.

• Là nghệ sĩ đầu tiên của Việt Nam được phong tặng tước hiệu M.FIAP, ông có bí quyết hay lời khuyên nào dành cho thế hệ nghệ sĩ trẻ hôm nay?

- Tôi cho rằng người nghệ sĩ không chỉ học về kỹ thuật nhiếp ảnh mà quan trọng hơn là phải có một nền tảng văn hóa đa dạng. Khi có “gốc” văn hóa, người nghệ sĩ mới có chiều sâu để cảm nhận và kể lại câu chuyện bằng hình ảnh. Bên cạnh đó, cần có sự kiên trì và đam mê. Nhiếp ảnh nghệ thuật không dễ, nhưng nếu giữ được tình yêu thì chắc chắn sẽ tìm được con đường riêng và khẳng định mình.

• Từ kinh nghiệm “chinh chiến” các giải thưởng quốc tế, theo ông, các tác giả Đồng Nai cần trang bị gì để những tác phẩm mang hơi thở địa phương có thể tự tin bước ra thế giới và khẳng định vị thế của nhiếp ảnh Việt Nam?

- Các nhiếp ảnh gia quốc tế rất thích đến Việt Nam vì chúng ta “ra đường là có tác phẩm”. Nhưng để vươn tầm, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở việc chụp những bức ảnh đơn thuần theo cách ghi chép. Chúng ta phải thổi vào tác phẩm bằng tư duy nghệ thuật đương đại. Khi bức ảnh không còn là vật thể tĩnh mà biết "kể chuyện" về chiều sâu văn hóa, đó chính là lúc nhiếp ảnh Đồng Nai tự tin vươn ra thế giới.