Anh và EU tìm cách tháo gỡ rào cản hậu Brexit

Hội nghị thượng đỉnh tại Brussels bàn cách giảm thủ tục thương mại, kết nối thị trường carbon và mở rộng đi lại cho thanh niên, dù Anh và EU còn bất đồng.

Trong ảnh: Quốc kỳ Anh (phía trước) và cờ Liên minh châu Âu (EU) bên ngoài tòa nhà Quốc hội Anh ở London. Ảnh: THX/TTXVN

Trong ảnh: Quốc kỳ Anh (phía trước) và cờ Liên minh châu Âu (EU) bên ngoài tòa nhà Quốc hội Anh ở London. Ảnh: THX/TTXVN

Anh và Liên minh châu Âu (EU) sẽ tổ chức hội nghị thượng đỉnh tại Brussels ngày 20/11, đánh dấu cuộc gặp cấp cao thứ hai kể từ khi Anh rời khối (Brexit). Thủ tướng Andy Burnham dự kiến gặp Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa nhằm định hình quan hệ dài hạn giữa hai bên.

Hội nghị tiếp nối cuộc gặp đầu tiên tại London năm ngoái, từng bị đánh giá là bước khởi đầu cho quá trình cải thiện quan hệ hậu Brexit. Sự kiện dự kiến diễn ra hồi tháng 7 nhưng bị hoãn sau khi cựu Thủ tướng Keir Starmer từ chức.

Ba thỏa thuận trọng tâm

Hai bên kỳ vọng công bố ba thỏa thuận được khởi xướng dưới thời chính phủ Starmer. Đầu tiên là thỏa thuận thương mại thực phẩm và đồ uống, nhằm giảm thủ tục hành chính đối với các sản phẩm có nguồn gốc động, thực vật, giúp việc trao đổi thịt, phô mai, rượu vang và hoa thuận lợi hơn.

Đổi lại, Anh phải điều chỉnh tiêu chuẩn trong nước theo quy định EU, đồng nghĩa từ bỏ một số chính sách riêng, trong đó có kế hoạch cấm nhập khẩu gan ngỗng béo. Thỏa thuận dự kiến có hiệu lực từ năm 2028.

Thỏa thuận thứ hai nhằm kết nối hệ thống giao dịch phát thải carbon của Anh với EU, khôi phục mối liên kết bị gián đoạn sau Brexit. Khi đó, doanh nghiệp hai bên có thể được miễn các khoản phí của phía còn lại đối với một số mặt hàng phát thải cao như thép, xi măng và điện. Tuy nhiên, Anh phải tuân thủ các quy định liên quan của EU.

Thỏa thuận thứ ba gây tranh cãi nhất là chương trình đi lại dành cho thanh niên từ 18 đến 30 tuổi. Người tham gia có thể sinh sống, làm việc, du lịch và học tập tại Anh hoặc các nước EU tối đa ba năm. Tuy nhiên, chương trình có thể đến năm 2030 mới triển khai.

Bất đồng hiện tập trung vào học phí đại học và số lượng thị thực. EU muốn sinh viên các nước thành viên được hưởng mức học phí tương đương sinh viên Anh, thấp hơn khoảng 4-5 lần so với học phí quốc tế. Trong khi đó, EU đề xuất cấp 100.000 thị thực mỗi năm, còn London muốn giới hạn ở mức 50.000-80.000 để kiểm soát nhập cư.

EU đang liên kết cả ba thỏa thuận, yêu cầu chúng được triển khai đồng thời nhằm tăng sức ép trong đàm phán học phí.

Mở rộng hợp tác nhưng chưa tính chuyện tái gia nhập EU

Một ưu tiên khác của London là được đưa vào sáng kiến Made in Europe, kế hoạch ưu tiên doanh nghiệp châu Âu trong các hợp đồng mua sắm công thuộc lĩnh vực xe điện, năng lượng tái tạo và công nghệ hạt nhân.

Tuy nhiên, khả năng Anh được đưa vào sáng kiến này tại hội nghị gần như không có. Đạo luật Industrial Accelerator Act liên quan vẫn chưa được các nhà lập pháp EU hoàn tất và dự kiến chỉ được thống nhất vào mùa xuân năm 2027.

Việc tham gia còn đòi hỏi Anh điều chỉnh chính sách phòng vệ thương mại theo EU. Khối này lo ngại doanh nghiệp Trung Quốc có thể sử dụng Anh làm cửa ngõ đưa xe điện vào thị trường châu Âu để né các mức thuế hiện hành. London khẳng định có thể ngăn chặn hành vi này mà không cần sao chép chính sách của EU.

Ngoài các thỏa thuận chính, Anh và EU dự kiến mở rộng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, giáo dục, công nghệ và an ninh.

Mục tiêu đáng chú ý là đưa Anh trở lại thị trường điện nội khối EU vào năm 2027. Đức, Bỉ, Hà Lan, Đan Mạch và Luxembourg ủng hộ kế hoạch nhằm khai thác tốt hơn tiềm năng năng lượng gió tại Biển Bắc. Đổi lại, Anh có thể phải đóng góp ngân sách EU để hỗ trợ các khu vực kém phát triển trong khối.

Hai bên cũng sẽ xem xét khả năng Anh tham gia trở lại chương trình trao đổi sinh viên Erasmus sau năm 2027, mở rộng công nhận bằng cấp hành nghề và ký thỏa thuận hợp tác kỹ thuật số, bao gồm an toàn trí tuệ nhân tạo (AI).

Dù quan hệ có dấu hiệu cải thiện, Anh vẫn đứng ngoài thị trường chung và liên minh thuế quan của EU, đồng thời không có quyền tham gia quyết định chính sách của khối.

Theo tờ The Guardian, phát biểu hôm 17/11, Thủ tướng Burnham cho rằng Brexit đã làm suy giảm vị thế quốc tế của Anh, đồng thời tuyên bố: "Brexit cứng mà chúng ta phải chấp nhận là không đủ tốt cho nước Anh". Tuy nhiên, ông nhấn mạnh quá trình điều chỉnh quan hệ với EU cần thời gian và người dân Anh sẽ có tiếng nói quyết định.

EU hoan nghênh mong muốn thắt chặt quan hệ của London nhưng lo ngại các thỏa thuận có thể bị đảo ngược nếu một chính phủ có quan điểm chống EU lên nắm quyền tại Anh.

Vì vậy, dù hội nghị tại Brussels có thể mở ra giai đoạn hợp tác mới, tương lai quan hệ hai bên vẫn phụ thuộc vào việc London xác định rõ mức độ gắn kết mà nước này mong muốn với EU.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/anh-va-eu-tim-cach-thao-go-rao-can-hau-brexit-post1404444.html