Anh xây dựng quy định chống mất rừng, doanh nghiệp Việt cần lưu ý gì?

Tập trung trước mắt vào mất rừng bất hợp pháp

Trong những năm gần đây, các thị trường lớn ngày càng đưa ra các yêu cầu nhằm hạn chế nguy cơ mất rừng và suy thoái rừng gắn với hàng hóa trong chuỗi cung ứng quốc tế. Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) là một trong những chính sách quan trọng đầu tiên theo hướng này, đặt ra những yêu cầu mới về thẩm định chuỗi cung ứng, tính hợp pháp, truy xuất nguồn gốc và thông tin địa lý của vùng sản xuất. Cùng với thị trường EU, Vương quốc Anh cũng đang xây dựng cách tiếp cận riêng nhằm giảm nguy cơ mất rừng gắn với hàng hóa tiêu dùng tại thị trường Anh. 

 Vương quốc Anh là thị trường lớn, với tỷ trọng xuất khẩu khoảng 10% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam.

Tại webinar “Cập nhật Quy định Chống mất rừng của Vương quốc Anh” do Mạng lưới EUDR Lâm nghiệp tổ chức ngày 11/9, ông Tom Alpe, Cố vấn Chính sách Thương mại tại Đơn vị Lâm nghiệp Quốc tế Vương quốc Anh đã chia sẻ những thông tin mới nhất về cách tiếp cận của Chính phủ Anh.

Theo ông Tom Alpe, các thị trường quốc tế đang chuyển dịch theo hướng tăng cường thương mại đối với các mặt hàng nông nghiệp và lâm nghiệp có khả năng truy xuất nguồn gốc, được sản xuất hợp pháp và bền vững. Anh cho rằng các biện pháp thẩm định chuỗi cung ứng là một phần quan trọng của quá trình này, nhằm đáp ứng nhu cầu về những quy định rõ ràng và minh bạch hơn. Theo cách tiếp cận được Chính phủ Anh công bố ngày 23/6, quy định EUDR sẽ được áp dụng tại Bắc Ireland từ ngày 30/12/2026, cùng thời điểm với phần còn lại của EU. Trong khi đó, Great Britain, gồm Anh, Scotland và Wales, sẽ áp dụng một cách tiếp cận riêng nhưng có liên quan đến EUDR.

Tại Great Britain, Chính phủ Anh dự kiến đưa vào áp dụng cơ chế thẩm định bắt buộc đối với hoạt động nhập khẩu một số mặt hàng nông nghiệp, nhằm bảo đảm hàng hóa được sản xuất phù hợp với pháp luật của nước sản xuất. Chính sách được đề xuất bao phủ 7 nhóm hàng hóa cốt lõi, tương tự EUDR, gồm sản phẩm từ gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu tương và gỗ. Các doanh nghiệp có doanh thu hằng năm từ 1 triệu bảng Anh trở lên sẽ thuộc phạm vi điều chỉnh. Doanh nghiệp thuộc diện áp dụng phải bảo đảm hàng hóa được sản xuất phù hợp với pháp luật của quốc gia sản xuất, thiết lập hệ thống thẩm định và báo cáo hằng năm.

Một điểm đáng chú ý là trong giai đoạn đầu, quy định của Great Britain sẽ tập trung vào mất rừng bất hợp pháp, thay vì ngay lập tức áp dụng yêu cầu không gây mất rừng như EUDR. Việc đánh giá sẽ dựa trên pháp luật có liên quan của quốc gia nơi hàng hóa được sản xuất. Chính phủ Anh cho biết về dài hạn vẫn hướng tới một tiêu chuẩn không gây mất rừng, nhưng sẽ thực hiện theo từng giai đoạn.

Theo ông Tom Alpe, các doanh nghiệp sẽ phải thu thập, lưu giữ dữ liệu định vị địa lý và chia sẻ thông tin này trong chuỗi cung ứng. Mục tiêu là cải thiện khả năng truy xuất nguồn gốc, đồng thời tạo sự tương thích nhất định về tiêu chuẩn dữ liệu giữa các doanh nghiệp hoạt động trên thị trường Anh và EU.

Tuy nhiên, Chính phủ Anh không dự kiến áp dụng một số đặc điểm của EUDR trong giai đoạn đầu. Cụ thể, Anh chưa yêu cầu không gây mất rừng ngay lập tức; không phân loại rủi ro theo quốc gia; doanh nghiệp tại Great Britain có doanh thu dưới 1 triệu bảng Anh nằm ngoài phạm vi điều chỉnh; không áp dụng các biện pháp kiểm soát hải quan hoặc kiểm tra mới tại biên giới đối với hàng nhập khẩu và không yêu cầu nộp Tuyên bố thẩm định (DDS) tại thời điểm hàng hóa nhập cảnh vào Great Britain.

Tạo dư địa để doanh nghiệp sử dụng hệ thống EUDR

Dù có những điểm khác biệt, Chính phủ Anh vẫn định hướng để hệ thống của Great Britain có khả năng tương thích về mặt vận hành với EUDR. Theo đó, doanh nghiệp có thể sử dụng các hệ thống tuân thủ EUDR hiện có do doanh nghiệp và đối tác thương mại xây dựng. Chính phủ Anh cũng cam kết hướng tới việc các hệ thống được xây dựng để đáp ứng EUDR có thể được sử dụng tương tự để đáp ứng các quy định của Anh.

Ông Tom Alpe cho biết, đây là hai chính sách khác nhau nên việc tuân thủ EUDR không đồng nghĩa tự động đáp ứng quy định của Great Britain. Tuy nhiên, mục tiêu của phía Anh là doanh nghiệp về cơ bản thu thập cùng một nhóm thông tin, tránh phải xây dựng một hệ thống hoàn toàn mới. “Những gì doanh nghiệp đang làm hiện nay để chuẩn bị cho EUDR sẽ giúp doanh nghiệp có vị thế rất tốt khi chính sách của Great Britain được triển khai”, ông Tom Alpe nhấn mạnh.

Đáng chú ý, Chính phủ Anh đang chuẩn bị cho quá trình tham vấn công khai đối với chính sách đề xuất. Theo ông Tom Alpe, quá trình này dự kiến được triển khai vào cuối năm nay. Các bên liên quan sẽ có cơ hội đóng góp ý kiến về chính sách, đồng thời phía Anh mong muốn tiếp tục trao đổi với các đối tác trong quá trình tham vấn và triển khai.

Về tiến độ, hiện chính sách đang ở giai đoạn xây dựng. Sau đó sẽ là quá trình hoàn thiện văn bản pháp lý và hướng dẫn liên quan, dự kiến được sử dụng trong năm 2027, trước khi tiến tới triển khai, dự kiến vào năm 2028. Tuy nhiên, các mốc thời gian ở giai đoạn sau vẫn có thể thay đổi khi chính sách tiếp tục được hoàn thiện.

Với Việt Nam, việc Anh chủ động tham vấn các bên liên quan được xem là cơ hội để các cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp chia sẻ thực tiễn về chuỗi cung ứng, hệ thống truy xuất và khả năng cung cấp dữ liệu. Trong quá trình tham vấn và triển khai, việc tiếp nhận ý kiến từ các bên liên quan sẽ giúp nhóm xây dựng chính sách xác định những vấn đề phát sinh cũng như những yêu cầu thông tin không thực sự cần thiết.

Do đó, đối với các doanh nghiệp Việt Nam đang xuất khẩu gỗ, cà phê, cao su và các mặt hàng liên quan sang Anh, việc theo dõi quá trình tham vấn và chuẩn bị hệ thống truy xuất, dữ liệu địa lý, hồ sơ về tính hợp pháp của vùng sản xuất sẽ là những nội dung cần được quan tâm trong thời gian tới.

TS. Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành Chương trình chính sách thương mại lâm sản, Tổ chức Forest Trends nhận định, Việt Nam là một quốc gia có chuỗi cung ứng gỗ, cà phê và cao su gắn với các thị trường quốc tế, trong đó EU và Anh đều là những thị trường quan trọng. Những thay đổi về yêu cầu không gây mất rừng và truy xuất nguồn gốc tại các thị trường này vì vậy không chỉ đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp xuất khẩu, mà còn liên quan đến người sản xuất, vùng nguyên liệu, hệ thống truy xuất và khả năng cung cấp thông tin của toàn bộ chuỗi cung ứng. Những doanh nghiệp nếu đáp ứng các quy định của quy định EUDR về cơ bản sẽ có nền tảng tốt để đáp ứng các yêu cầu mà Chính phủ Anh dự kiến áp dụng trong thời gian tới.

"Trong bối cảnh các thị trường quốc tế ngày càng đưa ra yêu cầu nhằm hạn chế nguy cơ mất rừng và suy thoái rừng trong chuỗi cung ứng, Vương quốc Anh đang xây dựng cách tiếp cận riêng đối với hàng hóa nhập khẩu. Với Việt Nam, những thay đổi này có ý nghĩa đáng chú ý khi gỗ, cà phê, cao su là những nhóm hàng có liên quan trực tiếp đến thị trường này", ông Tô Xuân Phúc đánh giá.