Anthropic từ chối Lầu Năm Góc: AI đứng trước lằn ranh đạo đức

Mối quan hệ giữa Thung lũng Silicon và Washington vốn dĩ chưa bao giờ là một đường thẳng êm ả, nhưng những diễn biến mới nhất trong những ngày đầu năm 2026 đang đẩy sự căng thẳng này lên một nấc thang hoàn toàn mới. Anthropic, một trong những ngôi sao sáng nhất trong làng trí tuệ nhân tạo (AI) hiện nay, đang đứng giữa tâm bão của một cuộc tranh luận gay gắt với Lầu Năm Góc – hay giờ đây được chính quyền Tổng thống Trump đổi tên thành "Bộ Chiến tranh".

Lầu Năm Góc vấp phải sự phản đối của Anthropic

Cốt lõi của sự bất đồng không nằm ở giá trị hợp đồng hay năng lực công nghệ, mà nằm ở một câu hỏi mang tính triết học và đạo đức sâu sắc: Ai sẽ là người nắm giữ "công tắc an toàn" khi AI được đưa ra chiến trường? Việc Anthropic kiên quyết từ chối gỡ bỏ các rào cản an toàn để ngăn chặn chính phủ sử dụng công nghệ của mình cho các vũ khí tự hành và giám sát người dân trong nước đang tạo ra một tiền lệ chưa từng có, thử thách giới hạn quyền lực giữa những người tạo ra công nghệ và những người sử dụng nó cho mục đích quốc phòng.

Lằn ranh đỏ về "Robot sát thủ" và nỗi lo giám sát công dân

Theo các nguồn tin thân cận, sự đình trệ này xuất phát từ việc Anthropic không chịu nhượng bộ trước yêu cầu kiểm soát hoàn toàn của quân đội. Công ty khởi nghiệp có trụ sở tại San Francisco này lo ngại rằng, nếu không có các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt, công cụ AI của họ có thể bị sử dụng để theo dõi người dân Mỹ hoặc hỗ trợ các hệ thống vũ khí chọn mục tiêu tấn công mà không có sự giám sát đầy đủ của con người.

Đây là một nỗi lo không hề viển vông trong kỷ nguyên chiến tranh hiện đại. Anthropic, với tư cách là cha đẻ của công nghệ, đã thiết kế các mô hình AI của mình với những "ổ khóa" đạo đức được cài đặt sẵn, ngăn chặn chúng thực hiện các hành vi có thể gây hại. Tuy nhiên, phía Lầu Năm Góc lại có một quan điểm hoàn toàn khác.

Dựa trên một bản ghi nhớ chiến lược về AI được ban hành vào ngày 9 tháng 1 vừa qua, các quan chức quân sự lập luận rằng một khi họ đã mua công nghệ thương mại, họ phải có quyền triển khai nó theo nhu cầu chiến lược, miễn là tuân thủ luật pháp Mỹ. Họ không muốn bị trói buộc bởi "chính sách sử dụng" của một công ty tư nhân khi đang ở trên chiến trường.

Sự bế tắc này đặt ra một tình huống trớ trêu về mặt kỹ thuật. Dù Lầu Năm Góc có quyền lực và tiền bạc, nhưng họ vẫn cần sự hợp tác của Anthropic. Bởi lẽ, các mô hình AI này được huấn luyện để từ chối các mệnh lệnh gây hại. Để biến chúng thành công cụ phục vụ cho mục đích quân sự theo ý muốn của Bộ Chiến tranh, cần phải có chính các kỹ sư của Anthropic "mở khóa" và tinh chỉnh lại hệ thống. Việc Anthropic từ chối làm điều này gần giống việc bán cho quân đội một chiếc xe tăng hiện đại nhưng lại giữ chìa khóa của nòng pháo, vì sợ nó sẽ bắn nhầm người vô tội.

Thái độ thận trọng của Anthropic càng trở nên đáng chú ý hơn khi đặt cạnh các đối thủ cạnh tranh. Trong cuộc đua giành các hợp đồng béo bở từ chính phủ vào năm ngoái, Anthropic không phải là cái tên duy nhất; họ đứng chung sân khấu với Google, OpenAI và xAI của Elon Musk. Trong khi các đối thủ có thể đang tìm cách tiếp cận linh hoạt hơn để chiều lòng khách hàng lớn nhất thế giới này, thì Anthropic lại chọn cách đứng lại để vẽ ra một lằn ranh đỏ.

Động thái này diễn ra vào thời điểm cực kỳ nhạy cảm đối với công ty, khi họ đang chuẩn bị cho kế hoạch phát hành cổ phiếu ra công chúng (IPO) và đã dành rất nhiều nguồn lực để xây dựng mối quan hệ với khối an ninh quốc gia. Việc dám nói "không" với Lầu Năm Góc lúc này có thể đe dọa trực tiếp đến doanh thu và vị thế của họ, nhưng nó cũng khẳng định cam kết của công ty đối với tôn chỉ "AI an toàn" mà họ luôn theo đuổi.

Bóng ma chính trị và định nghĩa mới về lòng yêu nước

Sự căng thẳng giữa Anthropic và chính quyền không chỉ dừng lại ở các điều khoản hợp đồng khô khan, mà nó còn phản ánh sự xung đột về hệ tư tưởng trong bối cảnh chính trị nước Mỹ đang có nhiều biến động. Việc chính quyền Trump đổi tên Bộ Quốc phòng thành Bộ Chiến tranh không chỉ là sự thay đổi về danh xưng, mà nó báo hiệu một cách tiếp cận quyết liệt và trực diện hơn trong các vấn đề quân sự. Trong bối cảnh đó, sự chần chừ của Anthropic bị một số quan chức xem là hòn đá tảng cản trở nỗ lực hiện đại hóa quân đội.

CEO của Anthropic, ông Dario Amodei, đã không ngần ngại bày tỏ quan điểm của mình một cách công khai. Trong một bài luận trên blog cá nhân tuần này, ông cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo nên hỗ trợ quốc phòng theo mọi cách, ngoại trừ những cách khiến nước Mỹ trở nên giống với các đối thủ độc tài. Phát ngôn này được đưa ra giữa lúc xã hội Mỹ đang rúng động trước vụ việc cảnh sát nổ súng vào người biểu tình phản đối chính sách nhập cư tại Minneapolis – một sự kiện mà ông Amodei mô tả là "kinh hoàng". Những cái chết thương tâm này đã thổi bùng lên nỗi sợ hãi trong giới công nghệ tại Thung lũng Silicon rằng các công cụ họ tạo ra một ngày nào đó có thể bị chính phủ sử dụng để đàn áp người dân trong nước.

Chính vì vậy, cuộc đấu tranh của Anthropic hiện tại không đơn thuần là đàm phán kinh doanh. Nó là một phép thử cho thấy liệu Thung lũng Silicon, vốn đang cố gắng hàn gắn quan hệ với Washington sau nhiều năm lạnh nhạt có đủ sức mạnh để định hình lại cách quân đội sử dụng công nghệ hay không. Anthropic đang cố gắng thiết lập một tiêu chuẩn mới cho "lòng yêu nước" trong kỷ nguyên số: Yêu nước không có nghĩa là tuân thủ mù quáng mọi mệnh lệnh, mà là đảm bảo rằng sức mạnh công nghệ quốc gia được sử dụng một cách có trách nhiệm, bảo vệ các giá trị dân chủ thay vì phá hủy chúng.

Kết cục của cuộc đối đầu này vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng nó chắc chắn sẽ tạo ra những gợn sóng lớn. Nếu Anthropic giữ vững lập trường và buộc Lầu Năm Góc phải chấp nhận các rào cản an toàn, họ sẽ ghi điểm lớn trong mắt công chúng và nhân viên của mình, đồng thời thiết lập một tiền lệ đạo đức quan trọng cho toàn ngành AI. Ngược lại, nếu áp lực từ Washington quá lớn buộc họ phải nhượng bộ, hoặc tệ hơn là bị gạt ra khỏi cuộc chơi để nhường chỗ cho những đối thủ "dễ bảo" hơn, thì đó sẽ là tín hiệu cho thấy trong cuộc đua vũ trang AI, tiếng nói của lương tri có thể sẽ bị át đi bởi tiếng gầm của động cơ chiến tranh.

Dù kết quả thế nào, câu chuyện của Anthropic và Bộ Chiến tranh cũng đang nhắc nhở chúng ta rằng công nghệ chưa bao giờ là trung lập, và quyền kiểm soát nó sẽ là cuộc chiến quyền lực lớn nhất của thế kỷ 21.

Bùi Tú