Áp lực kép từ lãi suất cho vay leo thang

Dự báo bài toán cân đối chi phí tài chính và duy trì dòng tiền vẫn là phép thử sống còn của cộng đồng kinh doanh trong nhiều tháng tới.

Giai đoạn đầy thách thức

Thị trường ô tô đang trải qua giai đoạn đầy thách thức khi chi phí tài chính đội lên nhanh chóng. Báo cáo từ VIS Rating cho thấy gánh nặng lãi vay đè nặng lên chi phí vận hành của các doanh nghiệp ô tô.

Mặc dù doanh nghiệp vẫn có khả năng tiếp cận vốn, minh chứng qua việc tổng dư nợ vay của các đơn vị ô tô niêm yết tăng 7,3% trong nửa đầu năm, chủ yếu tập trung tại Công ty Cổ phần Tasco và Công ty Cổ phần Dịch vụ Ô tô Hàng Xanh nhằm phục vụ mở rộng hệ thống phân phối. Tuy nhiên, cái giá phải trả cho việc dùng đòn bẩy là chi phí lãi vay đã trả tăng vọt 47% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi lãi suất vay thực tế của doanh nghiệp niêm yết tăng từ 1% đến 4%, người mua ô tô cũng đối mặt với mức lãi vay ngân hàng tăng 1,5% đến 2%, thậm chí có những gói vay thả nổi chạm ngưỡng 19,5%/năm. Tình trạng này khiến dòng tiền kinh doanh của ngành ô tô được dự báo sẽ tiếp tục yếu cho đến cuối năm 2026.

Lãi suất vay mua nhà dự báo duy trì ở mức cao và có thể kéo dài đến cuối quý III/2027.

Tình hình này không chỉ giới hạn trong ngành xe mà còn lan rộng và tác động mạnh mẽ lên lĩnh vực bất động sản. Tại Hà Nội, đại diện một doanh nghiệp địa ốc chia sẻ, đối với người gửi tiền thì lãi suất tăng 1% là niềm vui thu nhập, nhưng với bên đi vay thì 1% đó trực tiếp ăn mòn lợi nhuận. 

Doanh nghiệp cho biết một dự án địa ốc phải mất nhiều năm mới tạo ra dòng tiền thu về, trong khi lãi vay lại phát sinh từng ngày, từng giờ. Khi đầu ra tắc nghẽn đúng thời điểm lãi suất leo thang, doanh nghiệp sẽ rơi vào tình thế gọng kìm hiểm nghèo vì hàng hóa bán chậm mà nghĩa vụ trả nợ không thể trì hoãn. Do không thể dễ dàng chuyển phần chi phí phát sinh này vào giá bán giữa bối cảnh sức mua yếu, nhiều chủ đầu tư buộc phải chấp nhận co cụm quy mô, giãn tiến độ dự án hoặc tìm mọi cách giảm bớt dư nợ.

Dẫn ví dụ thực tế từ doanh nghiệp, vị đại diện này cho hay với khoản vay 57 tỷ đồng vừa nhận thông báo tăng lãi suất từ 10,6% lên 15,3%/năm chỉ sau vỏn vẹn một tháng giải ngân, tương đương mức tăng 44% so với ban đầu. Đối với các dự án kéo dài nhiều năm mới tạo ra dòng tiền, việc chi phí vốn phát sinh từng ngày trong bối cảnh thanh khoản chậm đang đẩy chủ đầu tư vào thế kẹt, buộc phải cân nhắc giảm biên lợi nhuận hoặc thu hẹp quy mô đầu tư.

Nguồn cơn của làn sóng tăng lãi suất cho vay bắt nguồn từ áp lực chi phí vốn đầu vào của hệ thống ngân hàng vẫn neo ở mức cao. Các chuyên gia nhận định dư địa hạ lãi suất hiện không nhiều do sức ép tỷ giá khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì quan điểm thắt chặt tiền tệ, cùng với lạm phát trong nước đã tiến sát mốc mục tiêu 4,5%.

 Để đáp ứng nhu cầu tín dụng cuối năm và chuẩn bị nguồn lực cho các công trình hạ tầng lớn, các nhà băng phải tăng cường độ cạnh tranh lãi suất huy động, khiến lãi suất thực tế dành cho các khoản tiền gửi lớn cao hơn đáng kể so với biểu niêm yết.

Bao giờ mới hạ nhiệt?

Trước những biến số phức tạp của thị trường tài chính, giới phân tích dự báo mặt bằng lãi suất sẽ tiếp tục đi ngang ở vùng cao cho đến hết năm 2026 và có thể kéo dài sang năm sau.

Theo các chuyên gia, bức tranh thanh khoản có thể dễ thở hơn vào đầu năm 2027 nhờ dòng vốn giải ngân đầu tư công quay trở lại nền kinh tế cùng hạn mức tăng trưởng tín dụng mới. Dù vậy, một chu kỳ giảm lãi suất mạnh mẽ khó diễn ra sớm, đòi hỏi cả doanh nghiệp lẫn người vay mua nhà, mua xe phải chủ động tái cấu trúc nợ và tính toán kỹ lưỡng dòng tiền nhằm ứng phó với giai đoạn thử thách này.

Ông Lê Văn Thành, cố vấn nghiên cứu mảng tài chính tại Công ty Dữ liệu WiGroup lưu ý, cần phân biệt rạch ròi giữa lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước và lãi suất giao dịch trên thị trường. Quyết định chính sách của cơ quan quản lý phụ thuộc vào bài toán vĩ mô tổng thể gồm tăng trưởng, lạm phát và tỷ giá, thay vì nhất thiết phải cuốn theo từng bước đi của Fed.

Bài học từ năm 2018 cho thấy khi Fed đưa lãi suất lên 2,5%, Việt Nam vẫn giữ được sự ổn định tương đối của lãi suất điều hành nhằm bảo vệ mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao.

Dưới góc nhìn lạc quan hơn, bà Lý Thị Hiền, Trưởng phòng cấp cao phòng phân tích khách hàng cá nhân, Chứng khoán Yuanta Việt Nam, kỳ vọng lãi suất sẽ đi ngang ở vùng cao đến hết năm 2026. Mặc dù thanh khoản ngắn hạn có cải thiện khi lãi suất liên ngân hàng qua đêm hạ nhiệt, nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng lớn vẫn rất lớn. Bà Hiền dự báo lãi suất có thể nhích nhẹ vào đầu năm 2027 khi hệ thống được cấp hạn mức tín dụng mới, trước khi mở ra cơ hội hạ nhiệt rõ nét hơn vào khoảng quý II đến quý III năm 2027.

Đồng tình với quan điểm này, một số chuyên gia cho rằng giai đoạn đầu năm 2027 sẽ đón nhận một số xung lực tích cực giúp giảm tải áp lực thanh khoản. Việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công dịp cuối năm sẽ bơm lượng tiền lớn từ Kho bạc Nhà nước trở lại hệ thống kinh tế. Cùng với hạn mức tín dụng mới được phân bổ, nút thắt cạn kiệt dư địa cho vay vốn đang khiến nhiều doanh nghiệp lớn phải mòn mỏi chờ người khác trả nợ mới được giải ngân sẽ dần được tháo gỡ.

Dẫu vậy, con đường quay trở lại chu kỳ nới lỏng lãi suất rõ ràng không hề bằng phẳng. Báo cáo phân tích tháng 9 của Techcombank đã chỉ ra rằng áp lực vốn chưa thực sự chấm dứt. Điển hình là sau khi lãi suất liên ngân hàng giảm về mốc 1,5%/năm vào giữa tháng 9, thị trường đã lập tức đảo chiều biến động dữ dội khi lãi suất qua đêm nhảy vọt thêm 2,5 điểm % lên ngưỡng 7%/năm vào ngày 23/9.

Sự trồi sụt này là tín hiệu nhắc nhở các doanh nghiệp cần tiếp tục chuẩn bị tâm thế vững vàng, chủ động tái cấu trúc nợ và thắt chặt dòng tiền trước khi mặt bằng chi phí vốn có thể tìm về vùng dễ thở hơn.