Áp lực mới đối với Ukraine từ xung đột ở Trung Đông

Khó khăn trước mắt

Politico dẫn lời hai binh sĩ Ukraine cho biết những biến động giá năng lượng gần đây đã bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến lượng nhiên liệu dự trữ cho các phương tiện chiến đấu như xe tăng, pháo binh và xe bọc thép chở quân.

“Giá nhiên liệu hiện đã tăng lên mức cực kỳ cao", một sĩ quan cấp cao Ukraine nói, yêu cầu giấu tên vì không được phép phát ngôn trước truyền thông. “Ngay cả trong quân đội, chúng tôi cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu đáng kể".

Quân nhân Ukraine trên chiến trường. Ảnh: Reuters

Một binh sĩ khác cho biết dầu diesel hiện được ưu tiên phân bổ cho các đơn vị đang trực tiếp đối đầu với các đợt tiến công của Nga ở miền Đông, nơi giao tranh ác liệt vẫn diễn ra tại khu vực Donbas.

“Chúng tôi không ở tuyến đầu", người này nói về vị trí đơn vị mình. “Vì vậy, chúng tôi không phải ưu tiên… xe tăng và thiết bị của chúng tôi không thể di chuyển nhiều, bởi nguồn diesel được chuyển đến các đơn vị khác quan trọng hơn".

Cả hai binh sĩ đều mô tả tình trạng phân phối bị hạn chế, dù nhấn mạnh rằng tình hình chưa đến mức khủng hoảng nghiêm trọng. Tuy nhiên, giá nhiên liệu dân sinh tại Ukraine cũng tăng mạnh, kéo theo lạm phát và chi phí tại các trạm xăng tăng cao đối với người dân vốn đã phải sống trong điều kiện xung đột kéo dài.

Kể từ khi Iran phong tỏa Eo biển Hormuz — tuyến đường vận chuyển hơn 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, giá dầu đã leo thang lên tới 120 USD/thùng, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ suy thoái kinh tế trên phạm vi toàn cầu.

Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Năng lượng Ukraine trong phản hồi qua email khẳng định “không có tình trạng thiếu nhiên liệu trên thị trường trong nước”, đồng thời nhấn mạnh rằng chính phủ đang phối hợp với các đối tác để đa dạng hóa nguồn cung, đảm bảo đủ nhiên liệu cho quân đội, ngành công nghiệp và người dân.

Vào giữa tháng 3/2026, Bộ trưởng Năng lượng Ukraine cho biết trước Quốc hội rằng nước này hiện phải nhập khẩu khoảng 85% nhu cầu nhiên liệu, khiến nền kinh tế phụ thuộc lớn vào các nguồn cung từ châu Âu và Mỹ.

Bộ này nhấn mạnh rằng ưu tiên hàng đầu vẫn là đảm bảo nguồn cung không gián đoạn cho lực lượng vũ trang và các dịch vụ khẩn cấp, tiếp theo là lĩnh vực nông nghiệp, trong khi người dân và doanh nghiệp sẽ được xếp sau cùng, dù “tình hình vẫn nằm trong tầm kiểm soát”.

Ông John Helin, nhà sáng lập tổ chức Black Bird Group, nhận định rằng dù Kiev tỏ ra thận trọng trong việc công bố dữ liệu về nhiên liệu quân sự, nhưng cuộc xung đột liên quan đến Iran đã làm dấy lên những lo ngại thực sự.

“Thông tin được công khai rất hạn chế và dĩ nhiên không có dữ liệu chính xác hơn", ông nói, đồng thời cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, giá năng lượng cao sẽ tiếp tục gây áp lực lên ngân sách Ukraine.

Trong bối cảnh đó, ngân sách nhà nước Ukraine vốn đã căng thẳng do xung đột lại phải chịu thêm sức ép từ các biến động khu vực.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang đối mặt với căng thẳng gay gắt với Hungary và Slovakia liên quan đến tuyến đường ống Druzhba. Tuyến vận tải dầu thô then chốt này đã ngưng hoạt động kể từ sau cuộc tấn công ngày 27/1/2026 tại trạm bơm gần Brody, miền Tây Ukraine. Thủ tướng Hungary Viktor Orbán thậm chí tuyên bố sẽ tiếp tục sử dụng quyền phủ quyết tại Brussels để ngăn chặn khoản vay 90 tỷ euro của EU dành cho Ukraine cho đến khi tuyến ống được khôi phục.

Những cáo buộc mới về việc ngoại trưởng Hungary làm rò rỉ thông tin cho Nga trong một cuộc họp EU càng khiến nội bộ khối thêm rạn nứt.

Ông Helin cảnh báo rằng ngay cả khi phương Tây tiếp tục hỗ trợ tài chính, một cú sốc mới về giá năng lượng sẽ làm gia tăng chi phí và gây thêm áp lực lên nền kinh tế Ukraine.

Ở chiều ngược lại, Nga được cho là hưởng lợi từ giá dầu tăng cao, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tạm thời nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với Moscow và Tehran nhằm ổn định thị trường.

“Tình hình hiện nay đang mở ra một cuộc tranh luận mới tại một số quốc gia phương Tây về việc giảm bớt áp lực đối với Nga và nếu xu hướng này tiếp diễn, nó có thể gây tổn hại đến nỗ lực duy trì chiến sự của Ukraine còn lớn hơn cả tác động từ giá năng lượng", ông Helin nói.

Tương lai mờ mịt

Các nỗ lực hòa đàm do Mỹ làm trung gian giữa Nga và Ukraine đang rơi vào trạng thái đình trệ, khi Kiev kiên quyết từ chối nhượng lại các vùng lãnh thổ phía đông. Trong bối cảnh đó, Ukraine đang chịu áp lực giám sát ngày càng gia tăng sau những phát biểu thiếu nhất quán về khả năng Mỹ cung cấp các đảm bảo an ninh cho Ukraine.

Phía Kiev liên tục khẳng định các biện pháp đảm bảo an ninh hiệu quả là điều kiện tiên quyết để đối phó với các rủi ro trong tương lai. Tuy nhiên, các vòng đàm phán gần đây cho thấy vấn đề an ninh đang gắn liền với những bất đồng về lãnh thổ. Trọng tâm của các tranh chấp hiện nay tập trung vào quy chế của khu vực Donbas (bao gồm hai tỉnh Donetsk và Luhansk), nơi các bên hiện đang kiểm soát một phần diện tích.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn với Reuters, ông Zelensky cho rằng Mỹ sẵn sàng đưa ra các đảm bảo an ninh nếu Ukraine chấp nhận rút quân khỏi những khu vực tại Donbas vẫn do Kiev kiểm soát. Tuyên bố này được đưa ra chỉ hai tháng sau khi ông khẳng định các đảm bảo an ninh song phương đã “được nhất trí hoàn toàn”. Vài tuần sau khi các bên Mỹ, Nga và Ukraine thống nhất về vai trò giám sát của Washington đối với một lệnh ngừng bắn tiềm năng.

Tuy nhiên, khi tiến trình hòa đàm rơi vào bế tắc, những tuyên bố trước đó ngày càng lộ rõ sự mâu thuẫn với tình hình thực tế. Theo các nguồn tin am hiểu tiến trình, các đảm bảo an ninh của Mỹ trên thực tế chưa bao giờ được hoàn tất. Một quan chức Ukraine nói với The Kyiv Independent rằng Washington chưa ký bất kỳ cam kết ràng buộc nào, mà thay vào đó đề xuất tích hợp các đảm bảo an ninh này vào một thỏa thuận tổng thể nhằm chấm dứt xung đột.

Moscow từ lâu đã yêu cầu Lực lượng vũ trang Ukraine rút khỏi khu vực và hiện công khai gắn bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai với điều kiện đó. Ukraine kiên quyết bác bỏ khả năng rút quân, song vẫn xem xét một số phương án thay thế như thiết lập khu phi quân sự hoặc xây dựng các khu kinh tế đặc biệt tại những vùng bị chiến sự tàn phá.

“Phía Mỹ sẵn sàng hoàn tất các cam kết ở cấp cao nếu Ukraine chấp nhận rút quân khỏi Donbas", ông Zelensky nói.

Theo một nguồn tin giấu tên, Kiev đã đưa ra nhiều đề xuất mà họ cho là “khả thi”, nhưng đều bị Moscow bác bỏ. Phía Mỹ cũng cố gắng thúc đẩy các phương án thỏa hiệp trong vòng đàm phán gần nhất, song không nhận được sự chấp thuận từ cả hai bên.

Trong khi đó, chuyên gia Emil Kastehelmi thuộc Black Bird Group, nhận định rằng diễn biến trên chiến trường đang định hình cục diện đàm phán.

“Để cuộc chiến này kết thúc, có lẽ phải có một biến số lớn", ông nói, nhấn mạnh rằng thế giằng co hiện tại bắt nguồn từ việc không bên nào đủ mạnh để áp đặt điều kiện, nhưng cũng không đủ yếu để buộc phải nhượng bộ.

Theo đánh giá của ông, Ukraine vẫn duy trì năng lực phòng thủ và thực hiện các đợt phản công cục bộ. Trong khi đó, Nga chưa tạo được ưu thế áp đảo, nhất là sau khi chưa thể kiểm soát hoàn toàn các khu vực kiên cố mà hiện nay phía Moscow đang yêu cầu Kiev rút quân.

Diệp Thảo/VOV.VN (tổng hợp)