ASEAN tìm cơ chế đầu tư, thúc đẩy canh tác lúa giảm phát thải

Bài toán an ninh lương thực và khí hậu

Ngày 21/1, tại Hà Nội, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (ISPAE) phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) tổ chức Hội thảo “Cơ chế đầu tư nhằm thúc đẩy canh tác lúa giảm phát thải tại các quốc gia ASEAN”.

Toàn cảnh Hội thảo “Cơ chế đầu tư nhằm thúc đẩy canh tác lúa giảm phát thải tại các quốc gia ASEAN”. Ảnh: N.H

Hội thảo quy tụ khoảng 70 đại biểu là đại diện cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và nông dân đến từ Việt Nam, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Campuchia và Lào. Sự kiện do IRRI và ISPAE đồng tổ chức, với sự hỗ trợ của Liên minh Không khí sạch và Khí hậu (CCAC), dự án Tăng tốc giảm khí mê-tan tại Đông Nam Á (MASEA) và Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ).

Đông Nam Á là một trong những vùng sản xuất lúa gạo lớn nhất thế giới, bảo đảm sinh kế cho hàng chục triệu hộ nông dân và đóng vai trò trụ cột của an ninh lương thực toàn cầu. Tuy nhiên, mô hình canh tác lúa nước truyền thống cũng là nguồn phát thải khí metan đáng kể. Trong bối cảnh các quốc gia ASEAN đẩy mạnh thực hiện và cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) theo Hiệp định Paris, ngành lúa gạo đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng phát thải thấp, bền vững hơn.

Ông Jongsoo Shin - Giám đốc Khu vực châu Á của IRRI, cho rằng: Đây là thời điểm then chốt để ASEAN khẳng định vai trò tiên phong toàn cầu trong sản xuất lúa gạo phát thải thấp. Theo ông, quá trình chuyển đổi không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn mở ra các thị trường mới, nâng cao giá trị chuỗi lúa gạo và cải thiện sinh kế bền vững cho hàng triệu nông dân trong khu vực.

Thực tiễn cho thấy, mỗi quốc gia ASEAN đang ở những nấc thang chuyển đổi khác nhau nhưng đều mang lại các bài học đáng chú ý. Thái Lan mở rộng hiệu quả kỹ thuật làm ướt – làm khô luân phiên; Philippines lồng ghép các thực hành thích ứng với biến đổi khí hậu vào chương trình quốc gia; Việt Nam triển khai chuyển đổi một triệu héc-ta lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp; trong khi Indonesia, Campuchia và Lào đang xây dựng các chiến lược đổi mới phù hợp điều kiện trong nước.

Tại Hội thảo, các đoàn Philippines, Việt Nam và Thái Lan đã trình bày toàn diện về chính sách, thách thức và kết quả nghiên cứu thực địa. Các khảo sát trên hàng nghìn hộ nông dân cho thấy tiềm năng áp dụng rộng rãi các công nghệ giảm phát thải trong canh tác lúa.

Các đại biểu cũng tập trung trao đổi cơ chế đầu tư, các công cụ tài chính khí hậu và cơ hội hợp tác khu vực, nhằm phát triển hệ thống sản xuất lúa phát thải thấp ở ASEAN. Mục tiêu là xác định các giải pháp, định hướng tăng cường liên kết khu vực, góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa gạo.

Theo TS. Alisher Mirzabaev, nhà khoa học cấp cao của IRRI và Giám đốc dự án thuộc CCAC, các phân tích đã chỉ ra những lộ trình khả thi giúp các nước ASEAN cắt giảm đáng kể phát thải khí metan, đồng thời cải thiện thu nhập cho nông dân, với lợi ích kinh tế – xã hội đủ sức hấp dẫn để thúc đẩy chuyển đổi quy mô lớn.

Huy động tài chính khí hậu, mở rộng hợp tác khu vực

TS. Trần Công Thắng - Viện trưởng ISPAE, cho biết: Lúa gạo giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược giảm phát thải của Việt Nam. Theo kiểm kê năm 2020, canh tác lúa chiếm khoảng 40% tổng phát thải khí mê-tan quốc gia và hơn 66% phát thải trong lĩnh vực AFOLU. Do đó, chuyển đổi canh tác lúa phát thải thấp là điều kiện then chốt để Việt Nam thực hiện cam kết cắt giảm 30% khí mê-tan vào năm 2030 và đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Việt Nam đang triển khai nhiều chương trình lớn như dự án VNSAT, Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đề án trồng trọt giảm phát thải giai đoạn 2025 - 2035. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là huy động nguồn lực tài chính và thu hút đầu tư cho toàn chuỗi ngành hàng.

Theo TS. Trần Công Thắng, hội thảo không chỉ hướng tới các khuyến nghị chính sách cụ thể mà còn đặt nền tảng cho hợp tác lâu dài giữa các quốc gia ASEAN trong chuyển đổi xanh ngành lúa gạo, lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh lương thực và khí hậu toàn cầu.

Nguyễn Hạnh