ASIAD và bài học cho thể thao Việt Nam

Hụt hơi ngay trong khu vực Đông Nam Á

ASIAD 20 tiếp tục chứng kiến sự nâng cấp rõ rệt về trình độ chuyên môn. Tính đến cuối chiều 3-10 (giờ Việt Nam), trong tổng số 469 bộ huy chương của ASIAD 20, các vận động viên (VĐV) Trung Quốc giành tới 166 huy chương vàng (HCV), chiếm 35,4% tổng số HCV, gần bằng tổng thành tích của 5 đoàn xếp sau cộng lại, bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Uzbekistan, Ấn Độ và Thái Lan. VĐV Trung Quốc áp đảo ở phần lớn các môn, như điền kinh, bơi, nhảy cầu, rowing... Cùng với hàng loạt kỷ lục châu Á và thế giới bị phá vỡ là sự vươn lên mạnh mẽ của những nhà vô địch độ tuổi "teen", trong đó có VĐV mới chỉ 13 tuổi. Điều đó cho thấy các cường quốc thể thao châu Á đã đi rất xa trong quá trình đào tạo trẻ và ứng dụng những tiến bộ khoa học, công nghệ.

ASIAD 20 ghi nhận sự vươn lên mạnh mẽ của các nền thể thao hàng đầu Đông Nam Á. Thái Lan tiếp tục chứng tỏ sức mạnh khi giành tới 18 HCV, Malaysia có 9 HCV, Indonesia có 5 HCV và Philippines sở hữu 4 HCV. Trong bức tranh đầy hứa hẹn ấy, thể thao Việt Nam (TTVN) khép lại các nội dung tranh tài mà chỉ đoạt 3 HCV, 3 huy chương bạc (HCB) và 19 huy chương đồng (HCĐ), không hoàn thành chỉ tiêu đề ra (chỉ tiêu giành từ 4 HCV trở lên). Cũng giống như kỳ Á vận hội cách đây 3 năm, cầu mây tiếp tục trở thành cứu tinh cho TTVN, khi các tuyển thủ nội dung 4 nữ xuất sắc đánh bại Thái Lan ở trận chung kết diễn ra trong ngày thi đấu áp chót (3-10). Điều đáng nói, cả 3 tấm HCV mà TTVN giành được ở nội dung kata đồng đội nữ môn karate, đôi nữ và 4 nữ môn cầu mây đều không nằm trong chương trình thi đấu Olympic 2028. 

Các tuyển thủ cầu mây Việt Nam nhận huy chương vàng nội dung 4 nữ. Ảnh: BÙI LƯỢNG 

Bên cạnh những thành tích không như mong đợi, TTVN cũng ghi nhận những khoảnh khắc, những tấm huy chương giá trị. Đó là tấm HCB của võ sĩ Nguyễn Thị Tâm ở hạng 51kg nữ môn boxing; là nỗ lực thi đấu trong điều kiện bị chấn thương và đoạt HCB của võ sĩ Đinh Văn Tâm ở hạng 56kg đối kháng wushu. Đó còn là những tấm huy chương giá trị ở những nội dung của rowing, canoeing, taekwondo ảo... Dẫu biết khoảng cách giữa HCB, HCĐ so với HCV còn rất lớn, nhưng những kết quả trên đáng khích lệ trong bối cảnh TTVN còn nhiều khó khăn.

Nhìn thẳng vào thực tế

Sự cạnh tranh khốc liệt tại đấu trường châu lục là tấm gương phản chiếu rõ nhất những hạn chế của TTVN. Việc nhiều bộ môn trọng điểm không thể tạo nên bứt phá trước các đối thủ vượt trội để lại bài học đắt giá về công tác dự báo, tính điểm rơi phong độ và một chiến lược đầu tư dài hơi cho các môn Olympic.

Nỗi băn khoăn lớn nhất của TTVN tại ASIAD 20 có lẽ đến ở môn bắn súng. Hướng tới Á vận hội với mục tiêu giành ít nhất 1 HCV, nhưng đội tuyển bắn súng Việt Nam chỉ giành 1 HCĐ khi những gương mặt được kỳ vọng như Trịnh Thu Vinh, Phạm Quang Huy, Nguyễn Thùy Trang... đều chưa đạt kết quả tốt. Từng nhiều năm liền xếp tốp đầu ở sân chơi SEA Games, nhưng đội tuyển điền kinh Việt Nam chỉ giành 1 HCĐ ở ASIAD 20. Ở khu vực Đông Nam Á, điền kinh Thái Lan gây ấn tượng khi giành đến 3 HCV, 2 HCB, 1 HCĐ và xếp hạng 4 môn điền kinh ở ASIAD 20. Tương tự, Singapore giành 1 HCV, 1 HCB đứng thứ 10 và Philippines giành 1 HCV, 2 HCĐ đứng thứ 12 ở môn điền kinh. Theo cựu huấn luyện viên trưởng đội tuyển điền kinh Việt Nam Dương Đức Thủy, sau ASIAD 20, điền kinh Việt Nam phải bắt tay ngay vào việc sàng lọc công tác tuyển chọn VĐV tài năng. Phải tìm ra những tài năng trẻ sáng giá để đào tạo, áp dụng khoa học kỹ thuật...

Bài biểu diễn giúp đội tuyển kata đồng đội nữ Việt Nam giành huy chương vàng. Ảnh: BÙI LƯỢNG

Thực tế, mức độ cạnh tranh ở sân chơi ASIAD ngày càng khốc liệt, nơi tuyển thủ Việt Nam phải tranh tài với những hảo thủ hàng đầu thế giới, những nhà vô địch Olympic, vô địch thế giới. Ông Nguyễn Hồng Minh, Trưởng đoàn TTVN tham dự ASIAD 20 cho rằng, các điều kiện bảo đảm như hồi phục, chế độ dinh dưỡng và ứng dụng khoa học, công nghệ của TTVN vẫn còn khoảng cách xa so với các quốc gia hàng đầu. Sự chuẩn bị của TTVN phần lớn vẫn dựa vào nỗ lực tự thân của huấn luyện viên và VĐV, chưa có được sự hỗ trợ mang tính khoa học kỹ thuật toàn diện. Trường hợp sẩy chân đáng tiếc ở vòng loại của những nhà đương kim vô địch hay các niềm hy vọng lớn cho thấy tâm lý thi đấu của các VĐV chưa thực sự vững vàng.

Một trong những hạn chế rõ nhất của TTVN là thiếu vắng các chuyên gia tâm lý chuyên trách trong các đội tuyển, trong khi các đội bạn áp dụng từ lâu. Việc thiếu đi một hệ thống hỗ trợ khoa học toàn diện, đặc biệt là liệu pháp giải tỏa áp lực cho các VĐV trọng điểm đang trở thành điểm nghẽn đáng lo ngại. Ngoài ra, câu hỏi về lực lượng kế cận ở những môn TTVN từng tỏa sáng tại sân chơi châu lục như taekwondo, điền kinh, bắn súng, cầu lông, wushu, rowing... vẫn chưa có lời giải. 

Thành tích không được như kỳ vọng của TTVN tại ASIAD 20 là hệ quả của quá trình đầu tư dàn trải, quá tập trung vào đấu trường SEA Games trong thời gian dài. ASIAD 20 đánh dấu bước ngoặt khi TTVN áp dụng 3 trọng điểm: Môn thể thao trọng điểm, VĐV trọng điểm và đấu trường trọng điểm. Tất nhiên, mọi sự thay đổi cần có thời gian, nhưng chúng ta cần nhìn nhận ASIAD 20 như một bài học đắt giá để tìm cách khắc phục. Bởi sau Á vận hội 20 sẽ là chiến dịch chuẩn bị cho Olympic 2028, đấu trường mà TTVN ngậm ngùi trắng tay ở hai kỳ liên tiếp.