Ðất đã ấm lên cho cây mùa xuân thêm đẹp

Tết Bính Ngọ là cái Tết đầu tiên sau khi tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau hợp nhất thành tỉnh Cà Mau mới. Thế là trời đất và cuộc đời tụm lại, đánh thức ký ức của tôi về những cái Tết ở Cà Mau gần 40 năm trước.

Năm 1986, tỉnh Minh Hải “dời đô” từ thị xã Bạc Liêu về thị xã Cà Mau. Ðó là cuộc chuyển trụ sở cơ quan, nơi làm việc của cán bộ quê gốc Bạc Liêu rất giống như bây giờ. Có điều hoàn cảnh kinh tế đời sống thời ấy khác xa với bây giờ lắm.

Hồi đó tôi mới 26-27 tuổi, có vợ hai con. Lương của phóng viên báo chí tỉnh lẻ không đủ nuôi thân nên tôi buộc lòng phải gởi vợ con ở quê rồi khăn gói về Cà Mau sinh sống, lập nghiệp, hàng tuần chạy xe máy về thăm nhà. Quốc lộ 1 đoạn Cà Mau - Bạc Liêu lúc bấy giờ trải đá rất gồ ghề, đầy ổ voi, ổ gà; từ Cà Mau về tới Bạc Liêu mất hơn ba tiếng, xe đò cũng khoảng thời gian như thế. Nói chung, đời sống của cán bộ từ Bạc Liêu theo tỉnh xuống Cà Mau vất vả hơn bây giờ rất nhiều.

Thời gian đầu tôi về Bạc Liêu ăn Tết với vợ con và gia đình. Nhà tôi đơn chiếc, má tôi mất mấy năm trước, ba tôi lâm vào cảnh gà trống nuôi con, giờ lại gồng gánh thêm con dâu và hai đứa cháu nội. Bấy giờ vừa bắt đầu phong trào chuyển từ lúa qua nuôi tôm. Nói nuôi tôm chứ thực tế là đưa nước mặn vào ruộng lúa để “nuôi thiên nhiên” nên năng suất rất thấp, tới con nước, ba tôi xổ tôm mang qua xóm Cả Vĩnh bán chỉ đủ mua về một túm gạo. Ông phải hái thêm mớ trái từ cây mãng cầu tháp vào gốc cây bình bát để bán lấy tiền mua thêm nước mắm, dầu lửa, xà bông... Tết đến - cái tết nghèo như thời chiến tranh, mâm cơm cúng ông bà chiều 30 vẫn quanh quẩn là những món cây nhà lá vườn.

Tiết mục văn nghệ nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ảnh: HUỲNH LÂM

Ðại bộ phận nông dân thời ấy đều có đời sống như gia đình tôi. Ðất nước hòa bình đã 10 năm nhưng khó khăn trăm bề, bởi thiên tai liên tục ở miền Trung, miền Bắc và đến những năm 1977-1978 thì đồng bằng sông Cửu Long cũng mất mùa 2-3 năm liền. Dù khó khăn là vậy, nguồn lực kinh tế lại bị cuộc chiến biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc rút rỉa hết. Tại khu vực Bạc Liêu thì các vùng nông thôn và phụ cận sản xuất bấp bênh, riêng ở thị xã Bạc Liêu lại buồn thảm vô cùng. Cơ quan cấp tỉnh đi hết, chỉ còn được cái trường đại học tại chức. Sức mua giảm sụt thảm hại nên người thị xã phần đông sống dựa vào nghề buôn bán trở nên thất nghiệp, đời sống khốn khó. Mỗi lần về Bạc Liêu, tôi ngồi uống ly cà phê mà ngậm ngùi không sao tả xiết. Thị xã hơn 100 năm tuổi vẫn là những con đường nhỏ xíu, gồ ghề. Nhà cửa rêu phong, cổ kính. Khi đêm xuống, phố phường ủ dột trong những cơn mưa dầm lướt thướt trên ngọn me đường Trần Phú. Ánh đèn neon vàng vọt rọi lên những chiếc bóng lẻ loi đổ nghiêng trên mặt đường.

Giai đoạn từ năm 1986-1996, thị xã Bạc Liêu vẫn vậy, vì trung tâm chính trị, văn hóa, xã hội của tỉnh chuyển về Cà Mau thì thị xã Bạc Liêu trở thành đơn vị cấp huyện - quan điểm phát triển những năm đầu của tỉnh Minh Hải là như thế. Cho nên thị xã Bạc Liêu chật vật, loanh quanh, mãi không có cách gì bứt phá lên được.

Ðến đầu năm 1990, tôi được Nhà nước cấp cho một căn nhà - ngôi nhà đầu tiên của đời tôi. Ðó là loại nhà liền kề, ngang 3,6 m, dài 25 m, có gác lửng và lợp ngói đỏ, địa chỉ ở số 56 đường 30/4, Phường 5 (thuộc phường Tân Thành ngày nay). Vợ con tôi từ Bạc Liêu kéo xuống ở để sinh sống, học hành. Lương bổng thấp, đời sống cực kỳ khó khăn, bữa cơm nhà tôi thường là mấy con cá hủn hỉn kho lạt và đĩa rau muống luộc, thế mà tiếng cười nở rộ, nửa đêm thức giấc nhìn lên trần nhà thấy ngói đỏ au, không tin mình ngủ ở nhà mình, không thể tin rằng cái đời đi ra từ giai cấp bần cố nông lại được làm chủ một căn nhà như thế. Thế là nghèo mà đời vui như mở hội.

Những cái Tết xa quê của đời tôi gần 40 năm trước nghèo túng nhưng có nhiều niềm vui an ủi. Mấy chị mấy em ở các huyện vùng II thời đó là U Minh, Cái Nước, Trần Văn Thời, Ngọc Hiển, Thới Bình gần Tết lại gởi cho chuối ép, mứt dừa, khô cá lóc, cá sặc bổi... Ðến Tết, dãy nhà liền kề chúng tôi hộ nào cũng đốt một dây pháo thật dài rồi kéo từ nhà này qua nhà khác nhậu nhẹt say sưa. Tại đất Cà Mau, người Cà Mau đã ấp ủ, chia sớt cho những cán bộ có quê gốc ở Bạc Liêu như tôi có cái Tết ngọt lành, ấm áp.

Nói đến đây mới thấy rằng cuộc đời của lớp cán bộ quê gốc Bạc Liêu về Cà Mau hôm nay ít vất vả và bớt ngậm ngùi hơn xưa nhiều lắm. Bây giờ lộ làm thông thoáng, từ Cà Mau về Bạc Liêu rút ngắn một nửa thời gian, lương bổng bây giờ cũng gọi là sống được, nhiều cán bộ được cấp nhà công vụ trong năm đầu hợp nhất…

Nhưng cái quan trọng nhất là tư duy phát triển của tỉnh Cà Mau mới bây giờ đặt khu vực Bạc Liêu như một trọng điểm phát triển của tỉnh. Ðó là trung tâm của những lĩnh vực lớn: văn hóa, nghệ thuật, giáo dục đào tạo, nghiên cứu khoa học, thương mại, du lịch nghỉ dưỡng… Các sự kiện văn hóa xã hội ở phường Bạc Liêu cứ diễn ra với tần suất dày đặc.

Diễn tiến ấy cho thấy đã có sự phát triển trong một thể thống nhất của anh em một nhà, vừa hợp với đạo lý, vừa đạt yêu cầu phát triển trong không gian dư địa mới theo chủ trương của Trung ương.

Và những người Bạc Liêu cũ đã cảm thấy rất rõ ràng đất cứ ấm dần lên cho cây mùa xuân nở rộ và cuộc đời ta cũng ấm lên theo không gian đời đang mở rộng, chan chứa ân tình.

Bút ký của Phan Trung Nghĩa