Bà Châu Thị Tế và những đóng góp to lớn cho vùng đất An Giang

Bà Châu Thị Tế (1766 - 1826) là người phụ nữ hiếm hoi được triều đình phong kiến vinh danh. Sau 200 năm kể từ ngày bà mất, câu chuyện về bà gắn liền với các giá trị để lại cho hôm nay.

Nơi an nghỉ của bà Châu Thị Tế cùng danh thần Thoại Ngọc Hầu tại Sơn Lăng dưới chân núi Sam. Ảnh: THANH TIẾN

Góp sức mở mang vùng đất Vĩnh Tế

Vùng đất Vĩnh Tế - Núi Sam hôm nay, phố xá tấp nập, cung đường Tân Lộ Kiều Lương khang trang hiện đại. Tuy nhiên, từ thuở người xưa định làng, lập ấp, đây là nơi biên giới xa xôi với rừng thiêng nước độc. Dưới sự dẫn dắt của ông Nguyễn Văn Thoại và bà Châu Thị Tế, vùng đất quanh chân núi Sam trở nên trù phú, vườn, ruộng tốt tươi. Trong quá trình đó, bà Châu Thị Tế khẳng định tài năng, đức hạnh thông qua việc phò giúp chồng tạo nên công trình mang ý nghĩa chiến lược đến ngày nay là kênh Vĩnh Tế.

Theo sử liệu triều Nguyễn, cách đây hơn 200 năm, vua Gia Long có chiếu dụ về hoàn thành kênh đào Vĩnh Tế. Đây là công trình quy mô nhất thời bấy giờ, với chiều dài 91km, rộng 30m, được thi công bằng sức người trong thời gian 5 năm. Để thực hiện công trình này, Thoại Ngọc Hầu phải huy động khoảng 80.200 người, trong đó có không ít phụ nữ do bà Châu Thị Tế vận động lo việc lấy củi, gánh nước, nấu cơm hoặc làm những việc nặng nhọc khác để đảm bảo công tác hậu cần.

Việc đào kênh hết sức gian khổ do địa hình phức tạp, thời tiết khắc nghiệt, thú dữ, cường độ lao động cao, nhiều khi phải làm buổi tối... mới kịp thời gian hoàn thành. Kênh Vĩnh Tế là công trình mang đến lợi ích to lớn trong lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, an ninh được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Để ghi nhận công lao của danh thần Thoại Ngọc Hầu và bà Châu Thị Tế, vua Gia Long đặt tên kênh là Vĩnh Tế hà, cho khắc trên Cao Đỉnh đặt tại sân Thế Miếu ở kinh đô Huế. Triều Nguyễn còn lấy tên bà đặt tên cho núi là Vĩnh Tế sơn, đặt tên cho làng là Vĩnh Tế thôn. Đây là ngoại lệ đặc biệt trong xã hội phong kiến, khi một phụ nữ được gắn tên với núi, sông và vùng đất Vĩnh Tế - Châu Đốc.

Trong kỷ yếu hội thảo khoa học với chủ đề “Nhân vật lịch sử Châu Thị Tế”, các nhà nghiên cứu đều khẳng định bà là người tài đức vẹn toàn, giúp chồng đắc lực trong công cuộc bình định vùng đất mới. Bà Châu Thị Tế còn đồng hành cùng danh thần Thoại Ngọc Hầu định hình nên các công trình văn hóa, tâm linh còn tồn tại đến bây giờ như đình thần Vĩnh Tế, miếu Bà Chúa Xứ núi Sam… Thế hệ hôm nay còn vinh danh bà với tuyến đường mang tên Châu Thị Tế, Trường Trung học phổ thông Châu Thị Tế.

Lan tỏa giá trị từ tiền nhân

Với những đóng góp to lớn của bà Châu Thị Tế, phường Vĩnh Tế tổ chức các hoạt động kỷ niệm 200 năm ngày mất của bà (1826 - 2026). Chủ tịch UBND phường Vĩnh Tế Ngô Thị Mỹ Ngọc cho biết: “Phường tổ chức các hoạt động kỷ niệm 200 năm ngày mất của bà Châu Thị Tế gắn với hưởng ứng ngày Văn hóa Việt Nam. Đồng thời, khẳng định sự quan tâm của địa phương với công tác bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, thể hiện sự tiếp nối giữa truyền thống và hiện tại, giữa công lao của các bậc tiền nhân với khát vọng phát triển của thế hệ hôm nay”.

Kênh Vĩnh Tế - công trình chiến lược gắn liền với công lao của danh thần Thoại Ngọc Hầu và bà Châu Thị Tế. Ảnh: THANH TIẾN

Trong mục tiêu xây dựng, phát triển phường Vĩnh Tế trở thành đô thị di sản đặc sắc trong giai đoạn 2026 - 2030, Đảng ủy, UBND phường luôn xem các giá trị của bà Châu Thị Tế để lại là một phần đặc biệt quan trọng cần phải giữ gìn, trao truyền cho thế hệ trẻ.

Là đơn vị tham gia tích cực vào mục tiêu này, Ban Quản trị lăng miếu Núi Sam triển khai các giải pháp bảo tồn di tích gắn với lan tỏa câu chuyện về cuộc đời, công lao và giá trị của bà Châu Thị Tế để lại. Đồng thời, đề xuất các ngành, các cấp cùng phối hợp thực hiện tốt việc khảo sát, kiểm kê, sưu tầm và số hóa các tư liệu, hình ảnh, hiện vật và địa điểm liên quan đến bà; phối hợp với các nhà nghiên cứu, cơ quan chuyên môn và cộng đồng địa phương để xác minh, chuẩn hóa nội dung lịch sử, bảo đảm tính khoa học và chính xác.

Trưởng Ban Quản trị lăng miếu Núi Sam Nguyễn Phúc Hoan đề xuất cần đổi mới phương thức giới thiệu di sản thông qua hệ thống bảng thông tin, phim tư liệu, mã QR, các nền tảng số và hoạt động thuyết minh tại di tích, giúp người dân, du khách hiểu rõ hơn về cuộc đời, vai trò của bà Châu Thị Tế trong lịch sử địa phương, nhất là những đóng góp gắn với công trình kênh Vĩnh Tế.

“Chúng ta cần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, phát huy vai trò cộng đồng trong gìn giữ di tích, kết nối những tuyến tham quan văn hóa, lịch sử phù hợp, góp phần phát triển du lịch bền vững. Mục tiêu là bảo tồn những dấu tích vật chất và gìn giữ ký ức lịch sử, lan tỏa giá trị tri ân tiền nhân và phát huy tinh thần uống nước nhớ nguồn”, ông Nguyễn Phúc Hoan nói.

THANH TIẾN

Nguồn An Giang: https://baoangiang.com.vn/ba-chau-thi-te-va-nhung-dong-gop-to-lon-cho-vung-dat-an-giang-a502811.html