Bà Takaichi 'chơi lớn' hay 'tự làm khó mình'?

Tỷ lệ ủng hộ bà Sanae Takaichi cao kỷ lục kể từ khi nhậm chức chưa đầy nửa năm trước. Ảnh: Reuters.

Chưa đầy nửa năm nhậm chức, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi kêu gọi tổ chức bầu cử sớm và giải tán Hạ viện vào ngày 23/1.

“Tôi đặt tương lai của mình trên cương vị thủ tướng vào cuộc bầu cử này. Tôi muốn người dân trực tiếp quyết định liệu họ có thể giao phó trọng trách điều hành đất nước cho Sanae Takaichi không”, bà phát biểu trong cuộc họp báo hôm 19/1.

Cử tri Nhật Bản sẽ đi bỏ phiếu vào ngày 8/2 tới. Nhiệm kỳ hiện tại của Hạ viện kéo dài tới tháng 10/2028, do đó quyết định của bà Takaichi làm dấy lên câu hỏi vì sao thủ tướng lựa chọn như vậy.

Giới phân tích lý giải bà Takaichi làm vậy nhằm lôi kéo sự ủng hộ hiện tại sang đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền và liên minh tại Quốc hội.

Thủ tướng Nhật Bản nhận được tỷ lệ ủng hộ cao kỷ lục kể từ khi nhậm chức. Vào tuần trước, NHK công bố con số 62%, trong khi nhiều thăm dò khác đưa ra mức khoảng 70%. Một khảo sát của Japan News Network cho thấy mức độ tán thành tới 78,1%, trong khi Nikkei công bố con số 75%.

Ở chiều ngược lại, tỷ lệ tán thành đảng LDP chỉ ở mức 29,7%. LDP, cùng với đối tác đảng Đổi mới Nhật Bản, hiện nắm đa số sít sao tại Hạ viện. Liên minh hai đảng có tổng 230 ghế trong tổng 465 ghế, song có 3 nghị sĩ độc lập về phe LDP, giúp liên minh cầm quyền giành đa số 1 ghế.

Đặt cược sự nghiệp thủ tướng

Theo Bloomberg, quan điểm thẳng thắn và lập trường đề cao chủ nghĩa dân tộc chính là yếu tố giúp bà Takaichi được yêu thích tới vậy. Bà Takaichi tạo dấu ấn nhờ đẩy nhanh tiến độ tăng chi tiêu quốc phòng, thông qua gói ngân sách bổ sung lớn nhất kể từ năm 2022, đồng thời có cách tiếp cận cứng rắn trước Trung Quốc.

Sam Jochim - nhà kinh tế học tại ngân hàng tư nhân EFG của Thụy Sĩ - cho rằng đa số phiếu với khoảng cách lớn hơn sẽ cho phép bà Takaichi thể hiện quyền lực vững chắc hơn trước giới lãnh đạo trong nước và nước ngoài.

Một chiến thắng sẽ tương đương với một lá phiếu tín nhiệm rõ ràng cho bà Takaichi tự tin tiến hành chương trình nghị sự. Bà cam kết theo đuổi chính sách quốc phòng quyết đoán hơn, cùng biện pháp kinh tế tập trung vào chi tiêu và đầu tư do chính phủ dẫn dắt nhằm thúc đẩy tăng trưởng, gia tăng nguồn thu thuế và cải thiện tài chính công.

Việc mở rộng đa số ghế giúp bà dễ dàng hành động và củng cố phong cách lãnh đạo thiên về kêu gọi trực tiếp sự ủng hộ từ công chúng, thay vì phải phối hợp kỹ lưỡng với bộ máy đảng cầm quyền.

Tỷ lệ ủng hộ đảng LDP ở khoảng cách xa so với bà Takaichi. Ảnh: Reuters.

Ngược lại, nếu kết quả không đổi, bà Takaichi sẽ rơi vào cái bẫy chính trị do chính mình tự giăng ra. Kịch bản đó đồng nghĩa những chính trị gia quyền lực của đảng LDP sẽ kiểm soát bà chặt chẽ hơn và có khả năng rút ngắn nhiệm kỳ của bà. Người tiền nhiệm Shigeru Ishiba bị buộc từ chức chỉ sau một năm cầm quyền, sau khi kêu gọi bầu cử sớm vào năm 2024 khiến liên minh cầm quyền mất thế đa số, tiếp nối bởi một thất bại bầu cử khác vào năm 2025.

Jeffrey Kingston - giáo sư lịch sử và nghiên cứu châu Á tại Đại học Temple Nhật Bản - cho biết bà Takaichi nhận thức rõ “tuần trăng mật” có khả năng không kéo dài mãi.

“Bà ấy là một người phụ nữ đầy tham vọng và muốn tận dụng tối đa tỷ lệ ủng hộ cao ngất ngưởng. Bà ấy cho rằng tình hình sẽ ngày càng tệ hơn, vậy tại sao không tổ chức bầu cử ngay bây giờ?”, ông nhận xét.

Trong khi đó, Kotaro Tamura - giáo sư thỉnh giảng tại Trường Chính sách công Lee Kuan Yew thuộc Đại học Quốc gia Singapore - tự tin về cơ hội của bà Takaichi và đảng LDP.

“Tôi nghĩ bà ấy sẽ thắng một cách dễ dàng, thậm chí thắng áp đảo”, ông ước tính đảng LDP có thể giành được 270-280 tại Hạ viện, đủ để đơn phương thành lập chính phủ.

Mặc dù thương hiệu đảng LDP còn suy kém, ông Tamura cho rằng sau cùng cử tri vẫn lựa chọn bà Takaichi. “Đảng LDP chưa được lòng dân, nhưng cử tri không còn lựa chọn nào khác ngoài việc ủng hộ bà Takaichi”, ông nói với Channel NewsAsia.

Một số nhà phân tích cho rằng những phát ngôn cứng rắn về Trung Quốc dường như nâng cao vị thế trong nước của bà. Ông Kingston nói cuộc đối đầu với Bắc Kinh đã tác động trực tiếp đến chiến lược chính trị của vị thủ tướng.

“Cả nước đoàn kết ủng Thủ tướng Nhật Bản. Công chúng Nhật Bản dường như ngưỡng mộ cách bà ấy hành động trước Trung Quốc. Trong chiến dịch tranh cử chức chủ tịch đảng, bà liên tục nhắc đến hình ảnh của bà đầm thép (cựu thủ tướng Anh) Margaret Thatcher. Giờ đây, theo cách nào đó, bà Takaichi đang hiện thực hóa điều đó”, ông nói thêm.

Jesper Koll - chuyên gia đến từ Monex Group - cho biết bà Taikai là “nguồn cảm hứng” cho người Nhật lớn tuổi và giới trẻ. Theo ông, sức hút cá nhân mới là yếu tố quyết định và có thể dẫn tới chiến thắng vang dội.

“Takaichi là minh chứng sống động cho một người phụ nữ tự lập vươn lên đỉnh cao bất chấp mọi khó khăn: Tự lập, xuất thân từ gia đình lao động bình thường, không có tiền bạc hay địa vị cao. Nhưng bà có sự chăm chỉ, tận tâm, đam mê và ý chí phấn đấu”, ông nói với CNBC News.

Tính toán kỹ lưỡng hay canh bạc liều lĩnh?

Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo sự ủng hộ của cử tri cho bà Takaichi khó chuyển thành lợi thế cho đảng LDP.

Ông Jochim cho rằng bà Takaichi đang “mạo hiểm” kêu gọi bầu cử. Ông chỉ ra “mặc dù bà Sanae Takaichi là một thủ tướng nổi tiếng, đảng LDP lại không được ủng hộ nhiều tới vậy, đồng thời phải đối mặt với một phe đối lập đoàn kết sau cái bắt tay bất ngờ giữa đảng đối lập chính và đối tác cũ của LDP”.

Hạ viện Nhật Bản sẽ giải tán sớm vào ngày 23/1 tới. Ảnh: Reuters.

Hôm 16/1, đảng đối lập chính Dân chủ Lập hiến Nhật bản (CDP) đã hợp tác với Komeito - đối tác liên minh cũ của LDP trong 26 năm - để thành lập một đảng mới có tên “Liên minh Cải cách Trung dung”. Cả hai đảng cùng kiểm soát 172 ghế tại Hạ viện.

Bầu cử sớm cũng đặt ra thách thức với hệ thống đảng phái đang phát triển của Nhật Bản. Trong liên minh với LDP, đảng Đổi mới Nhật Bản có phạm vi hoạt động trên toàn quốc hạn chế.

“Komeito có bộ máy tranh cử rất hiệu quả. Khoảng 1/4 số ghế đảng LDP giành được trong cuộc bầu cử hạ viện vừa qua là nhờ sự hợp tác với Komeito”, ông nhấn mạnh.

Vấn đề càng phức tạp hơn với sự xuất hiện của Liên minh Cải cách Trung dung. Lãnh đạo CDP và Komeito mô tả liên minh mới là chiến lược tấn công nhắm vào liên minh cầm quyền bảo thủ.

Mặc dù liên minh mới thành lập được một thời gian ngắn và thời gian vận động tranh cử trước bầu cử cũng hạn chế, ông Kingston lưu ý tổng số phiếu bầu của cả hai trong đợt bầu cử trước đó vượt quá số phiếu của LDP.

“Đây không phải canh bạc không rủi ro”, ông kết luận.

Trí Ân